Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Verses 6.103-2

6.103-2.103

tryadhikaśatatamaḥ sargaḥ

6.103-2.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
nirvikalpasamādhānātkāṣṭhakuḍyopamasthitiḥ /
evaṃ śikhidhvajo rājā cūḍālāmadhunā śrṛṇu

6.103-2.2

śikhidhvajaṃ taṃ bhartāraṃ kumbhaveṣeṇa tena sā /
prabodhyāntardhimāgatya tatāra tarasā nabhaḥ

6.103-2.3

devaputrākṛtiṃ vyomni jahau māyāvinirmitām /
vidagdhamugdhamākāraṃ straiṇaṃ jagrāha sundaram

6.103-2.4

nabhasā svapuraṃ prāpa viveśāntaḥpuraṃ kṣaṇāt /
dṛśyā babhūva lokasya nṛpakarma cakāra ca

6.103-2.5

vāsaratritayenātha punarambarametya sā /
babhūva kumbho yogena śikhidhvajavanaṃ yayau

6.103-2.6

tathā tatraiva taṃ bhūpamapaśyadvanabhūmigā /
nirvikalpasamādhisthaṃ samutkīrṇamiva drumam

6.103-2.7

aho nu khalu bho diṣṭyā viśrānto'yamihātmani /
sthitaḥ svasthaḥ samaḥ śānta ityuvāca punaḥpunaḥ

6.103-2.8

tadenaṃ tāvadetasmādbodhayāmi parātpadāt /
idānīmeva kiṃ dehatyāgameṣa karoti vai

6.103-2.9

kiṃcitkālaṃ sphuratveṣa rājyena vipinena vā /
samameva gamiṣyāvastyaktadehāvimau samau

6.103-2.10

tasyopadeśo viṣamaḥ pariṇāmaṃ na gacchati /
anenābhyāsayogena tāvadābodhayāmyaham

6.103-2.11

iti saṃcintya cūḍālā siṃhanādaṃ cakāra sā /
bhūyobhūyaḥ prabhoragre vanecarabhayapradam

6.103-2.12

na cacāla śilevādrau yadā nādena tena saḥ /
bhūyobhūyaḥ kṛtenāpi tadā sā taṃ vyacālayat

6.103-2.13

cālitaḥ pātito'pyeṣa yadā na bubudhe nṛpaḥ /
tadā saṃcintayāmāsa cūḍālā kumbharūpiṇī

6.103-2.14

aho pariṇataḥ sādhuḥ svapade bhagavānayam /
tadenaṃ hi kayā yuktyā sāṃprataṃ bodhayāmyaham

6.103-2.15

athavainaṃ mahātmānaṃ kimarthaṃ bodhayāmyaham /
videhaṃ bodhamāsādya tiṣṭhatveṣa yathāsukham

6.103-2.16

ahamapyaṃganādehamimaṃ tyaktvā paraṃ padam /
apunarjananāyaiva gacchāmīha hi kiṃ samam

6.103-2.17

iti saṃcintya dehaṃ svaṃ tyaktumabhyudyatā satī /
punaḥ saṃcintayāmāsa cūḍālā sā mahāmatiḥ

6.103-2.18

ālokayāmi caitāvadenaṃ dehaṃ mahīpateḥ /
yadyasya sattvaśeṣo'sti bodhabījaṃ hṛdantare

6.103-2.19

tatkālenaiṣa bhagavānsaṃprabodhamupaiṣyati /
mūlakośarasālīnaṃ puṣpajālamiva drume

6.103-2.20

tadevaṃ virahañjīvanmukta eva bhavatyalam /
mukto bhavatyatha yadi manye gacchāmi tatsamam

6.103-2.21

iti saṃcintya cūḍālā sparśanena nayena ca /
patimālokya sāśaṅkamuvāca varavarṇinī

6.103-2.22

astyeva sattvaśeṣo'sya hṛdi saṃbodhakāraṇam /
saṃbodhahetūdayena sattvaśeṣaṃ vyabudhyata

6.103-2.23

śrīrāma uvāca /
bhṛśaṃ saṃśāntacittasya kāṣṭhaloṣṭasamasthiteḥ /
sattvaśeṣaḥ kathaṃ brahmanjñāyate dhyānaśālinaḥ

6.103-2.24

śrīvasiṣṭha uvāca /
prabodhakāraṇaṃ yasya durlakṣyāṇuvapurhṛdi /
vidyate sattvaśeṣo'ntarbīje puṣpaphalaṃ yathā

6.103-2.25

cittaspandaviyuktasya tasyāspanditasaccitaḥ /
dvitvaikatvavihīnasya samasyācalasaṃsthiteḥ

6.103-2.26

kāyaḥ samasamābhogo na glāyati na hṛṣyati /
nāstameti na codeti samamevāvatiṣṭhate

6.103-2.27

dvitvaikatvādiyuktasya yasya praspandate manaḥ /
tasya deho'nyatāmeti nāspandasya kadācana

6.103-2.28

cittaspando hi sarveṣāṃ kāraṇaṃ jagataḥ sthiteḥ /
rāma bhāvavikārāṇāṃ kusumānāṃ yathā madhuḥ

6.103-2.29

asminprayāsyato dehe cetaso hi muhurmuhuḥ /
harṣaḥ kopo na saṃmoho vaśameti raghūdvaha

6.103-2.30

citte praśamamāyāte kāyo yaḥ sattvavarjitaḥ /
bādhate nāmbarasyeva tasya bhāvavikārabhūḥ

6.103-2.31

vīcyādi na yathodeti samāyā jalasaṃtateḥ /
tathā na dṛśyate doṣaḥ samāyāḥ sattvasaṃtateḥ

6.103-2.32

sattvasyānupalambho'sti na tasyopaśamādṛte /
yāvadbhāti samaṃ tattvaṃ kālācchāmyati kevalam

6.103-2.33

dehe yasmiṃstu no cittaṃ nāpi sattvaṃ ca vidyate /
sa tāpe himavadrāma pañcatvena vilīyate

6.103-2.34

śikhidhvajasya deho'sau niścittastejasorjitaḥ /
sattvāṃśena ca saṃyuktastena na glānibhājanam

6.103-2.35

taṃ tathābhūtamālokya bharturdehaṃ varāṅganā /
anujjhitavatī dehaṃ cintayāmāsa satvaram

6.103-2.36

cittattvaṃ sarvagaṃ śuddhaṃ praviśyābodhayāmyaham /
bhaviṣyadbodhanaṃ kāntamatha tatra hi saṃsthitā

6.103-2.37

na bodhayāmi yadyenaṃ cirāttadbudhyate svayam /
kimekaivāvatiṣṭhe'hamityevaṃ bodhayāmyaham

6.103-2.38

iti saṃcintya cūḍālā dehaṃ karaṇapañjaram /
saṃtyajya prāpa cittattve sthitimādyantavarjite

6.103-2.39

tatra sā cetanāspandaṃ kṛtvā sattvavataḥ prabhoḥ /
svaṃ viveśa punardehaṃ svaṃ nīḍamiva pakṣiṇī

6.103-2.40

kumbhākṛtirathotthāya niviṣṭā kusumasthale /
sāma gātuṃ pravṛttā sā bhramarīvṛndaniḥsvanā

6.103-2.41

taṃ sāmasvanamākarṇya citsattvaguṇaśālinī /
bubudhe bhūpaterdehe vasanta iva padminī

6.103-2.42

dṛśaṃ vikāsayāmāsa tāṃ tadārka ivābjinīm /
gṛhītasattvasaṃpattiḥ śikhidhvajamahīpatiḥ

6.103-2.43

apaśyatkumbhamagrasthaṃ sāmagāyanatatparam /
pareṇa vapuṣā yuktaṃ sāmavedamivāparam

6.103-2.44

aho bata vayaṃ dhanyāḥ punaḥ prāpto muniḥ svataḥ /
ityevodāharavrājā kumbhāya kusumaṃ dadau

6.103-2.45

diṣṭyoditāḥ smo bhagavaṃstava cetasi pāvane /
ke nāma vā mahāsattvāḥ prasādeṣvaṅga no sthitāḥ

6.103-2.46

asmatpavitrīkaraṇamevāgamanakāraṇam /
na cetkiṃ cāgame brūhi dvitīyaṃ kāraṇaṃ bhavet

6.103-2.47

kumbha uvāca /
yataḥ prabhṛti yāto'smi tvatsakāśādaninditaḥ /
tataḥ prabhṛti ceto me tvayaiveha samaṃ sthitam

6.103-2.48

ramye svarge na tiṣṭhāmi samīpe tava sāṃpratam /
abhīṣṭamudyadevāṅga ramyāṇāṃ tatpuraḥ sthitam

6.103-2.49

tvādṛśo bandhurāptaśca suhṛnmitraṃ tathā sakhā /
viśvāsyo vāpi śiṣyaśca manye jagati nāsti me

6.103-2.50

śikhidhvaja uvāca /
aho nu phalitaṃ puṇyapādapairnaḥ kulācale /
yasmādbhavānasaṅgo'pi vāñchatyasmatsamāgamam

6.103-2.51

idaṃ vanamime vṛkṣā bhṛtyo'yamahamādṛtaḥ /
rocate te na cetasvargastadiha sthīyatāṃ prabho

6.103-2.52

bhavadvitīrṇayā yogayuktyā viśrāntavānaham /
yathā sādho tathā manye svarge viśramaṇaṃ kutaḥ

6.103-2.53

tāmeva saṃsthitiṃ svacchāmavalambya prakāśinīm /
vihareha yathākāmaṃ svarge bhūmitale tathā

6.103-2.54

kumbha uvāca /
pare pade mahānande kaccidviśrāntavānasi /
idaṃ bhedamayaṃ duḥkhaṃ kaccitsaṃtyaktavānasi

6.103-2.55

kaccidāpātaramyebhyaḥ saṃkalpebhyo ratirbhṛśam /
nirmūlatāṃ gatā rājanbhoganīrasameva te

6.103-2.56

heyādeyadaśātītaṃ śāntaṃ śamasamasthiti /
yathāprāpteṣvanudvegaṃ kaccittava manaḥsthitam

6.103-2.57

śikhidhvaja uvāca /
tvatprasādena bhagavandṛṣṭā dṛśyātigā gatiḥ /
prāptaḥ saṃsārasīmānto labdho labdhavyaniścayaḥ

6.103-2.58

cirādaticireṇaiva viśrānto'smi nirāmayaḥ /
labdhaṃ lavdhavyamakhilaṃ tṛptaḥ saṃścirasaṃsthitaḥ

6.103-2.59

nopadeṣṭavyamasmākaṃ kiṃcidapyupayujyate /
sarvatraivātitṛpto'smi saṃsthito'smi gatajvaraḥ

6.103-2.60

jñātamajñātamaprāptaṃ tyaktaṃ tyaktavyamāśritam /
tattvaṃ paratvaṃ sattvaṃ me svasyaivāsti na kiṃcana

6.103-2.61

niḥsaṃsṛtirvigatamohabhayo virāgo
nityoditaḥ samasamāśayasarvasaumyaḥ /
sarvātmakaḥ sakalasaṃkalanāviyukta
ākāśakośaviśadaḥ samamāsthito'smi

6.103-2.103

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇaprakaraṇe pū० cū० kumbhapunarāgamanaṃ nāma tryadhikaśatatamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc