Yoga Vasistha · Chapter 6.108

aṣṭādhikaśatatamaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
avidyā dṛśyarūpeyaṃ kacantī yasya vidyate /
cinnabhaḥsvapnanagarī dṛśyamānāpi śūnyakam

tasyājñasya kiyatkālaṃ kiṃrūpā syātkimātmikā /
kiyatī sā ca vetyevaṃ mune me kathyatāṃ punaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
avidyā vidyate yeṣāmajñānāṃ bhūtalādikā /
teṣāmasyāṃ brahmaṇīva nāstyanto'tra kathāṃ śrṛṇu

sadṛśaṃ jagato'syāsti kvacidambarakoṇake /
kasmiṃścidtrijagatkiṃcidanayaiva vyavasthayā

asti kaścidbhuvo bhāgo bhūṣaṇaṃ tatra bhūsthiteḥ /
purī tatamitirnāmnā suvyaktakalanā'vanau

tatrāsītpārthivaḥ kaścidvipaściditi viśrutaḥ /
yaḥ sabhāyāṃ susabhyāyāṃ vipaścittvādvirājate

rājahaṃsa ivābjinyāmṛkṣacakra ivoḍurāṭ /
sumeruriva śailaughe yaḥ sabhāyāmarājata

nivartate yato'śaktyā vacanaṃ guṇavarṇanāt /
kavīnāmacalākārā bhavedbhā bhūdharo yathā

prātaḥprātarvikasitātsarvāśābhāsanodyatāt /
yataḥ pratāpajanitaśrīrudetyambujādiva

sa brahmaṇyamatirmānī vahnimevādhidaivatam /
apūjayatsamaṃ bhaktyā deva vetti sma netaram

samatsyamakaravyūhā gajavājigaṇānvitāḥ /
āvartacakravyūhāḍhyāḥ kallolabalamālitāḥ

maryādāpālane yuktā akampanabalādhikāḥ /
mantriṣvapyasya catvāro dikṣu satsāgarā iva

tairaśeṣakakupcakranābhirābhāsitāvaniḥ /
āsītsudurjayo jetā sa sudarśanacakravat

tamekadā yayau pūrvadiṅmukhāccaturaścaraḥ /
sa uvāca raho raṃhogatighorākṣaraṃ vacaḥ

deva dordrumaviśrāntadharāgobandhanācyuta /
śrūyatāṃ manmukhātpaścādyathāprāptaṃ vidhīyatām

pūrvadiṅmukhasāmanto jvareṇāstamupāgataḥ /
manye jetuṃ yamaṃ yātastvayārabdho jitāriṇā

tasminsamantato jetuṃ dakṣiṇāpathanāyakaḥ /
pūrvāparābhyāmākramya balābhyāmariṇā''hataḥ

tasminmṛte samāgamya yāvadvāruṇadikpatiḥ /
balenāyāti kakubhau te samādātumādṛtaḥ

pūrvadeśanṛpaiḥ sārdhaṃ dakṣiṇāpathapārthivaiḥ /
tāvadevāribhirasāvardhamārge raṇe hataḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
athāsminkathayatyevaṃ tvarārtamaparaścaraḥ /
upaplavajaḍotpīḍa iva harmyaṃ viveśa ha

cara uvāca /
uttarāśābalādhyakṣo devāribhirupadrutaḥ /
ita āyāti sabalo bhagnasetvambupūravat

śrīvasiṣṭha uvāca /
iti śrutvā mahīpālaḥ kālakṣepamavāstavam /
manyamāna uvācedaṃ nirgacchanvaramandirāt

rājñaḥ sannahya sāmantānānīyantāṃ ca mantriṇaḥ /
uddhāṭyantāṃ hetiśālā dīyantāṃ ghorahetayaḥ

śleṣyantāṃ kaṃkaṭā deheṣvāgacchantu padātayaḥ /
gaṇyantāmāśu sainyāni kriyantāṃ varakalpanāḥ

kalpyantāṃ ca balādhyakṣāḥ preṣyantāmabhitaścarāḥ /
śrīvasiṣṭha uvāca /
vadatyevaṃ tvarāyuktaṃ saṃrambhavati rājani

pratīhāra uvācedaṃ praviśyākulamānataḥ /
pratīhāra uvāca /
uttarāśābalādhyakṣo deva dvāryavatiṣṭhati /
kāṅkṣatyabjamivārkasya devadevasya darśanam

rājovāca /
gacchāvilambitaṃ tāvadenameva praveśaya /
jānīmaḥ kiṃ diganteṣu vṛttaṃ vṛttāntasaṃśravāt

śrīvasiṣṭha uvāca /
ityukta uttarāśeśaṃ pratihārapraveśitam /
praṇāmaparamagre'sau rājā'paśyadvalādhipam

kṣatavikṣatasarvāṅgamaṅgamaṅgeṣusaṃtatam /
śvāsākulaṃ vamadraktaṃ dhairyeṇābalanirjitam

sa praṇamya tvarāyuktamuvācedamupakramam /
saṃstabhyāṅgavyathāmāśu saṃtatocchvāsamucchvasan

balādhyakṣa uvāca /
deva trayo'pi dikpālā balena bahunā saha /
tvadājñayeva nirjetuṃ yamaṃ yamapuraṃ gatāḥ

taddeśapālanādyarthamaśaktaṃ māmimaṃ tataḥ /
anudravanto bahavo bhūpāḥ prāptā balādiha

mahatparabalaṃ prāptamidaṃ devasya maṇḍalam /
vidhīyatāṃ tathāprāptaṃ na devasyāsti durjayam

śrīvasiṣṭha uvāca /
atha tasminvadatyevamārtimatyājivikṣate /
sahasaivābhyuvācedaṃ praviśya puruṣo'paraḥ

puruṣā maṇḍalasyāsya vipulā dalalīlayā /
sthitānyaribalānyuccaiścaturdikkaṃ nareśvara

kacaccakragadāprāsakuntakānanakāntibhiḥ /
valitā no'ribhirbhūmirlokālokataṭairiva

patākāyudhayodhraṅgāścalatparikarākulāḥ /
visaranti rathāstatra proḍḍīnatripuraughavat

karānunnāmayantaḥ khe māṃsavṛkṣavanopamāḥ /
bṛṃhanti vāraṇavyūhā varṣāvāridavṛndavat

natonnatāni kurvantaḥ spandenorvīnatonnataiḥ /
heṣante hayasaṃghātā vātaspandamahābdhivat

rasanti turagāpurāḥ phenilāvartapātinaḥ /
sarvato valayākārā lavaṇārṇavavārivat

ākāśakāntisannāhairdiśaṃ prati balaṃ balam /
udetyalaghukallolaiḥ pralayārṇavapūravat

śarāstraśastrasannāhamukuṭābharaṇatviṣaḥ /
kacanti tvatpratāpāgnerjvālā iva tadaṅgagāḥ

samatsyamakaravyūhāḥ sacakrāvartavṛttayaḥ /
udyanti sainyasaṃghaṭṭaiḥ kallolā jaladheriva

parasparaparāmarśātkuntādyāyudhapaṅktayaḥ /
kopādivograhuṃkārairjvalanti viraṭanti ca

iti kartumahaṃ deva vijñaptiṃ svāmineritaḥ /
tasmānmaṇḍalasīmāntagulmādyuddhāya gacchatā

tamahaṃ deva gacchāmi śaktyṛṣṭiśarasaṃgataḥ /
mayehāveditaṃ sarvaṃ devo jānātyataḥ param

śrīvasiṣṭha uvāca /
ityuktvātha praṇāmaṃ ca sa kṛtvā tvarayā yayau /
kṛtvā gulugulārāvaṃ śānto vīcirivāmbudheḥ

saṃbhrāntamantrinṛpayodhaniyogināga-
nārīrathāśvaparicārakanāgaraugham /
rājño gṛhaṃ svabhayatolitahetisārthaṃ
caṇḍānilākulamahāvanatulyamāsīt

ityārṣe śrīvā०vā०de०mo०ni०u० avidyopākhyānāntargatavipaścidupā०avidyākṣepaṇe pārthivasaṃrambhavarṇanaṃ nāmāṣṭottaraśatatamaḥ sargaḥ //