Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 6.105

6.105.105

pañcādhikaśatatamaḥ sargaḥ

6.105.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
svabhāvaṃ jagadākāraṃ cidbhāvo'nubhavansthitaḥ /
svataḥ svapnamivānanyamātmanaḥ kalpanābhidham

6.105.2

jāgratsuṣuptamevedaṃ śilājaṭharameva vā /
ākāśameva vā śūnyaṃ jagattvena ca nojjhitam

6.105.3

svapna evātra dṛṣṭāntaḥ puramaṇḍalamaṇḍitaḥ /
svapne jaganna kiṃcitsaditthamābhāti bhāsuram

6.105.4

trailokyamasadevedaṃ yathā svapne'vabhāsate /
jāgratyasmiṃstathaivedaṃ manāgapyatra nānyathā

6.105.5

na jāgrati na ca svapne jagacchabdārthasaṃbhavaḥ /
svaṃ vastutastu cidvyomno bhānaṃ buddhaṃ jagattayā

6.105.6

cidvyomnā svacamatkāro vyomanyaścādirūpabhṛt /
jagadityeva buddho'ntarjāgratsvapne svayaṃbhuvā

6.105.7

jaganna kiṃcidevedaṃ cidrūpaṃ ca na kiṃcana /
ete kiṃcidivābhāto nabhaścijjagatī mudhā

6.105.8

ābhātameva trailokyaṃ yathā svapne na kiṃcana /
śūnyameva bhavedevamevaṃ jāgrati nirvapuḥ

6.105.9

svapne kila mahābuddhe nānānirmāṇaśālini /
ārambhā eva nārambhā asatsadiva cātatam

6.105.10

avyomaivātivitataṃ vyomāntaparivarjitam /
vyomaivācalasaṃghāto nānāpuragaṇotkaraḥ

6.105.11

apyabdābdhyadrinirghoṣo maunameva yathā tathā /
na śrṛṇotyeva pārśvasthaḥ saṃprabudhyāpi kiṃcana

6.105.12

prajāyate vā'jāto'pi vandhyāyāstanayo yathā /
jāto'pyajāta evāste yathātmamṛtivismṛtau

6.105.13

sadasadbhavati kṣipraṃ bhuvo'nanubhavo yathā /
viparyasyati sarvaṃ ca rātrireva yathā dinam

6.105.14

asadyatsaṃbhavatyāśu dinameva yathā niśā /
asaṃbhavaḥ saṃbhavati yathā svamṛtidarśanam

6.105.15

asaṃbhavaḥ saṃbhavati jagadbhānamivāmbare /
tama eva mahāloko yaḥ sanidraḥ savāsaraḥ

6.105.16

āloka evaiti tamo yannidrā svapnavāsarā /
vasudhaiva bhavedvyoma śvabhrādipatane yathā

6.105.17

asatyarūpameveti bhāti svapne jagadyathā /
tathaiva jāgradābhāti manāgapyatra nānyatā

6.105.18

yathā dvau sadṛśau sūryau yathā dvau sadṛśau narau /
jāgratsvapnau tathaivaitau manāgapyatra nānyatā

6.105.19

śrīrāma uvāca /
naitadevamapi kṣiprātpratyayo yatra bādhakaḥ /
svapne taddarśanenāntaḥ kathaṃ jāgransamaṃ bhavet

6.105.20

śrīvasiṣṭha uvāca /
vihṛtya svapnajagati svapnabandhujanaiḥ samam /
mṛtimāpnoti tatrāsau draṣṭā svapnasya rāghava

6.105.21

mṛtaḥ sansvapnajagati svapnajantuviyogavān /
iha prabudhyate janturnidrāmuktaśca kathyate

6.105.22

sukhaduḥkhadaśāmohāndinarātriviparyayān /
anubhūya bahūndraṣṭā mriyate svapnasaṃsṛtau

6.105.23

gatanidratayā paścānnidrānta iha jāyate /
na satyametadityevaṃ tataḥ pratyayavānbhavet

6.105.24

svapnadraṣṭā yathā svapnasaṃsāre mṛtimāptavān /
anyaṃ jāgranmayaṃ svapnaṃ draṣṭuṃ bhūyaḥ prajāyate

6.105.25

jāgraddraṣṭā tathā jāgratsaṃsāre mṛtimāptavān /
anyaṃ jāgranmayaṃ svapnaṃ draṣṭuṃ bhūyaḥ sa jāyate

6.105.26

na svapnamasadityevaṃ pūrvasmiñjāgradātmani /
punaḥ pratyayamādatte svapnātsvapnāntaraṃ gataḥ

6.105.27

sa jāgratpratyayaṃ tatra punargṛhṇāti mugdhadhīḥ /
svapnasaṃdarśanaṃ tvanyattatrāpyanubhavatyatha

6.105.28

svapnaṃ jāgrattayā jāgratsvapnatvaṃ ceti nāmani /
na jāyate na mriyate jāyate mriyate'pi ca

6.105.29

svapnadraṣṭā svapnamṛtaḥ prabuddha iha kathyate /
iha jāgranmṛto jantuḥ prabuddho'nyatra kathyate

6.105.30

svapnātsvapnasthitau jāgrajjāgratsvapnapradarśanam /
mṛtvānyatra prabuddhasya jāgratsvapno bhavatyalam

6.105.31

itihāsamayāveva jāgratsvapnāvubhāvapi /
parasparaṃ gatāvetāvupamānopameyatām

6.105.32

svapno jāgradivābhāti jāgratsvapnamivoditam /
vastutastu dvayamasaccitkhaṃ kacati kevalam

6.105.33

sthāvaraṃ jaṃgamaṃ caiva bhūtajātamaśeṣataḥ /
cinmātravyatirekeṇa kimanyadupapadyate

6.105.34

mṛnmayaṃ tu yathā bhāṇḍaṃ mṛcchūnyaṃ nopalabhyate /
ciccamatkāramātrātma tathā kāṣṭhopalādyapi

6.105.35

vastujātamidaṃ svapne jāgratyapi tathaiva naḥ /
dṛṣṭo ya upalaḥ svapne ciccamatkaraṇādṛte

6.105.36

kimanyatsaṃvada prājña kilāvaśyaṃ cideva sā /
nanu yādṛgvapuḥ svapne jāgrattādṛgakhaṇḍitam

6.105.37

jagajjātamataḥ sarvaṃ cinmātraṃ brahmakhaṇḍitam /
jagajjātamataḥ sarvaṃ cinmātraṃ brahmakuṭṭimam

6.105.38

mṛnmayaṃ tu yathā bhāṇḍaṃ mṛcchūnyaṃ nopalabhyate /
cinmayaṃ tu tathā cetyaṃ cicchūnyaṃ nopalabhyate

6.105.39

śailātmakaṃ yathā bhāṇḍaṃ śailaśūnyaṃ na labhyate /
cinmayaṃ tu tathā cetyaṃ cicchūnyaṃ nopalabhyate

6.105.40

dravarūpaṃ yathā vāri dravariktaṃ na labhyate /
cinmayaṃ tu tathā cetyaṃ cicchūnyaṃ nopalabhyate

6.105.41

ūṣmarūpo yathā vahnirnirūṣmā nopalabhyate /
cinmayaṃ tu tathā cetyaṃ cicchūnyaṃ nopalabhyate

6.105.42

yathā spandamayo vāyuraspando nopalabhyate /
cinmayaṃ tu tathā cetyaṃ cicchūnyaṃ nopalabhyate

6.105.43

yadyanmayaṃ tadvinā tu tatkathaṃ kila labhyate /
kvāśūnyaṃ labhyate vyoma kvāghanā labhyate mahī

6.105.44

cidvyomamayamevedaṃ yathā ghaṭapaṭādikam /
svapne tathedaṃ śailādi cidvyomābhāsamātrakam

6.105.45

svapne yathā gaganameva purācalādi
saṃvinmayaṃ subhaga jāgrati tadvadeva /
svapno'tha jāgraditi śāntamanantamekaṃ
cinmātramatra nanu nāma vināstu vādaḥ

6.105.105

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mo० nirvāṇaprakaraṇe u० jāgratsvapnaikyapratipādanaṃ nāma pañcottaraśatatamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc