Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 6.12

6.12.12

dvādaśaḥ sargaḥ

6.12.1

bhuśuṇḍa uvāca /
kha eva vyoma saṃpannamiti saṃkalpanaṃ yathā /
bhrāntimātramasadrūpaṃ tathāhaṃbhāvabhāvanam

6.12.2

khe khaṃ jātamiti bhrānterahaṃ kalpayitā yathā /
tathā nirvyapadeśyātma sadastyasadivātatam

6.12.3

khe khātmaivāsti cidrūpaṃ tatsvakaṃ budhyate vapuḥ /
bhāsate yadidantvena nāhamasmi na cānaham

6.12.4

tataścidrūpamastīdṛgyatra sthūlaṃ khamapyalam /
aṇāviva mahāmerustatsaṃvittirhi khāditā

6.12.5

ghanastato'cidābhāsaḥ khādapyatitarāmaṇuḥ /
jānāti yatsvabhāvaṃ tadetatsargatayā sthitam

6.12.6

ahantākhāditādyātmavidaḥ prasaraṇaṃ jagat /
ambhodravaprasaraṇaṃ yathāvartādiveṣṭanam

6.12.7

acitprasaraṇaṃ śāntamaspandīva jaladravaḥ /
niḥspandapavanākāramākāśahṛdayopamam

6.12.8

na deśakālādijagatprasareṣu ca yujyate /
ghanācchūnyānnirābhāsāccinmātravisarādṛte

6.12.9

cinmātre prasṛte kāle vyomni nāvi jale sthale /
nidrāyāṃ jāgrati svapne bhavejjagadivoditam

6.12.6.2.12.10

prasaraṇāprasaraṇe na ca saṃbhavato vidaḥ /
khādapyatyantasvacchatvādakṣobhādeḥ sadaiva hi

6.12.11

jñaścetati na bhogādi na caivātmanyasāvaham /
dravatvamambhasīvāntaradvitīyaḥ pare sthitaḥ

6.12.12

dhīrhrīḥ śrīrbhīḥ smṛtiḥ kīrtiḥ kāntirityādikaṃgaṇaṃ /
na paśyati visaṃkalpastamasīva padānyaheḥ

6.12.13

brahmendubimbasphuritacijjyotsnāṃśāmṛtadravaḥ /
dikkālāsaṃbhavātsargo neśvarādatiricyate

6.12.14

ādhimānyaḥ sphuratyevaṃ pare sphurati bhāsuram /
jagadādyātmakaṃ cittaṃ cakraughatvamivāmbhasi

6.12.15

majjanonmajjanārāvairvivartāvartaveṣṭanaiḥ /
acchinnānupadaṃ kṣīṇā bhāti sargasaricciram

6.12.16

yathāvartaiḥ payo bhāti dhūmo bhāti yathā ghanaḥ /
tathā jaḍātmakatayā tṛtīyaḥ sarga etayoḥ

6.12.17

dāruṇi krakacacchede yathāvartādikaṃ tathā /
adigādau pare sargastadatadrūpavānayam

6.12.18

saṃsārakadalīstambhādvinā saṃkalpapallavam /
mṛduno'pi dṛṣatkrūrānna kiṃcillabhate'ntaram

6.12.19

sahasrakhuramūrdhākṣikaravaktrahitohitam /
nānādritanudigdeśasaritprādeśamātrakam

6.12.6.2.12.20

antaḥśūnyamasārātma bahurāgoparañjitam /
sphuradvirāgavihitamārjanāmātratarjanam

6.12.21

sasurāsuragandharvavidyādharamahoragam /
jaḍātmapavanaspandi paracetanacetitam

6.12.22

paṭe citramahārājyamiva bhāsurasundaram /
parāmarśāsahaṃ cāru vikalpasphūrjitaṃ jagat

6.12.23

spandātmani vikalpāṃśe patitā'satyarūpiṇi /
saṃvitprasarati bhrāntau tailabindurivāmbhasi

6.12.24

hṛllekhājālavisaraiḥ sarvāvartavivartanaiḥ /
visaratsnehasaṃmiśrajaḍānudayacarvaṇaiḥ

6.12.25

ahamityādicidrūpe vikalpenonmukhī satī /
na parādvyatiriktaiṣā jalatvādiva toyatā

6.12.26

cidādityaḥ sva ātmaiva sarga ityabhidhīyate /
bhūtvāhamiti tenānyo na sargo'sti na sarjakaḥ

6.12.27

spandātmikāyāṃ sattāyāṃ yathā spando jaladravaḥ /
tathā cidātmā vyomatvenavyomatvādi vetti hi

6.12.28

deśakālādinirmāṇapūrvakaṃ vedanaṃ vidaḥ /
sargātmakatvāttenāmbudravasāmyaṃ na dūragam

6.12.29

manohaṃbhāvabuddhyādi yatkiṃcinnāma vedanam /
avidyāṃ viddhi yatnena pauruṣeṇāśu naśyati

6.12.6.2.12.30

ardhaṃ mithaḥsaṃkathayā bhāgaḥ śāstravicāraṇaiḥ /
ātmapratyayataḥ śiṣṭamavidyāyā nivartate

6.12.31

caturbhāgātmani kṛte ityavidyākṣaye kramāt /
samakālācca yacchiṣṭaṃ tadanāmārthasanmayam

6.12.32

śrīrāma uvāca /
ardhaṃ mithaḥsaṃkathayā bhāgaḥ śāstravicāraṇaiḥ /
ātmapratyayato bhāgaḥ kathaṃ tasyā nivartate

6.12.33

samakāle kramācceti muninātha kimucyate /
tadanāmārthasacceti saccāsacceti kiṃ vada

6.12.34

śrīvasiṣṭha uvāca /
sujanena viraktena saṃsārottaraṇārthinā /
saha cāpyātmaviduṣāṃ saṃsṛtiṃ pravicārayet

6.12.35

yataḥ kutaścidanviṣya savirāgamamatsaram /
janaṃ sajjanamātmajñaṃ yatnenārādhayedbudhaḥ

6.12.36

saṃpanne saṃgame sādhoravidyārdhaṃ kṣayaṃ gatam /
viddhi vedyavidāṃ śreṣṭha jyeṣṭhaśreṣṭhadaśodayāt

6.12.37

ardhaṃ sajjanasaṃparkādavidyāyā vinaśyati /
caturbhāgastu śāstrārthaiścaturbhāgaṃ svayatnataḥ

6.12.38

eko'bhilāṣa utpanno bhogebhyaśca nivāryate /
tatkṣaye yātyavidyāyāścaturthāṃśaḥ svayatnataḥ

6.12.39

sādhusaṅgamaśāstrārthasvayatnaiḥ kṣīyate malam /
ekaikenātha sarvaiśca tulyakālaṃ kramādapi

6.12.6.2.12.40

yadavidyākṣayaikātma na kiṃcitkiṃcideva ca /
śiṣyate tatparaṃ prāhuranāmārthamasacca sat

6.12.41

brahmedaṃ ghanamajarādyanantamekaṃ
saṃkalpasphuraṇamavidyamānameva /
buddhvaivaṃ vyapagatamānameyamoho
nirvāṇaṃ pariviharanviśokamāssva

6.12.12

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mo० nirvāṇaprakaraṇe u० vi० saṃkalpasargayoraikyapratipattirnāma dvādaśaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc