Scripture Library

Yoga Vasistha · Verses 6.111-2

6.111-2.111

ekādaśādhikaśatatamaḥ sargaḥ

6.111-2.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
etatte sarvamākhyātaṃ śikhidhvajakathānakam /
anena gacchanmārgeṇa na kadācana khidyase

6.111-2.2

etāṃ dṛṣṭimavaṣṭabhya rāgadveṣavināśinīm /
nityaṃ nīrāgayā buddhyā tiṣṭhāvaṣṭabdhatatpadaḥ

6.111-2.3

yathā śikhidhvajo rājyaṃ kṛtavānevamīdṛśam /
rāma vyavaharanrājye bhogamokṣamayo bhava

6.111-2.4

śikhidhvajakrameṇaiva yathā bodhamavāptavān /
kaco bṛhaspateḥ putrastathā budhyasva rāghava

6.111-2.5

śrīrāma uvāca /
bṛhaspaterbhagavataḥ putro'sau bhagavānkacaḥ /
yathā prabuddho bhagavansamāsena tathā vada

6.111-2.6

śrīvasiṣṭha uvāca /
śrṛṇu rājankathāṃ śrīmāñchikhidhvajavadeva saḥ /
prabodhaṃ paramaṃ yāto devadeśikajaḥ kacaḥ

6.111-2.7

bālabhāvātsamuttīrṇaḥ saṃsārottaraṇonmukhaḥ /
kacaḥ padapadārthajño bṛhaspatimabhāṣata

6.111-2.8

kaca uvāca /
bhagavansarvadharmajña kathaṃ saṃsṛtipañjarāt /
asmānnirgamyate brūhi jantunā jīvatantunā

6.111-2.9

bṛhaspatiruvāca /
anarthamakarāgārādasmātsaṃsārasāgarāt /
uḍḍīyate nirudvegaṃ sarvatyāgena putraka

6.111-2.10

śrīvasiṣṭha uvāca /
ityākarṇya kaco vākyaṃ pituḥ paramapāvanam /
sarvameva parityajya jagāmaikāntakānanam

6.111-2.11

bṛhaspatestadgamanaṃ nodvegāya babhūva ha /
saṃyoge ca viyoge ca mahānto hi mahāśayāḥ

6.111-2.12

atha varṣeṣu jāteṣu triṣu pañcasu so'nagha /
punaḥ prāpa mahāraṇye kasmiṃścitpitaraṃ kacaḥ

6.111-2.13

paripūjyābhivādyainaṃ samāliṅgitaputrakam /
apṛcchadvākpatiṃ bhūyaḥ sa kacaḥ kāntayā girā

6.111-2.13

kaca uvāca /
adyedamaṣṭamaṃ varṣaṃ sarvatyāgaḥ kṛto mayā /
tathāpi tāta viśrāntiṃ nādhigacchāmyaninditām //
śrīvasiṣṭha uvāca /
evamārtavacastasminkace vadati kānane /
sarvameva tyajetyuktvā vākpatirdivamudyayau

6.111-2.16

gate tasminkaco dehādvalkalādyapyathātyajat /
gatendvabhrārkatāreṇa śaradvyomnā samo'bhavat

6.111-2.17

punarvarṣatrayeṇaiṣa kasmiṃścitkānanāntare /
tatyājāmbudavarṣādi śaradīva nabhastalam

6.111-2.18

upāsaiko diganteṣu śāntaśūnyavapuḥ śvasan /
dūyamānamanāḥ prāpa tameva pitaraṃ gurum

6.111-2.19

kṛtapūjākramo bhaktyā samāliṅgitaputrakam /
apṛcchatsa kaco bhūyaḥ khedagadgadayā girā

6.111-2.20

kaca uvāca /
tāta sarvaṃ parityaktaṃ kanthāṃ veṇulatādyapi /
tathāpi nāsti viśrāntiḥ svapade kiṃ karomyaham

6.111-2.21

bṛhaspatiruvāca /
cittaṃ sarvamiti prāhustattyaktvā putra rājase /
cittatyāgaṃ viduḥ sarvatyāgaṃ sarvavido janāḥ

6.111-2.22

śrīvasiṣṭha uvāca /
ityuktvā vākpatiḥ putraṃ pupluve tarasā nabhaḥ /
anviyeṣa kacaścittaṃ parityaktumakhinnadhīḥ

6.111-2.23

cintayannapyasau cittaṃ na yadā veda kānane /
tadā saṃcintayāmāsa dhiyaiva pitaraṃ yayau

6.111-2.24

padārthavṛndaṃ dehādi na cittamiti kathyate /
tadetatkiṃ kva vā vyarthaṃ nirāgaskaṃ tyajāmyaham

6.111-2.25

pituḥ sakāśaṃ gacchāmi jñātuṃ cittaṃ mahāripum /
jñātvā tatsaṃtyajāmyāśu tatastiṣṭhāmi vijvaraḥ

6.111-2.26

śrīvasiṣṭha uvāca /
iti saṃcintya sa kaca ujjagāma triviṣṭapam /
vākpatiṃ prāpya sasnehaṃ vavande praṇanāma ca

6.111-2.27

apṛcchaccainamekānte kiṃ cittaṃ bhagavanvada /
svarūpaṃ brūhi cittasya yena tatsaṃtyajāmyaham

6.111-2.28

bṛhaspatiruvāca /
cittaṃ nijamahaṃkāraṃ viduścittavido janāḥ /
antaryo'yamahaṃbhāvo jantostaccittamucyate

6.111-2.29

kaca uvāca /
trayastriṃśanmahākoṭipramāṇasya mahāmate /
guro gīrvāṇavṛndasya kathametadvadeti me

6.111-2.30

manye'sya duṣkarastyāgo na siddhimupagacchati /
kathameṣa kila tyaktuṃ śakyate yogināṃ vara

6.111-2.31

bṛhaspatiruvāca /
api puṣpāvadalanādapi locanamīlanāt /
sukaro'haṃkṛtestyāgo na kleśo'tra manāgapi

6.111-2.32

yathaitadevaṃ tanaya tathā śrṛṇu vadāmi te /
ajñānamātrasaṃsiddhaṃ vastu jñānena naśyati

6.111-2.33

vastuto nāstyahaṃkāraḥ putra mithyābhramo yathā /
asansanniva saṃpanno bālavetālavatsthitaḥ

6.111-2.34

yathā rajjvāṃ bhujaṃgatvaṃ marāvambumatiryathā /
mithyāvabhāsaḥ sphurati tathā mithyāpyahaṃkṛtiḥ

6.111-2.35

asadeva yathā dvitvaṃ mohādindau vilokyate /
tathā sphuratyahaṃkāro na satyo vāpyasanna ca

6.111-2.36

ekamādyantarahitaṃ cinmātramamalāntaram /
khādapyatitarāmacchaṃ vidyate sarvavedanam

6.111-2.37

sarvatra sarvadā sarvaprakāśaṃ sarvajantuṣu /
tadevaikaṃ kacatyambu vilolāsvabdhivīciṣu

6.111-2.38

atra ko'yamahaṃbhāvaḥ kuto vā kathamutthitaḥ /
kvāpsu jāto rajorāśiḥ kvānalādutthitaṃ jalam

6.111-2.39

ayaṃ so'hamiti vyarthaṃ pratyayaṃ tyaja putraka /
tucchaṃ parimitākāraṃ dikkālavivaśīkṛtam

6.111-2.40

dikkālādyanavacchinnaṃ svacchaṃ nityoditaṃ tatam /
sarvārthamayamekārthacinmātramamalaṃ bhavān

6.111-2.41

phalakusumadalānāṃ sarvadiksaṃsthitānāṃ
rasa iva jagatāṃ tvaṃ saṃsthitaḥ sarvadaiva /
vimalataracidātmā nityamevāsyanantaḥ
ka iva kaca tavāhaṃniścayo bhāvamūrteḥ

6.111-2.111

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mo० nirvāṇaprakaraṇe pū० kacopākhyāne kacaprabodho nāmaikādaśottaraśatatamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0