Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Verses 6.11-2

6.11-2.11

ekādaśaḥ sargaḥ

6.11-2.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
punaḥpunaridaṃ rāma prabodhārthaṃ mayocyate /
abhyāsena vinā sādho nābhyudetyātmabhāvanā

6.11-2.2

ajñānametadbalavadavidyetaranāmakam /
janmāntarasahasrotthaṃ ghanaṃ sthitimupāgatam

6.11-2.3

sabāhyābhyantaraṃ sarvairindriyairanubhūyate /
bhāvābhāveṣu dehasya tenātighanatāṃ gatam

6.11-2.4

ātmajñānaṃ tu sarveṣāmindriyāṇāmagocaram /
sattāṃ kevalamāyāti manaḥṣaṣṭhendriyakṣaye

6.11-2.5

prollaṅghayendriyajāṃ vṛttiṃ yatsthitaṃ tatkathaṃ kila /
yāti pratyakṣatāṃ jantoḥ pratyakṣātītavṛttimat

6.11-2.6

tvamavidyālatāmetāṃ prarūḍhāṃ hṛdayadrume /
jñānābhyāsavilāsāsipātaiśchindhi svasiddhaye

6.11-2.7

yathā viharati jñātajñeyo janakabhūpatiḥ /
ātmajñānābhyāsaparastathā vihara rāghava

6.11-2.8

niścayo'yamabhūttasya kāryākāryavihāriṇaḥ /
jāgratastiṣṭhato vāpi tajjñānāṃ tena satyatā

6.11-2.9

niścayena hariryena vividhācārakāriṇā /
yoniṣvavataratyurvyāṃ tattajjñatvamudāhṛtam

6.11-2.10

niścayo yastrinetrasya kāntayā saha tiṣṭhataḥ /
brahmaṇo vāpyarāgasya sa te bhavatu rāghava

6.11-2.11

yo niścayaḥ suragurorvākpaterbhārgavasya ca /
divākarasya śaśinaḥ pavanasyānalasya ca

6.11-2.12

nāradasya pulastyasya mama cāṅgirasastathā /
pracetaso bhṛgoścaiva kratoratreḥ śukasya ca

6.11-2.13

anyeṣāmeva viprendra rājarṣīṇāṃ ca rāghava /
yo niścayo vimuktānāṃ jīvatāṃ te bhavatvasau

6.11-2.14

śrīrāma uvāca /
yenaite bhagavandhīrā niścayena mahādhiyaḥ /
viśokāḥ saṃsthitāstanme brahmanprabrūhi tattvataḥ

6.11-2.15

śrīvasiṣṭha uvāca /
rājaputra mahābāho viditākhilavedya he /
sphuṭaṃ śrṛṇu yathā pṛṣṭamayameṣāṃ hi niścayaḥ

6.11-2.16

yadidaṃ kiṃcidābhogi jagajjālaṃ pradṛśyate /
tatsarvamamalaṃ brahma bhavatyetadvyavasthitam

6.11-2.17

brahma cidbrahma bhuvanaṃ brahma bhūtaparamparāḥ /
brahmāhaṃ brahma macchatrurbrahma sanmitrabāndhavāḥ

6.11-2.18

brahma kālatrayaṃ tacca brahmaṇyeva vyavasthitam /
taraṅgamālayāmbhodhiryathātmani vivardhate

6.11-2.19

tathā padārthalakṣmyetthamidaṃ brahma vivardhate /
gṛhyate brahmaṇā brahma bhujyate brahma brahmaṇā

6.11-2.20

brahma brahmaṇi bṛṃhābhirbrahmaśaktyeva bṛṃhati /
brahma macchatrurūpaṃ me brahmaṇo'priyakṛdyadi

6.11-2.21

tadbrahmaṇi brahmaniṣṭhaṃ kimanyatkasyacitkṛtam /
rāgādīnāmavasthānaṃ kalpitānāṃ khavṛkṣavat

6.11-2.22

asaṃkalpena naṣṭānāṃ kaḥ prasaṅgo'tra vardhate /
brahmaṇyeva hi sarvasmiṃścaraṇaspandanādikam

6.11-2.23

sphurati brahma sakalaṃ sukhitāduḥkhite kutaḥ /
brahma brahmaṇi saṃtṛptaṃ brahma brahmaṇi saṃsthitam

6.11-2.24

sphurati brahmaṇi brahma nāhamasmītarātmakaḥ /
ghaṭo brahma paṭo brahma brahmāhamidamātatam

6.11-2.25

ato rāgavirāgāṇāṃ mṛṣeva kalaneha kā /
maraṇabrahmaṇi svairaṃ dehabrahmaṇi saṃgate

6.11-2.26

duḥkhitānāma kaiva syādrajjusarpabhramopamā /
saṃbhogādau sukhaṃ brahmaṇyāsthite dehabrahmaṇi

6.11-2.27

saṃpannametanma iti mudhā syātkalanā kutaḥ /
vīcyambhasoḥ spandavatorna tvanyadambuno yathā

6.11-2.28

tvattāmatte tathā na sto brahmaṇi spandarūpiṇi /
yathāvartamṛte toye na kiṃcinmriyate kvacit

6.11-2.29

mṛtibrahmatvamāyāte dehabrahmaṇi vai tathā /
yathā calācale toye tvattāmatte na tiṣṭhataḥ

6.11-2.30

tathā jaḍājaḍe rūpe na sthite paramātmani /
kaṭakatvaṃ yathā hemno yathāvarto jalasya ca

6.11-2.31

tadatadbhāvarūpeyaṃ tathā prakṛtirātmanaḥ /
idaṃ hi jīvabhūtātma jaḍarūpamidaṃ bhavet

6.11-2.32

ityajñānātmano moho naca jñānātmanaḥ kvacit /
ajñasya duḥkhaughamayaṃ jñasyānandamayaṃ jagat

6.11-2.33

andhaṃ bhuvanamandhasya prakāśaṃ tu sacakṣuṣaḥ /
jagadekātmakaṃ jñasya mūrkhasyātīva duḥkhadam

6.11-2.34

śiśoriva sphuradyakṣā niśā puṃsastu kevalā /
asminbrahmaghaṭe nityamekasminsarvataḥ sthite

6.11-2.35

na kiṃcinmriyate nāma na ca kiṃcana jīvati /
yathollāsavilāseṣu na naśyati na jāyate

6.11-2.36

taraṅgādimahāmbhodhau bhūtavṛndaṃ tathātmani /
idaṃ nāstīdamastīti bhrāntirnāmātmanātmani

6.11-2.37

śaktirnirhetukaivāntaḥ sphurati sphaṭikāṃśuvat /
jagacchaktyātmanātmaiva brahma svātmani saṃsthitam

6.11-2.38

taraṅgakaṇajālena payasīva payo ghanam /
śarīranāśena kathaṃ brahmaṇo mṛtadhīrbhavet

6.11-2.39

brahmaṇo vyatiriktaṃ hi na śarīrādi vidyate /
payaso vyatirekeṇa taraṅgādi mahārṇave

6.11-2.40

yaḥ kaṇo yā ca kaṇikā yā vīciryastaraṅgakaḥ /
yaḥ pheno yā ca laharī tadyathā vāri vāriṇi

6.11-2.41

yo deho yā ca kalanā yaddṛśyaṃ yau kṣayākṣayau /
yā bhāvaracanā yo'rthastayā tadbrahma brahmaṇi

6.11-2.42

saṃsthānaracanā citrā brahmaṇaḥ kanakādiva /
nānyarūpā vimūḍhānāṃ mṛṣaiva dvitvabhāvanā

6.11-2.43

mano buddhirahaṃkārastanmātrāṇīndriyāṇi ca /
brahmaiva sarvaṃ nānātma sukhaṃ duḥkhaṃ na vidyate/

6.11-2.44

ayaṃ so'hamidaṃ cittamityādyarthotthayā girā /
śabdapratiśraveṇādrāvivātmātmani jṛmbhate

6.11-2.45

brahmaivājñātamajñatvamabhyāgatamiva sthitam /
tathā hi dṛśyate svapne cetasātmātmanātmanaḥ

6.11-2.46

abhāvitaṃ brahmatayā brahmājñānamalaṃ bhavet /
abhāvitaṃ hematayā yathā hema ca mṛdbhavet

6.11-2.47

svayaṃ prabhurmahātmaiva brahma brahmavido viduḥ /
aparijñātamajñānamajñānāmiti kathyate

6.11-2.48

jñātaṃ brahmatayā brahma brahmaiva bhavati kṣaṇāt /
jñātaṃ hematayā hema hemaiva bhavati kṣaṇāt

6.11-2.49

brahmātmā sarvaśaktirhi tadyathā bhāvayatyalam /
nirhetukaḥ svayaṃ śaktyā tattathāśu prapaśyati

6.11-2.50

akarmakartṛkaraṇamakāraṇamanāmayam /
svayaṃprabhuṃ mahātmānaṃ brahma brahmavido viduḥ

6.11-2.51

aparijñātamajñānāmajñānamiti kathyate /
parijñātaṃ bhavejjñānamajñānaparināśanam

6.11-2.52

bandhurevāparijñāto hyabandhuriti kathyate
parijñāto bhavedbandhurabandhubhramanāśanāt

6.11-2.93

idaṃ tvayuktamityantarjñāte sodeti bhāvanā /
yasmādayuktādvairasyādyayā kila virajyate

6.11-2.54

dvaitaṃ tvasatyamityantarjñāte sodeti bhāvanā /
tasmādvaitācca vairasyādyayā kila virajyate

6.11-2.55

ayaṃ nāhamiti jñāte sphuṭe sodeti bhāvanā /
mithyāhaṃkāratā tasmādyayā nūnaṃ virajyate

6.11-2.56

brahmaivāhamiti jñāne satye sodeti bhāvanā /
tasminsatye nije rūpe yathāntaḥ parilīyate

6.11-2.57

sati vistāraje tasminbrahmedamiti vedmyaham /
tvamahaṃtvādibādhe tatsadityādi jagadgatam

6.11-2.58

satyaṃ sarvaprakārāḍhyaṃ brahmedamiti vedmyaham //
na me duḥkhaṃ na karmāṇi na me moho na vāñchitam

6.11-2.59

samaḥ svastho viśoko'smi brahmāhamiti satyatā /
kalākalaṅkamukto'smi sarvamasmi nirāmayaḥ

6.11-2.60

na tyajāmi na vāñchāmi brahmāhamiti satyatā /
ahaṃ raktamahaṃ māṃsamahamasthīnyahaṃ vapuḥ

6.11-2.61

cidahaṃ cetanaṃ cāhaṃ brahmāhamiti satyatā /
dyaurahaṃ khamahaṃ sārkamahamāśā bhuvo'pyaham

6.11-2.62

ahaṃ ghaṭapaṭākāro brahmāhamiti satyatā /
ahaṃ tṛṇamahaṃ corvī gulmo'haṃ kānanādyaham

6.11-2.63

śailasāgarasārtho'haṃ brahmaikatvaṃ kila sthitam /
ādānadānasaṃkocapūrvikā bhūtaśaktayaḥ

6.11-2.64

sarvameva cidātmāsmi brahmaṇyātatarūpadhṛk /
latāgulmāṅkurādīnāmahaṃsaṃbhavanaiṣiṇām

6.11-2.65

cidātmāntargataṃ śāntaṃ paraṃ brahma rasātmakam /
yasminsarvaṃ yataḥ sarvaṃ yatsarvaṃ sarvataśca yat

6.11-2.66

yo mataḥ sarva ekātmā paraṃ brahmeti niścayaḥ /
cidātmā brahma satsatyamṛtaṃ jña iti nāmabhiḥ

6.11-2.67

procyate sarvagaṃ tattvaṃ cinmātraṃ cetyavarjitam /
ābhāsamātramamalaṃ sarvabhūtātmabodhakam

6.11-2.68

sarvatrāvasthitaṃ śāntaṃ cidbrahmetyanubhūyate /
manobuddhīndriyavrātasamastakalanānvitam

6.11-2.69

bhedaṃ tyaktvā svamābhāsaṃ cidbrahmāhamanāmayam /
śabdādīnāmaśeṣāṇāṃ kāraṇānāṃ jagatsthiteḥ

6.11-2.70

tattvāvakāśakaṃ svacchaṃ cidbrahmāsmi na me kṣayaḥ /
anāratagalatsvacchaciddhārāgahanātmakam

6.11-2.71

ālokaḥ sumanomaunaṃ cidbrahmāsmyamṛtaṃ param /
anāratagaladrūpaṃ nityaṃ cānubhavāmṛtam

6.11-2.72

ahaniḥśeṣacakrāṇi cidbrahmāhamalepakam /
suṣuptasadṛśaṃ śāntamālokavimalātmakam

6.11-2.73

saṃbhogottamamābhāsaṃ cidbrahmāsmyapavāsanam /
khaṇḍādisvādusaṃvittirīṣanmātrā tu tiṣṭhati

6.11-2.74

cittādiṣvavabuddheṣu taddhi brahmāhamacyutaḥ /
kāntāsaṃsaktacittasya candre samudite sati

6.11-2.75

candrapratyayasattvātma cidbrahmāhamanāmayam /
bhūmiṣṭhanaradṛṣṭīnāṃ lagnānāṃ khe niśākare

6.11-2.76

yā khasthā nanu cicchaktistaccidbrahmāsti nirmalam /
sukhaduḥkhādikalanāvikalo nirmalastathā

6.11-2.77

-
satyānubhavarūpātma cidbrahmātmāsmi śāśvataḥ /
asaṃstutādhvagāloke manasyanyatra saṃsthite

6.11-2.78

yā pratītiranāgaskā taccidbrahmāsmi sarvagaḥ /
bhūvāryanilabījānāṃ saṃbandhe'ṅkurakarmasu

6.11-2.79

śaktirudgamanīyāntastaccidbrahmāhamātatam /
kharjūranimbabimbānāṃ svayamātmani tiṣṭhatām

6.11-2.80

yā svādasattā līnāntastadbrahma cidahaṃ samaḥ /
khedānandavimuktāntaḥ saṃvittirmananodayā

6.11-2.81

lābhālābhavidhau tulyā cidbrahmāsmi nirāmayam /
yāvadbhūmyarkametāvaddṛṣṭisūtraṃ yadātatam

6.11-2.82

tanmadhyasadṛśaṃ śāntaṃ nirmalaṃ cidahaṃ tatam /
jāgratyapi suṣupte'pi tatsvapne'pi tathoditam

6.11-2.83

turyaṃ rūpamanādyantaṃ cidbrahmāhamanāmayam /
puṃsāṃ kṣetraśatotthānāmikṣūṇāṃ svāduvatsthitam

6.11-2.84

sarveṣāmekarūpaṃ taccidbrahmāsmi samaḥ sthitaḥ /
sarvagā prakṛtā svaccharūpā bhānoriva prabhā

6.11-2.85

ālokakāriṇī kāntā cidbrahmedamahaṃ tatam /
saṃbhogānandalavavadamṛtāsvādaśaktivat

6.11-2.86

svānubhūtyaikamātraṃ yaccidbrahmāsmi tadavyayam /
protāṅgamapi guptāsyaṃ dehe tanturbise yathā

6.11-2.87

chede bhede sphuradrūpaṃ cidbrahmāhamanāmayam /
ākrāntabhuvanāpyabhramāleva spandaśālinī

6.11-2.88

durlakṣyāṇumayākārā cicchaktirahamātatā /
anubhūtimayāntasthā snehamātropalakṣitā

6.11-2.89

kṣīrāddhṛtasya satteva cidahaṃ kṣayavarjitā /
kaṭakāṅgadakeyūraracanā tadatanmayī

6.11-2.90

hemnīva saṃsthitā dehe cidbrahmātmāsmi sarvagaḥ /
padārthaughasya śailāderbahirantaśca sarvadā

6.11-2.91

sattāsāmānyarūpeṇa yā citso'hamalepakaḥ /
sarvāsāmanubhūtīnāmādarśo yo hyakṛtrimaḥ

6.11-2.92

agamyo malalekhānāṃ taccittattvamahaṃ mahat /
sarvasaṃkalpaphaladaṃ sarvatejaḥprakāśakam

6.11-2.93

sarvopādeyasīmāntaṃ cidātmānamupāsmahe /
sarvāvayavaviśrāntaṃ samastāvayavātigam

6.11-2.94

anāratakacadrūpaṃ cidātmānamupāsmahe /
ghaṭe paṭe taṭe kūpe spandamānaṃ sadā tanau

6.11-2.95

jāgratyapi suṣuptasthaṃ cidātmānamupāsmahe /
uṣṇamagnau hime śītaṃ mṛṣṭamanne śitaṃ kṣure

6.11-2.96

kṛṣṇaṃ dhvānte sitaṃ candre cidātmānamupāsmahe /
ālokaṃ bahirantasthaṃ sthitaṃ ca svātmavastuni

6.11-2.97

adūramapi dūrasthaṃ cidātmānamupāsmahe /
mādhuryādiṣu mādhuryaṃ tīkṣṇādiṣu ca tīkṣṇatām

6.11-2.98

gataṃ padārthajāteṣu cidātmānamupāsmahe /
jāgratsvapnasuṣupteṣu turyāturyātige pade

6.11-2.99

samaṃ sadaiva sarvatra cidātmānamupāsmahe /
praśāntasarvasaṃkalpaṃ vigatākhilakautukam

6.11-2.100

vigatāśeṣasaṃrambhaṃ cidātmānamupāsmahe /
niṣkautukaṃ nirārambhaṃ nirīhaṃ sarvameva ca

6.11-2.101

niraṃśaṃ nirahaṃkāraṃ cidātmānamupāsmahe /
sarvasyāntaḥsthitaṃ sarvamapyapāraikarūpiṇam

6.11-2.102

aparyantacidārambhaṃ cidātmānamupāgataḥ /
trailokyadehamuktānāṃ tantumunnatamātatam

6.11-2.103

pracārasaṃkocakaraṃ cidātmānamupāgataḥ /
līnamantarbahiḥsvāptānkroḍīkṛtya jagatkhagān

6.11-2.104

citraṃ bṛhajjālamiva cidātmānamupāgataḥ /
sarvaṃ yatredamastyeva nāstyeva ca manāgapi

6.11-2.105

sadasadrūpamekaṃ taṃ cidātmānamupāgataḥ /
paramapratyayaṃ pūrṇamāspadaṃ sarvasaṃpadām

6.11-2.106

sarvākāravihārasthaṃ cidātmānamupāgataḥ /
snehādhāramatho'śāntaṃ jaḍavātāhatibhramaiḥ

6.11-2.107

yuktaṃ muktaṃ ca ciddīpaṃ bahirantarupāsmahe /
hṛtsaraḥpadminīkandaṃ tantuṃ sarvāṅgasundaram

6.11-2.108

janatājīvanopāyaṃ cidātmānamupāgataḥ /
akṣīrārṇavasaṃbhūtamaśaśāṅkamupasthitam

6.11-2.109

ahāryamamṛtaṃ satyaṃ cidātmānamupāsmahe /
śabdarūparasasparśagandhairābhāsamāgatam

6.11-2.110

taireva rahitaṃ śāntaṃ cidātmānamupāgataḥ /
ākāśakośaviśadaṃ sarvalokasya rañjanam

6.11-2.111

na rañjanaṃ na cākāśaṃ cidātmānamupāgataḥ /
mahāmahimnā sahitaṃ rahitaṃ sarvabhūtibhiḥ /
kartṛtve vāpyakartāraṃ cidātmānamupāgataḥ

6.11-2.112

akhilamidamahaṃ mamaiva sarvaṃ
tvahamapi nāhamathetaracca nāham /
iti viditavato jagatkṛtaṃ me
sthiramathavāstu gatajvaro bhavāmi

6.11-2.11

ityārṣe śrīvā०rāmāyaṇe vālmīkīye deva० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū० jīvanmuktaniścayayogopadeśo nāmaikādaśaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc