Yoga Vasistha · Verses 6.105-2

pañcādhikaśatatamaḥ sargaḥ

śikhidhvaja uvāca /
evaṃ sthite mahābhāga kathamudvegamīdṛśam /
labdhavānasi devo'pi vada vedyavidāṃ vara

kumbha uvāca /
śrṛṇu kāryamidaṃ cittaṃ madīyaṃ vasudhādhipa /
kathayāmi tavāśeṣaṃ sarge yadvṛttamadya me

suhṛdyāveditaṃ duḥkhaṃ paramāyāti tānavam /
ghanaṃ jaḍaṃ kṛṣṇamapi muktavṛṣṭirivāmbudaḥ

suhṛdā pṛcchatā sādhu ceto yāti prasannatām /
svacchatopagatenāśu katakena jalaṃ yathā

ahaṃ tāvadito yāto bhavate puṣpamañjarīm /
dattvā gaganamullaṅghya saṃprāptaśca triviṣṭapam

tataḥ pitrā mahendrasya sabhāsthāne yathākramam /
sthitvotthāya tathotthānakāle pitrā vivarjitaḥ

ihāgantumahaṃ tyaktvā svargaṃ saṃprāptavānnabhaḥ /
divākarahayaiḥ sārdhaṃ vahāmyanilavartmani

athaikatra gato bhānurekenānyena vartmanā /
āgacchāmyahamākāśaṃ sāgarāpatitākṛtiḥ

athāgre vāripūrṇānāṃ meghānāṃ madhyavartmanā /
apaśyaṃ munimāyāntamahaṃ durvāsasaṃ javāt

payodharapaṭacchannaṃ vidyudvalayabhū'ṣitam /
abhisārikayā tulyaṃ dhārādhautāṅgacandanam

sthitāṃ sutarusucchāyāmāpagāṃ vasudhātale /
vegenābhisarantaṃ tāṃ tapolakṣmīmiva priyām

tasya kṛtvā namaskāramuktaṃ khe vahatā mayā /
mune nīlābhravastrastvamabhisārikayā samaḥ

ityākarṇya mumocāsau mayi mānada śāpakam /
stanakeśavatī kāntā hāvabhāvavilāsinī

gacchānena duruktena rātrau yoṣā bhaviṣyasi /
iti śrutvā'śubhaṃ vākyamutthitaṃ jarjaradvijāt

vimṛśāmi manāgyāvattāvadantarhito muniḥ /
ityudvegamanāḥ sādho saṃprāpto'haṃ nabhastalāt

etatte kathitaṃ sarvaṃ saṃpanno'smi niśāṅganā /
ativāhyaṃ dinānteṣu strītvametanmayā katham

yoṣitstanavatī rātrau vaktavyaṃ kiṃ mayā pituḥ /
saṃsṛtau bhavitavyānāmaho nu viṣamā gatiḥ

ahamapyadya yaddaivādyūnāmāmiṣatāṃ gataḥ /
kaṣṭaṃ madapahāreṇa kalaho jāyate'dhunā

divi devakumārāṇāṃ kāmākuladhiyāmiha /
gurudevadvijātīnāṃ lajjāparavaśātmanā

kathamagre mayā samyagvastavyaṃ yāminīstriyā /
śrīvasiṣṭha uvāca /
ityuktvā kṣaṇamekaṃ sā tūṣṇīṃ sthitvā munisthitau

dhairyamāśritya kumbho'tra punarāha raghūdvaha /
kimajña iva śocāmi kiṃ mama kṣatamātmanaḥ

yathāgatamayaṃ deho matto'nyo'nubhaviṣyati /
śikhidhvaja uvāca /
paridevanayā ko'rtho devaputra tathaitayā

yadāyāti tadāyātu dehasyātmā na lipyate /
kānicidyāni duḥkhāni sukhāni vihitāni ca

tāni sarvāṇi dehasya dehino na tu kānicit /
yadi tvamapi kāryāṇāmakhedārho'pi khidyase

tadanyeṣāmupāyaḥ syātka ivāgamabhūṣaṇaḥ /
khede khedocitaṃ vācyamiti kiṃcittvamuktavān

idānīṃ samatāmetya tiṣṭhākhinno yathāsthitam /
śrīvasiṣṭha uvāca /
tāvevamādibhirvākyairanyonyāśvāsanaṃ svayam

kṛtvā sthitau vanasnigdhau suhṛdau khedinau mithaḥ /
athārko'pyasya kumbhasya strītvamutpādayanniva

jagāmāstaṃ jagaddīpo dīpaḥ snehakṣayādiva /
vyavahārabharaiḥ sārdhaṃ padmāḥ saṃkocamāyayuḥ

mārgāśca pathikaiḥ sārdhaṃ pānthastrīhṛdayāni ca /
dāśavadvihagānsarvānkurvadekatra saṃcitān

tārakāratnajālāḍhyaṃ bhuvane sāmyatāṃ yayau /
khaṃ hasadiva tārāḍhyaṃ vikāsikumudākaram

yayāvunnādacakrāhvabhramadbhramarapeṭakam /
suhṛdau tāvathotthāya saṃdhyāmudyanniśākarām

vandayitvā tathā kṛtvā japyaṃ gulmāntare sthitau /
tataḥ kumbhaḥ śanaistatra straiṇamabhyāharanvapuḥ

śikhidhvajaṃ puraḥsaṃsthaṃ provāca galadakṣaram /
patāmīva sphurāmīva dravāmīvāṅgayaṣṭibhiḥ

lajjayaiva ca te rājanmanye strītvaṃ vrajāmyaham /
paśyeme parivardhante rājanmama śiroruhāḥ

prasphurattārakāmālā dināntatimirā iva /
paśyemau mama jāyete pronmukhāvurasi stanau

korakāviva padminyā vasante gaganonmukhau /
āgulphameva lambāni saṃpadyante'mbarāṇi me

dehādeva sakhe paśya striyā iva śanaiḥ śanaiḥ /
bhūṣaṇānyuta ratnāni mālyāni vividhāni ca

paśyemānyaṅga jāyante svāṅgebhyo vṛkṣapuṣpavat /
paśyāyaṃ svayamevādya candrāṃśukaraśobhanaḥ

mūrdhni paṭṭāṃśuko jāto nīhāro'drāvivāṅga me /
sarvāṇi kāntāliṅgāni jātāni mama mānada

hā dhikkaṣṭaṃ viṣādo me kiṃ karomyaṅganāsmyaham /
hā dhikkaṣṭamaho sādho sthita evāhamaṅganā

saṃvidānubhavāmyantarnitambajaghane tvime /
vipine kumbha ityuktvā tūṣṇīṃ khinno babhūva ha

rājāpi ca tamālokya tathaivāsīdviṣaṇṇadhīḥ /
muhūrtamātreṇovāca śikhidhvaja idaṃ vacaḥ

kaṣṭaṃ so'yaṃ mahāsattvaḥ saṃpannā varavarṇinī /
sādho viditavedyastvaṃ jānāsi niyatergatim

avaśyabhāvinyarthe'sminmā khinnahṛdayo bhava /
āpatanti daśāstāstāḥ sudhiyāṃ dehamātrake

na cetasyadhiyāṃ tvetāścittaṃ yānti na dehakam /
kumbha uvāca /
evamastvanutiṣṭhāmi yāminīstrītvamātmanaḥ

na khedamanugacchāmi niyatiḥ kena laṅghyate /
iti nirṇīya tau khedaṃ taṃ nītvā tanutāmiva

ekatalpe niśāṃ tūṣṇīṃ nītavantau cireṇa tām /
atha prabhāte tatstraiṇaṃ vapurutsṛjya yauvanam

babhūva kumbhaḥ kumbhābhaḥ kucaprojjhitamūrtimān /
iti sā rājamahiṣī cūḍālā varavarṇinī

kumbhatvamāsthitā bhartuḥ paścātstrītvamupāgatā /
vijahāra vanānteṣu kumārīdharmiṇī niśi /
kumbharūpadharā cāhni bhartrā mitreṇa saṃyutā

kailāsamandaramahendrasumerusahya-
sānuṣvaviskhalitayogagamāgamā sā /
sākaṃ priyeṇa suhṛdā bhavatā yathecchaṃ
sragdāmahāravalitā vijahāra nārī

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇaprakaraṇe pū० cū० kumbhasya strītvalābho nāma pañcādhikaśatatamaḥ sargaḥ