Yoga Vasistha · Chapter 6.128
aṣṭāviṃśādhikaśatatamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
asmadāderjanasyaitatpratyakṣaṃ nānumānikam /
śuddhabodhaśarīreṇa nādhibhautikarūpiṇā
etadasmajjagatsvapne nānyeṣu kathitaṃ mayā /
anyeṣvasti jagatsvapneṣvevamanyāpi ca sthitiḥ
jagatsvapneṣu cānyeṣu saṃsthānakathanena kim /
na hyaupayogikādanyā kathā bhavati dhīmatām
sarveṣāmuttare merurlokālokaśca dakṣiṇe /
yeṣāmityanumā'śeṣabhūtaughe tena paṇḍitāḥ
pratyakṣametadanyeṣāṃ yatra te'nye jagadbhramāḥ /
nāsmākaṃ viṣaye te hi tathā saṃsthānaśobhinaḥ
sarveṣāmuttare merurlokālokaśca dakṣiṇe /
saptadvīpanivāsānāṃ nānyeṣāmiti niścayaḥ
prakṛtaṃ śrṛṇu he rāma tadbrahmāṇḍakavāṭakam /
yatpramāṇaṃ tato vāri bāhye daśaguṇaṃ sthitam
tadbrahmāṇḍakavāṭaṃ tu tṛṇaṃ tṛṇamaṇiryathā /
dhatte vāri svabhāvena nityaṃ kalpakaratnavat
sarveṣāmeva bhāvānāṃ sthitaḥ kalpakaratnavat /
sarvadā pārthivo bhāgastenātraite patantyalam
jalāddaśaguṇaṃ bāhye sthitaṃ tejo nirindhanam /
ākāśaviśadaṃ śāntastabdhajvālodaropamam
tasmāddaśaguṇo bāhye saṃsthito vāyurāyataḥ /
vāyordaśaguṇaṃ bāhye vyoma tiṣṭhati nirmalam
tataḥ parataraṃ śāntaṃ brahmākāśamanantakam /
na prakāśaṃ na ca tamo mahāciddhanamavyayam
anādimadhyaparyante tasminbrahmamahāmbare /
mahācinnāmni sarvātmanyayonirvāṇarūpiṇi
brahmāṇḍānāṃ tādṛśānāṃ dūre dūre punaḥpunaḥ /
mitholakṣāṇi lakṣāṇi kacantyuparamanti ca
na kiṃcitkacayatyatra same kacanarūpiṇi /
tādṛddhyayaṃ tathārūpaṃ tadātmanyeva saṃsthitam
eṣa te kathitaḥ sarvo dṛśyānubhavanakramaḥ /
adhunā śrṛṇu kiṃvṛttaṃ lokāloke vipaścitaḥ
svabhyastapūrvasaṃskāro vilasanniścayeritaḥ /
lokālokagirermūrghnastamaḥśvabhraṃ papāta saḥ
dadarśa tatra śikharapratimairvihagairvapuḥ /
vikartitaṃ manodehaṃ prasṛtaṃ ca svacintite
deśasya tasya puṇyatvāddehaṃ taccātivāhikam /
ādhibhautikatābodhaṃ nānayannirmalāśayaḥ
tāvanmātraprabodho'sau nādhikaṃ bodhamāgataḥ /
cintayitvā'sitaṃ kāryaṃ babhūva prakṛterhitaḥ //
śrīrāma uvāca /
adehaṃ prasaratyetaccittaṃ kārye kathaṃ mune /
ātivāhikasaṃvitterbodhaḥ syātkīdṛśo'dhikaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
saṃkalpapathikatvena yathāntaḥpuravāsinaḥ /
idaṃ manaḥ prasarati tathāsya prasṛtaṃ manaḥ
bhrame svapne manorājye mithyājñāne kathāśrutau /
yathā manaḥ prasarati tathā tatprasṛtaṃ manaḥ
patanti tu śarīraṃ tadātivāhikamucyate /
ādhibhautikadhīrbhāti vismṛtyātraiva kālataḥ
te tadāntardhimāyāte sarparajjubhramopame /
ādhibhautikadehe'smiñchiṣyatetvātivāhikaḥ
ātivāhika eṣo'ṅga nipuṇaṃ pravicāryatām /
cinmātravyatirekeṇa yāvadatrānyadasti no
deśāddeśāntaraprāptau yanmadhye saṃvido vapuḥ /
cinmātrasyāsya tadrūpamanantasyaikarūpiṇaḥ
kva dvaitaṃ kva ca vā dveṣaḥ kva rāgādi tu kathyatām /
sarvaṃ śivamanādyantaṃ paro bodha iti smṛtaḥ
nirmanomananaṃ śāntamāsitaṃ bodha uttamaḥ /
ātivāhikadehastho na taṃ bodhamupāgataḥ
vipaścittadvibodho'sau dadarśa visaranmanaḥ /
ātivāhikabodhena garbhavāsopamaṃ tamaḥ
tamaso'nte viriñcāṇḍakavāṭacchedabhūtalam /
vajrasāraṃ hemamayaṃ koṭiyojanavistṛtam
tadante prāpa salilaṃ tasmādaṣṭaguṇaṃ tataḥ /
kapāṭabhūmyaiva samaṃ sthitamarṇavapṛṣṭhavat
tamatītya tataḥ prāpa tejo'rkagaṇabhīṣaṇam /
pralayāgnighanajvālāpiṇḍakoṭarabhāsvaram
dāhaśokādimuktena vapuṣā mānasena tat /
tatra gacchantya bubudhe vahanaṃ pūrvavāsitam
uhyamāno vivedāsāvātmānaṃ tvātivāhikam /
cittamātrātmanaḥ svasya kimivohyata ityapi
iti bodhena dhīrātmā taṃ tatārā'nilārṇavam /
prāpa tadvitataṃ vyoma tasmāddaśaguṇaṃ sthitam
tadatikramya sa prāpa brahmākāśamanantakam /
yatra sarvaṃ yataḥ sarvaṃ yanna kiṃcicca kiṃcana
manasā prabhramaṃstatra dūrāddūrataraṃ yayau /
tena dṛṣṭaṃ ca pṛthvyāpastejo vāyustathā jagat
punaḥ saṃsāraracanāḥ punaḥ sargāḥ punardiśaḥ /
punarmahīdharā vyoma punardevāḥ punarnarāḥ
punaḥ pañcamahābhūtaparyante brahma nirghanam /
punastatra jagantyuccaiḥ punaḥ sargāḥ punardiśaḥ
brahmākāśastataḥ sargāḥ punaranye tvaniṣṭhitāḥ /
ityasau viharandīrghakālamadyāpi saṃsthitaḥ
svaniścayāccirābhyastānnāsau viratimeti hi /
anto naivāstyavidyāyāḥ sā hi brahmaiva satyatā
vastuto nāstyavidyeha brahmaṇyavikalātmani /
idaṃ dṛśyamavidyeyamityātmaiṣa vikāsitaḥ
yadyathā jāgrati svapne dṛṣṭaṃ drakṣyasi paśyasi /
tattathā brahma sacchāntamāsīdasti bhaviṣyati
ghanatamaḥpravilokanacakrakaṃ
kramajagatpratibhānamidaṃ mahat /
paratayā pratibhātmatayānayā
na ca sadaṅga na vāpyasadākṛti
teṣveva teṣviva ca teṣu tanūtareṣu
brahmodareṣu ciradūrataraṃ jagatsu /
so'dyāpyasaṃviditatattvatayā tayoccaiḥ
khaṇḍeṣu raṅkuriva rāghava baṃbhramīti
i० śrīvā० vā० de० mo० ni० u० a० vi० brahmagītāsu brahmākāśavipaścijjagaccandradarśananāmāṣṭāviṃśatyuttaraśatatamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0