યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.11-2

એકાદશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
પુનઃપુનરિદં રામ પ્રબોધાર્થં મયોચ્યતે ।
અભ્યાસેન વિના સાધો નાભ્યુદેત્યાત્મભાવના

અજ્ઞાનમેતદ્બલવદવિદ્યેતરનામકમ્ ।
જન્માન્તરસહસ્રોત્થં ઘનં સ્થિતિમુપાગતમ્

સબાહ્યાભ્યન્તરં સર્વૈરિન્દ્રિયૈરનુભૂયતે ।
ભાવાભાવેષુ દેહસ્ય તેનાતિઘનતાં ગતમ્

આત્મજ્ઞાનં તુ સર્વેષામિન્દ્રિયાણામગોચરમ્ ।
સત્તાં કેવલમાયાતિ મનઃષષ્ઠેન્દ્રિયક્ષયે

પ્રોલ્લઙ્ઘયેન્દ્રિયજાં વૃત્તિં યત્સ્થિતં તત્કથં કિલ ।
યાતિ પ્રત્યક્ષતાં જન્તોઃ પ્રત્યક્ષાતીતવૃત્તિમત્

ત્વમવિદ્યાલતામેતાં પ્રરૂઢાં હૃદયદ્રુમે ।
જ્ઞાનાભ્યાસવિલાસાસિપાતૈશ્છિન્ધિ સ્વસિદ્ધયે

યથા વિહરતિ જ્ઞાતજ્ઞેયો જનકભૂપતિઃ ।
આત્મજ્ઞાનાભ્યાસપરસ્તથા વિહર રાઘવ

નિશ્ચયોઽયમભૂત્તસ્ય કાર્યાકાર્યવિહારિણઃ ।
જાગ્રતસ્તિષ્ઠતો વાપિ તજ્જ્ઞાનાં તેન સત્યતા

નિશ્ચયેન હરિર્યેન વિવિધાચારકારિણા ।
યોનિષ્વવતરત્યુર્વ્યાં તત્તજ્જ્ઞત્વમુદાહૃતમ્

નિશ્ચયો યસ્ત્રિનેત્રસ્ય કાન્તયા સહ તિષ્ઠતઃ ।
બ્રહ્મણો વાપ્યરાગસ્ય સ તે ભવતુ રાઘવ

યો નિશ્ચયઃ સુરગુરોર્વાક્પતેર્ભાર્ગવસ્ય ચ ।
દિવાકરસ્ય શશિનઃ પવનસ્યાનલસ્ય ચ

નારદસ્ય પુલસ્ત્યસ્ય મમ ચાઙ્ગિરસસ્તથા ।
પ્રચેતસો ભૃગોશ્ચૈવ ક્રતોરત્રેઃ શુકસ્ય ચ

અન્યેષામેવ વિપ્રેન્દ્ર રાજર્ષીણાં ચ રાઘવ ।
યો નિશ્ચયો વિમુક્તાનાં જીવતાં તે ભવત્વસૌ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
યેનૈતે ભગવન્ધીરા નિશ્ચયેન મહાધિયઃ ।
વિશોકાઃ સંસ્થિતાસ્તન્મે બ્રહ્મન્પ્રબ્રૂહિ તત્ત્વતઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
રાજપુત્ર મહાબાહો વિદિતાખિલવેદ્ય હે ।
સ્ફુટં શ્રૃણુ યથા પૃષ્ટમયમેષાં હિ નિશ્ચયઃ

યદિદં કિંચિદાભોગિ જગજ્જાલં પ્રદૃશ્યતે ।
તત્સર્વમમલં બ્રહ્મ ભવત્યેતદ્વ્યવસ્થિતમ્

બ્રહ્મ ચિદ્બ્રહ્મ ભુવનં બ્રહ્મ ભૂતપરમ્પરાઃ ।
બ્રહ્માહં બ્રહ્મ મચ્છત્રુર્બ્રહ્મ સન્મિત્રબાન્ધવાઃ

બ્રહ્મ કાલત્રયં તચ્ચ બ્રહ્મણ્યેવ વ્યવસ્થિતમ્ ।
તરઙ્ગમાલયામ્ભોધિર્યથાત્મનિ વિવર્ધતે

તથા પદાર્થલક્ષ્મ્યેત્થમિદં બ્રહ્મ વિવર્ધતે ।
ગૃહ્યતે બ્રહ્મણા બ્રહ્મ ભુજ્યતે બ્રહ્મ બ્રહ્મણા

બ્રહ્મ બ્રહ્મણિ બૃંહાભિર્બ્રહ્મશક્ત્યેવ બૃંહતિ ।
બ્રહ્મ મચ્છત્રુરૂપં મે બ્રહ્મણોઽપ્રિયકૃદ્યદિ

તદ્બ્રહ્મણિ બ્રહ્મનિષ્ઠં કિમન્યત્કસ્યચિત્કૃતમ્ ।
રાગાદીનામવસ્થાનં કલ્પિતાનાં ખવૃક્ષવત્

અસંકલ્પેન નષ્ટાનાં કઃ પ્રસઙ્ગોઽત્ર વર્ધતે ।
બ્રહ્મણ્યેવ હિ સર્વસ્મિંશ્ચરણસ્પન્દનાદિકમ્

સ્ફુરતિ બ્રહ્મ સકલં સુખિતાદુઃખિતે કુતઃ ।
બ્રહ્મ બ્રહ્મણિ સંતૃપ્તં બ્રહ્મ બ્રહ્મણિ સંસ્થિતમ્

સ્ફુરતિ બ્રહ્મણિ બ્રહ્મ નાહમસ્મીતરાત્મકઃ ।
ઘટો બ્રહ્મ પટો બ્રહ્મ બ્રહ્માહમિદમાતતમ્

અતો રાગવિરાગાણાં મૃષેવ કલનેહ કા ।
મરણબ્રહ્મણિ સ્વૈરં દેહબ્રહ્મણિ સંગતે

દુઃખિતાનામ કૈવ સ્યાદ્રજ્જુસર્પભ્રમોપમા ।
સંભોગાદૌ સુખં બ્રહ્મણ્યાસ્થિતે દેહબ્રહ્મણિ

સંપન્નમેતન્મ ઇતિ મુધા સ્યાત્કલના કુતઃ ।
વીચ્યમ્ભસોઃ સ્પન્દવતોર્ન ત્વન્યદમ્બુનો યથા

ત્વત્તામત્તે તથા ન સ્તો બ્રહ્મણિ સ્પન્દરૂપિણિ ।
યથાવર્તમૃતે તોયે ન કિંચિન્મ્રિયતે ક્વચિત્

મૃતિબ્રહ્મત્વમાયાતે દેહબ્રહ્મણિ વૈ તથા ।
યથા ચલાચલે તોયે ત્વત્તામત્તે ન તિષ્ઠતઃ

તથા જડાજડે રૂપે ન સ્થિતે પરમાત્મનિ ।
કટકત્વં યથા હેમ્નો યથાવર્તો જલસ્ય ચ

તદતદ્ભાવરૂપેયં તથા પ્રકૃતિરાત્મનઃ ।
ઇદં હિ જીવભૂતાત્મ જડરૂપમિદં ભવેત્

ઇત્યજ્ઞાનાત્મનો મોહો નચ જ્ઞાનાત્મનઃ ક્વચિત્ ।
અજ્ઞસ્ય દુઃખૌઘમયં જ્ઞસ્યાનન્દમયં જગત્

અન્ધં ભુવનમન્ધસ્ય પ્રકાશં તુ સચક્ષુષઃ ।
જગદેકાત્મકં જ્ઞસ્ય મૂર્ખસ્યાતીવ દુઃખદમ્

શિશોરિવ સ્ફુરદ્યક્ષા નિશા પુંસસ્તુ કેવલા ।
અસ્મિન્બ્રહ્મઘટે નિત્યમેકસ્મિન્સર્વતઃ સ્થિતે

ન કિંચિન્મ્રિયતે નામ ન ચ કિંચન જીવતિ ।
યથોલ્લાસવિલાસેષુ ન નશ્યતિ ન જાયતે

તરઙ્ગાદિમહામ્ભોધૌ ભૂતવૃન્દં તથાત્મનિ ।
ઇદં નાસ્તીદમસ્તીતિ ભ્રાન્તિર્નામાત્મનાત્મનિ

શક્તિર્નિર્હેતુકૈવાન્તઃ સ્ફુરતિ સ્ફટિકાંશુવત્ ।
જગચ્છક્ત્યાત્મનાત્મૈવ બ્રહ્મ સ્વાત્મનિ સંસ્થિતમ્

તરઙ્ગકણજાલેન પયસીવ પયો ઘનમ્ ।
શરીરનાશેન કથં બ્રહ્મણો મૃતધીર્ભવેત્

બ્રહ્મણો વ્યતિરિક્તં હિ ન શરીરાદિ વિદ્યતે ।
પયસો વ્યતિરેકેણ તરઙ્ગાદિ મહાર્ણવે

યઃ કણો યા ચ કણિકા યા વીચિર્યસ્તરઙ્ગકઃ ।
યઃ ફેનો યા ચ લહરી તદ્યથા વારિ વારિણિ

યો દેહો યા ચ કલના યદ્દૃશ્યં યૌ ક્ષયાક્ષયૌ ।
યા ભાવરચના યોઽર્થસ્તયા તદ્બ્રહ્મ બ્રહ્મણિ

સંસ્થાનરચના ચિત્રા બ્રહ્મણઃ કનકાદિવ ।
નાન્યરૂપા વિમૂઢાનાં મૃષૈવ દ્વિત્વભાવના

મનો બુદ્ધિરહંકારસ્તન્માત્રાણીન્દ્રિયાણિ ચ ।
બ્રહ્મૈવ સર્વં નાનાત્મ સુખં દુઃખં ન વિદ્યતે।

અયં સોઽહમિદં ચિત્તમિત્યાદ્યર્થોત્થયા ગિરા ।
શબ્દપ્રતિશ્રવેણાદ્રાવિવાત્માત્મનિ જૃમ્ભતે

બ્રહ્મૈવાજ્ઞાતમજ્ઞત્વમભ્યાગતમિવ સ્થિતમ્ ।
તથા હિ દૃશ્યતે સ્વપ્ને ચેતસાત્માત્મનાત્મનઃ

અભાવિતં બ્રહ્મતયા બ્રહ્માજ્ઞાનમલં ભવેત્ ।
અભાવિતં હેમતયા યથા હેમ ચ મૃદ્ભવેત્

સ્વયં પ્રભુર્મહાત્મૈવ બ્રહ્મ બ્રહ્મવિદો વિદુઃ ।
અપરિજ્ઞાતમજ્ઞાનમજ્ઞાનામિતિ કથ્યતે

જ્ઞાતં બ્રહ્મતયા બ્રહ્મ બ્રહ્મૈવ ભવતિ ક્ષણાત્ ।
જ્ઞાતં હેમતયા હેમ હેમૈવ ભવતિ ક્ષણાત્

બ્રહ્માત્મા સર્વશક્તિર્હિ તદ્યથા ભાવયત્યલમ્ ।
નિર્હેતુકઃ સ્વયં શક્ત્યા તત્તથાશુ પ્રપશ્યતિ

અકર્મકર્તૃકરણમકારણમનામયમ્ ।
સ્વયંપ્રભું મહાત્માનં બ્રહ્મ બ્રહ્મવિદો વિદુઃ

અપરિજ્ઞાતમજ્ઞાનામજ્ઞાનમિતિ કથ્યતે ।
પરિજ્ઞાતં ભવેજ્જ્ઞાનમજ્ઞાનપરિનાશનમ્

બન્ધુરેવાપરિજ્ઞાતો હ્યબન્ધુરિતિ કથ્યતે
પરિજ્ઞાતો ભવેદ્બન્ધુરબન્ધુભ્રમનાશનાત્

ઇદં ત્વયુક્તમિત્યન્તર્જ્ઞાતે સોદેતિ ભાવના ।
યસ્માદયુક્તાદ્વૈરસ્યાદ્યયા કિલ વિરજ્યતે

દ્વૈતં ત્વસત્યમિત્યન્તર્જ્ઞાતે સોદેતિ ભાવના ।
તસ્માદ્વૈતાચ્ચ વૈરસ્યાદ્યયા કિલ વિરજ્યતે

અયં નાહમિતિ જ્ઞાતે સ્ફુટે સોદેતિ ભાવના ।
મિથ્યાહંકારતા તસ્માદ્યયા નૂનં વિરજ્યતે

બ્રહ્મૈવાહમિતિ જ્ઞાને સત્યે સોદેતિ ભાવના ।
તસ્મિન્સત્યે નિજે રૂપે યથાન્તઃ પરિલીયતે

સતિ વિસ્તારજે તસ્મિન્બ્રહ્મેદમિતિ વેદ્મ્યહમ્ ।
ત્વમહંત્વાદિબાધે તત્સદિત્યાદિ જગદ્ગતમ્

સત્યં સર્વપ્રકારાઢ્યં બ્રહ્મેદમિતિ વેદ્મ્યહમ્ ॥
ન મે દુઃખં ન કર્માણિ ન મે મોહો ન વાઞ્છિતમ્

સમઃ સ્વસ્થો વિશોકોઽસ્મિ બ્રહ્માહમિતિ સત્યતા ।
કલાકલઙ્કમુક્તોઽસ્મિ સર્વમસ્મિ નિરામયઃ

ન ત્યજામિ ન વાઞ્છામિ બ્રહ્માહમિતિ સત્યતા ।
અહં રક્તમહં માંસમહમસ્થીન્યહં વપુઃ

ચિદહં ચેતનં ચાહં બ્રહ્માહમિતિ સત્યતા ।
દ્યૌરહં ખમહં સાર્કમહમાશા ભુવોઽપ્યહમ્

અહં ઘટપટાકારો બ્રહ્માહમિતિ સત્યતા ।
અહં તૃણમહં ચોર્વી ગુલ્મોઽહં કાનનાદ્યહમ્

શૈલસાગરસાર્થોઽહં બ્રહ્મૈકત્વં કિલ સ્થિતમ્ ।
આદાનદાનસંકોચપૂર્વિકા ભૂતશક્તયઃ

સર્વમેવ ચિદાત્માસ્મિ બ્રહ્મણ્યાતતરૂપધૃક્ ।
લતાગુલ્માઙ્કુરાદીનામહંસંભવનૈષિણામ્

ચિદાત્માન્તર્ગતં શાન્તં પરં બ્રહ્મ રસાત્મકમ્ ।
યસ્મિન્સર્વં યતઃ સર્વં યત્સર્વં સર્વતશ્ચ યત્

યો મતઃ સર્વ એકાત્મા પરં બ્રહ્મેતિ નિશ્ચયઃ ।
ચિદાત્મા બ્રહ્મ સત્સત્યમૃતં જ્ઞ ઇતિ નામભિઃ

પ્રોચ્યતે સર્વગં તત્ત્વં ચિન્માત્રં ચેત્યવર્જિતમ્ ।
આભાસમાત્રમમલં સર્વભૂતાત્મબોધકમ્

સર્વત્રાવસ્થિતં શાન્તં ચિદ્બ્રહ્મેત્યનુભૂયતે ।
મનોબુદ્ધીન્દ્રિયવ્રાતસમસ્તકલનાન્વિતમ્

ભેદં ત્યક્ત્વા સ્વમાભાસં ચિદ્બ્રહ્માહમનામયમ્ ।
શબ્દાદીનામશેષાણાં કારણાનાં જગત્સ્થિતેઃ

તત્ત્વાવકાશકં સ્વચ્છં ચિદ્બ્રહ્માસ્મિ ન મે ક્ષયઃ ।
અનારતગલત્સ્વચ્છચિદ્ધારાગહનાત્મકમ્

આલોકઃ સુમનોમૌનં ચિદ્બ્રહ્માસ્મ્યમૃતં પરમ્ ।
અનારતગલદ્રૂપં નિત્યં ચાનુભવામૃતમ્

અહનિઃશેષચક્રાણિ ચિદ્બ્રહ્માહમલેપકમ્ ।
સુષુપ્તસદૃશં શાન્તમાલોકવિમલાત્મકમ્

સંભોગોત્તમમાભાસં ચિદ્બ્રહ્માસ્મ્યપવાસનમ્ ।
ખણ્ડાદિસ્વાદુસંવિત્તિરીષન્માત્રા તુ તિષ્ઠતિ

ચિત્તાદિષ્વવબુદ્ધેષુ તદ્ધિ બ્રહ્માહમચ્યુતઃ ।
કાન્તાસંસક્તચિત્તસ્ય ચન્દ્રે સમુદિતે સતિ

ચન્દ્રપ્રત્યયસત્ત્વાત્મ ચિદ્બ્રહ્માહમનામયમ્ ।
ભૂમિષ્ઠનરદૃષ્ટીનાં લગ્નાનાં ખે નિશાકરે

યા ખસ્થા નનુ ચિચ્છક્તિસ્તચ્ચિદ્બ્રહ્માસ્તિ નિર્મલમ્ ।
સુખદુઃખાદિકલનાવિકલો નિર્મલસ્તથા

-
સત્યાનુભવરૂપાત્મ ચિદ્બ્રહ્માત્માસ્મિ શાશ્વતઃ ।
અસંસ્તુતાધ્વગાલોકે મનસ્યન્યત્ર સંસ્થિતે

યા પ્રતીતિરનાગસ્કા તચ્ચિદ્બ્રહ્માસ્મિ સર્વગઃ ।
ભૂવાર્યનિલબીજાનાં સંબન્ધેઽઙ્કુરકર્મસુ

શક્તિરુદ્ગમનીયાન્તસ્તચ્ચિદ્બ્રહ્માહમાતતમ્ ।
ખર્જૂરનિમ્બબિમ્બાનાં સ્વયમાત્મનિ તિષ્ઠતામ્

યા સ્વાદસત્તા લીનાન્તસ્તદ્બ્રહ્મ ચિદહં સમઃ ।
ખેદાનન્દવિમુક્તાન્તઃ સંવિત્તિર્મનનોદયા

લાભાલાભવિધૌ તુલ્યા ચિદ્બ્રહ્માસ્મિ નિરામયમ્ ।
યાવદ્ભૂમ્યર્કમેતાવદ્દૃષ્ટિસૂત્રં યદાતતમ્

તન્મધ્યસદૃશં શાન્તં નિર્મલં ચિદહં તતમ્ ।
જાગ્રત્યપિ સુષુપ્તેઽપિ તત્સ્વપ્નેઽપિ તથોદિતમ્

તુર્યં રૂપમનાદ્યન્તં ચિદ્બ્રહ્માહમનામયમ્ ।
પુંસાં ક્ષેત્રશતોત્થાનામિક્ષૂણાં સ્વાદુવત્સ્થિતમ્

સર્વેષામેકરૂપં તચ્ચિદ્બ્રહ્માસ્મિ સમઃ સ્થિતઃ ।
સર્વગા પ્રકૃતા સ્વચ્છરૂપા ભાનોરિવ પ્રભા

આલોકકારિણી કાન્તા ચિદ્બ્રહ્મેદમહં તતમ્ ।
સંભોગાનન્દલવવદમૃતાસ્વાદશક્તિવત્

સ્વાનુભૂત્યૈકમાત્રં યચ્ચિદ્બ્રહ્માસ્મિ તદવ્યયમ્ ।
પ્રોતાઙ્ગમપિ ગુપ્તાસ્યં દેહે તન્તુર્બિસે યથા

છેદે ભેદે સ્ફુરદ્રૂપં ચિદ્બ્રહ્માહમનામયમ્ ।
આક્રાન્તભુવનાપ્યભ્રમાલેવ સ્પન્દશાલિની

દુર્લક્ષ્યાણુમયાકારા ચિચ્છક્તિરહમાતતા ।
અનુભૂતિમયાન્તસ્થા સ્નેહમાત્રોપલક્ષિતા

ક્ષીરાદ્ધૃતસ્ય સત્તેવ ચિદહં ક્ષયવર્જિતા ।
કટકાઙ્ગદકેયૂરરચના તદતન્મયી

હેમ્નીવ સંસ્થિતા દેહે ચિદ્બ્રહ્માત્માસ્મિ સર્વગઃ ।
પદાર્થૌઘસ્ય શૈલાદેર્બહિરન્તશ્ચ સર્વદા

સત્તાસામાન્યરૂપેણ યા ચિત્સોઽહમલેપકઃ ।
સર્વાસામનુભૂતીનામાદર્શો યો હ્યકૃત્રિમઃ

અગમ્યો મલલેખાનાં તચ્ચિત્તત્ત્વમહં મહત્ ।
સર્વસંકલ્પફલદં સર્વતેજઃપ્રકાશકમ્

સર્વોપાદેયસીમાન્તં ચિદાત્માનમુપાસ્મહે ।
સર્વાવયવવિશ્રાન્તં સમસ્તાવયવાતિગમ્

અનારતકચદ્રૂપં ચિદાત્માનમુપાસ્મહે ।
ઘટે પટે તટે કૂપે સ્પન્દમાનં સદા તનૌ

જાગ્રત્યપિ સુષુપ્તસ્થં ચિદાત્માનમુપાસ્મહે ।
ઉષ્ણમગ્નૌ હિમે શીતં મૃષ્ટમન્ને શિતં ક્ષુરે

કૃષ્ણં ધ્વાન્તે સિતં ચન્દ્રે ચિદાત્માનમુપાસ્મહે ।
આલોકં બહિરન્તસ્થં સ્થિતં ચ સ્વાત્મવસ્તુનિ

અદૂરમપિ દૂરસ્થં ચિદાત્માનમુપાસ્મહે ।
માધુર્યાદિષુ માધુર્યં તીક્ષ્ણાદિષુ ચ તીક્ષ્ણતામ્

ગતં પદાર્થજાતેષુ ચિદાત્માનમુપાસ્મહે ।
જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તેષુ તુર્યાતુર્યાતિગે પદે

સમં સદૈવ સર્વત્ર ચિદાત્માનમુપાસ્મહે ।
પ્રશાન્તસર્વસંકલ્પં વિગતાખિલકૌતુકમ્

વિગતાશેષસંરમ્ભં ચિદાત્માનમુપાસ્મહે ।
નિષ્કૌતુકં નિરારમ્ભં નિરીહં સર્વમેવ ચ

નિરંશં નિરહંકારં ચિદાત્માનમુપાસ્મહે ।
સર્વસ્યાન્તઃસ્થિતં સર્વમપ્યપારૈકરૂપિણમ્

અપર્યન્તચિદારમ્ભં ચિદાત્માનમુપાગતઃ ।
ત્રૈલોક્યદેહમુક્તાનાં તન્તુમુન્નતમાતતમ્

પ્રચારસંકોચકરં ચિદાત્માનમુપાગતઃ ।
લીનમન્તર્બહિઃસ્વાપ્તાન્ક્રોડીકૃત્ય જગત્ખગાન્

ચિત્રં બૃહજ્જાલમિવ ચિદાત્માનમુપાગતઃ ।
સર્વં યત્રેદમસ્ત્યેવ નાસ્ત્યેવ ચ મનાગપિ

સદસદ્રૂપમેકં તં ચિદાત્માનમુપાગતઃ ।
પરમપ્રત્યયં પૂર્ણમાસ્પદં સર્વસંપદામ્

સર્વાકારવિહારસ્થં ચિદાત્માનમુપાગતઃ ।
સ્નેહાધારમથોઽશાન્તં જડવાતાહતિભ્રમૈઃ

યુક્તં મુક્તં ચ ચિદ્દીપં બહિરન્તરુપાસ્મહે ।
હૃત્સરઃપદ્મિનીકન્દં તન્તું સર્વાઙ્ગસુન્દરમ્

જનતાજીવનોપાયં ચિદાત્માનમુપાગતઃ ।
અક્ષીરાર્ણવસંભૂતમશશાઙ્કમુપસ્થિતમ્

અહાર્યમમૃતં સત્યં ચિદાત્માનમુપાસ્મહે ।
શબ્દરૂપરસસ્પર્શગન્ધૈરાભાસમાગતમ્

તૈરેવ રહિતં શાન્તં ચિદાત્માનમુપાગતઃ ।
આકાશકોશવિશદં સર્વલોકસ્ય રઞ્જનમ્

ન રઞ્જનં ન ચાકાશં ચિદાત્માનમુપાગતઃ ।
મહામહિમ્ના સહિતં રહિતં સર્વભૂતિભિઃ ।
કર્તૃત્વે વાપ્યકર્તારં ચિદાત્માનમુપાગતઃ

અખિલમિદમહં મમૈવ સર્વં
ત્વહમપિ નાહમથેતરચ્ચ નાહમ્ ।
ઇતિ વિદિતવતો જગત્કૃતં મે
સ્થિરમથવાસ્તુ ગતજ્વરો ભવામિ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવા૦રામાયણે વાલ્મીકીયે દેવ૦ મોક્ષોપાયેષુ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ જીવન્મુક્તનિશ્ચયયોગોપદેશો નામૈકાદશઃ સર્ગઃ