Yoga Vasistha · Verses 6.108-2

aṣṭottaraśatatamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
tāṃ māyāṃ śamamānīya cūḍālā samacintayat /
diṣṭayā bhogecchayā nāyaṃ hriyate vasudhādhipaḥ

śāntaḥ samasamābhoga evaṃ śakrasamāgame /
asaṃrambhamahelaṃ ca kṛtavānvyāvahārikam

bhūya eva prapañcena vimṛśāmyeva sādaram /
rāgadveṣapradhānena kenacidbuddhihāriṇā

iti saṃcintya sā rātrāvindāvabhyudite vane /
gṛhītamaṅganārūpaṃ kāntā madanikā satī

vāte vahati phullāḍhye madhurāmodamāṃsale /
saṃdhyājapyapare nadyāstīrasaṃsthe śikhidhvaje

saṃtānakalatāgehaṃ nīrandhraiḥ puṣpagucchakaiḥ /
śuddhāntaṃ vanadevīnāṃ praviveśa madānvitā

tatra saṃkalpite puṣpaśayane mālyamālitā /
kaṇṭhe saṃkalpitaṃ kāntaṃ khiṅgamādāya saṃsthitā

āgatyānviṣya kuñjātsa pradadarśa śikhidhvajaḥ /
latāgehe madanikāṃ kaṇṭhe khiṅgaṃ manoharam

kuntalāvalitaskandhaṃ samālabdhaṃ ca candanaiḥ /
śayanāvṛtinikṣepaparyākulitaśekharam

hemābhe dviguṇākārabālābāhūpadhānake /
saṃsaktaśravaṇāpāṅgakapolatalakuntalam

mithunaṃ taddadarśātha mithaḥ prahasitānanam /
anyonyavadanāsaktaṃ channaṃ kalpalatāṃśukaiḥ

ālolamālyaśayanaṃ madanāturamākulam /
aṅgalagnacchalenātmarāgamanyonyamarpayat

abhyunmukhaṃ samānandamuddāmamadamantharam /
parasparāhataṃ puṣpairvakṣobhyāṃ pīḍitastanam

tadālokyāvikāreṇa cetasālaṃ tutoṣa saḥ /
aho sukhaṃ sthitau khiṅgāvityāha sa śikhidhvajaḥ

tiṣṭhatāṅga yathākāmaṃ sukhaṃ khiṅgau yathāsthitam /
vighnaṃ mākaravaṃ bhītāvityuktvā nirjagāma saḥ

tato muhūrtamātreṇa prapañcaṃ tamupekṣya sā /
niryayau darśayantī svaṃ ratiphullākulaṃ vapuḥ

upaviṣṭaṃ dadarśainaṃ nṛpaṃ hemaśilātale /
samādhisaṃsthamekānte manāgvikasitekṣaṇam

taṃ pradeśamupāgamya lajjāvanamitānanā /
tūṣṇīmāsītkṣaṇaṃ khinnā mlānā madanikāṅganā

kṣaṇācchikhidhvajo dhyānādviratastāmuvāca ha /
atyantamadhuraṃ vākyamidamakṣubdhayā dhiyā

tanvi kiṃ śīghrameva tvaṃ vighnitānandamāgatā /
ānandāyaiva bhūtāni yatante yāni kānicit

bhūyastoṣaya taṃ gaccha kāntaṃ praṇayavṛttibhiḥ /
parasparepsitasneho durlabho hi jagattraye

ahametena cārthena nodvegaṃ yāmi mānini /
yadyadiṣṭatamaṃ loke tattadeva vijānatā

ahaṃ kumbhaśca tanvaṅgi vītarāgāvihetarā /
durvāsaḥśāpajā bālā tvaṃ yadicchasi tatkuru

madanikovāca /
evameṣa mahābhāga strīsvabhāvo hi cañcalaḥ /
kāmo hyaṣṭaguṇaḥ strīṇāṃ na kopaṃ kartumarhasi

abalāhamanenāsmi rātrau gahanakānane /
tvayi saṃdhyājapapare kiṃ karomi varākikā

abalā vā kumārī vā jāraṃ na ratirodhanam /
karoti parikhiṅgena nāṅge sve viniveśitam

striyaḥ sundaratāṃ yātāḥ purapuṃsāmasaṅgame /
manyurniṣedha ākrandaḥ satītvaṃ kiṃ kariṣyati

abalā strī tathā bālā mūḍhāhamaparādhinī /
kṣantumarhasi nātha tvaṃ kṣamāvanto hi sādhavaḥ

śikhidhvaja uvāca /
manyurmama na bāle'ntarvidyate kha iva drumaḥ /
kevalaṃ sādhunindyatvānnecchāmi tvāmahaṃ vadhūm

suhṛttvena vanānteṣu pūrvavatsukhamaṅgane /
vītarāgatayā nityaṃ samameva ramāvahe

śrīvasiṣṭha uvāca /
evaṃ samatayā tatra sthite tasmiñchikhidhvaje /
cūḍālā cintayāmāsa tatsattvenoditāśayā

aho vata paraṃ sāmyaṃ bhagavānayamāgataḥ /
vītarāgatayā'krodho jīvanmukto'vatiṣṭhate

nainaṃ haranti te bhogā na mahatyo'pi siddhayaḥ /
na sukhāni na duḥkhāni nāpado na ca saṃpadaḥ

cintitāḥ sakalā ekaṃ prayāntyenamaninditāḥ /
manye maharddhayaḥ kāntā nārāyaṇamivāparam

ātmavṛttāntamakhilaṃ tamenaṃ smārayāmyaham /
kumbharūpamidaṃ tyaktvā cūḍālaiva bhavāmyaham

iti saṃcintya cūḍālā cūḍālāvapurakṣatā /
darśayāmāsa tatrāśu tyaktvā madanikāvapuḥ

tasmānmadanikādehāccūḍālā nirgateva sā /
babhāvasya puro yuktā nirgateva samudgakāt

tāṃ dadarśānavadyāṅgīṃ punaḥ praṇayapeśalām /
kāntāṃ madanikāmeva cūḍālāṃ dayitāṃ sthitām

samuditāmiva mādhavapadminī-
mupagatāmiva bhūmitalācchriyam /
prakaṭitāmiva ratnasamudgakā-
tparidadarśa nijāṃ dayitāṃ nṛpaḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū० cū० cūḍālāsvarūpadarśanaṃ nāmāṣṭottaraśatatamaḥ sargaḥ