Yoga Vasistha · Verses 6.114-2
caturdaśādhikaśatatamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
parasmādbrahmaṇaḥ pūrvaṃ manaḥ prathamamutthitam /
mananātmakamābhogi tatsthameva sthitiṃ gatam
puṣpakośa ivāmodo mahormiriva sāgare /
raśmijālamivāditye mano brahmaṇi rāghava
tasyādṛśyātmatattvasya vismṛtyaiva gataṃ sthitim /
nānyasmādāgataṃ rāma jagadrajjubhujaṅgavat
ādityavyatirekeṇa yo bhāvayati rāghava /
raśmijālamidaṃ hyetattasyānyadiva bhāsvataḥ
kanakavyatirekeṇa keyūraṃ yena bhāvitam /
keyūrameva tattasya na tasya kanakaṃ hi tat
ādityāvyatirekeṇa raśmayo yena bhāvitāḥ /
āditya eva te tasya nirvikalpaḥ sa ucyate
salilavyatirekeṇa taraṅgo yena bhāvitaḥ /
taraṅgabuddhirevaikā sthitā tasya na vāridhīḥ
salilāvyatirekeṇa taraṅgo yena bhāvyate /
ambusāmānyatābuddhirnirvikalpaḥ sa ucyate
kanakāvyatirekeṇa keyūraṃ yena bhāvyate /
kanakaikamahābuddhirnirvikalpaḥ sa ucyate
pāvakavyatirekeṇa jvālālī yena bhāvitā /
tasyāgnibuddhirgalati jvālādhīreva tiṣṭhati
jvālājālābhralekheva rañjitā sā tathā sthitiḥ /
tāmevāsthāṃ samādatte tadgatānyākulā matiḥ
pāvakāvyatirekeṇa jvālālī yena bhāvyate /
tasyāgnibuddhirekāsti nirvikalpaḥ sa ucyate
yo nirvikalpaḥ sumahānso'saṃkṣīṇamahāmatiḥ /
prāptavyaṃ tena saṃprāptaṃ nāsau vastuṣu majjati
nānātāmakhilāṃ tyaktvā śuddhacinmātrakoṭare /
saṃvedyena vinirmukte saṃvittattve sthito bhava
svayamevātmanaivātmā śaktiṃ saṃkalpanāmikām /
yadā karoti sphuratā spandaśaktimivānilaḥ
tadā pṛthagivābhāsaṃ saṃkalpakalanāmayam /
mano bhavati viśvātmā bhāvayansvākṛtiṃ svayam
tatsaṃkalpātmakaṃ ceto yathedamakhilaṃ jagat /
saṃkalpayati saṃkalpaistathaiva bhavati kṣaṇāt
kīṭatvamabjajatvaṃ ca merutvaṃ marutāṃ tathā /
mano jīvamahaṃkārabuddhicittādināmakam
saṃkalpato dvitaikatvametya ceto jagatsthitim /
tanoti tasyāṃ tadanu nānātāṃ gacchati svayam
saṃkalpamayamevedaṃ jagadābhogi dṛśyate /
na satyaṃ na ca mithyaiva svapnajālamivotthitam
jantoryathā manorājyaṃ vividhārambhabhāsuram /
brāhmaṃ tathedaṃ vitataṃ manorājyaṃ virājate
yathābhūtārthabhāvitvāttadetatpravilīyate /
paramārthena dṛṣṭaṃ cettadidaṃ naiva kiṃcana
dṛśyaṃ tvaparamārthena prayāti śataśākhatām /
jalamūrmitaraṅgādikalanārhaṃ parisphuran
yathāmbudhirvapurdhatte svabhāvena tathā citaḥ /
kurvankarmasahasrāṇi hyaṇucitspandanādṛte
nāpūrvaṃ kurute kiṃcitkiṃcidbhedamatastyajan /
gacchanśrṛṇvanspṛśanjighranvadanvyavaharansvapan
nāpūrvaṃ vidyate kiṃcitsatyamityeva bhāvayan /
yadyatkaroṣi tadviddhi cinmātramamalaṃ tatam
brahma prabṛṃhitākāraṃ tasmādanyanna vidyate /
padārthajāte sarvasminsaṃvitsāramaye sthite
saṃvidevedamakhilaṃ jagannānyāsti kalpanā /
saṃvitsphuraṇamātre'smiñjagajjālakanāmani
idamanyadidaṃ cānyaditi mithyāgrahaḥ kutaḥ /
saṃbhavādakhilākāreṣvekasyā eva saṃvidaḥ /
saṃvedyamapi nāstyeva bandhamokṣāvataḥ katham
mokṣo'yameṣa khalu bandha iti prasahya
cintāṃ nirasya sakalāṃ viphalābhimānām /
maunī vaśī vigatamānamado mahātmā
kurvansvakāryamanahaṃkṛtireva tiṣṭha
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū० paramārthopadeśo nāma caturdaśādhikaśatatamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0