Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Verses 6.101-2

6.101-2.101

ekādhikaśatatamaḥ sargaḥ

6.101-2.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
iti kumbhavaco rājā bhāvayaṃstadakṛtrimam /
svayamātmapade tasminkṣaṇaṃ pariṇato'bhavat

6.101-2.2

babhūvāmīlitamanolocanaḥ śāntavāṅmuniḥ /
śilātalādivotkīrṇo nispandāvayavākṛtiḥ

6.101-2.3

tato muhūrtamātreṇa prabuddhaṃ sphuritekṣaṇam /
tamuvāca mahābāho cūḍālā kumbharūpiṇī

6.101-2.4

kumbha uvāca /
kaccidasminpade sphāre śuddhe vitatanirmale /
sutalpe nirvikalpānāṃ sukhaṃ viśrāntavānasi

6.101-2.5

kaccidantaḥ prabuddhosi kaccidbhrāntistvayojjhitā /
kaccijjñeyaṃ parijñātaṃ dṛṣṭaṃ draṣṭavyameva vā

6.101-2.6

śikhidhvaja uvāca /
bhagavaṃstvatprasādena mahāvibhavabhūmikā /
mahatī padavī dṛṣṭā sarvasyordhvaṃ sthitā mayā

6.101-2.7

satāṃ viditavedyānāmaho bata mahātmanām /
apūrvaikāmṛtamayaḥ saṅgaḥ sāraphalapradaḥ

6.101-2.8

janmanāpi mayā labdhaṃ yannāma na mahāmṛtam /
tadadya tvatsamāsaṅgāttenaivāsāditaṃ svayam

6.101-2.9

anantamādyamamṛtaṃ caitatkamalalocana /
kathaṃ nāsāditamabhūtpūrvamātmapadaṃ mayā

6.101-2.10

kumbha uvāca /
manasyupaśamaṃ yāte tyaktabhogaiṣaṇe sthite /
kaṣāyapāke nirvṛtte sarvendriyagaṇasya ca

6.101-2.11

yānti cetasi viśrāntiṃ vimalā deśikoktayaḥ /
yathā sitāṃśuke śuddhe bindavaḥ kuṅkumāmbhasaḥ

6.101-2.12

kaṣāyāṇāmanantānāṃ saṃbhṛtānāṃ śarīrakaiḥ /
svavāsanāsvarūpāṇāmadya pākastavoditaḥ

6.101-2.13

dehānmalāni sarvāṇi kālena kamalekṣaṇa /
sādho vṛkṣātphalānīva pākena vigalantyadhaḥ

6.101-2.14

vāsanātmasu yāteṣu maleṣu vimalaṃ sakhe /
yadvakti gururantastadviśatīṣuryathā vise

6.101-2.15

kaṣāyapāke saṃpanne tvaṃ mayādya vibodhitaḥ /
tenādyaiva tavājñānakṣayo jāto mahāmate

6.101-2.16

adya pakvakaṣāyastvamadyaiva jñānasaṃkathām /
adyeha sopadeśastvamadyaivāsi prabuddhavān

6.101-2.17

śubhāśubhānāṃ sarveṣāṃ karmaṇāmadya saṃkṣayaḥ /
satsaṅgavyapadeśena tava niṣpattimāgataḥ

6.101-2.18

yāvadasya dinasyaiṣa pūrvabhāgo mahīpate /
tāvaccetohaṃmameti tavājñānaṃ babhūva ha

6.101-2.19

idānīṃ madvacobodhāccetasi kṣayamāgate /
hṛdayātsaṃparityakte saṃprabuddho'si bhūpate

6.101-2.20

hṛdi yāvanmanaḥsattā tāvadajñānasasthitiḥ /
citte cittatayā tyakte jñānasyābhyudayo bhavet

6.101-2.21

dvitvaikatvadṛśau cittaṃ tadevājñānamucyate /
etayoryo layo dṛṣṭestajjñānaṃ sā parā gatiḥ

6.101-2.22

prabuddho'si vimukto'si tyaktaṃ cittaṃ tvayā nṛpa /
sadasattāmayatvaṃ hi tvayā tyaktamasatpadam

6.101-2.23

vītaśoko nirāyāso niḥsaṅgo'nanya ātmavān /
mahodayo munirmaunī svarūpe tiṣṭha nirmale

6.101-2.24

śikhidhvaja uvāca /
evaṃ hi bhagavan jantormūrkhasyaivāsti cittabhūḥ /
prabuddhasya na tajjñasya cittaṃ nāma kila prabho

6.101-2.25

jīvanmuktāstadete hi viharanti kathaṃ vada /
avidyamānamanaso yuṣmadādyāstathā narāḥ

6.101-2.26

iti me kathayāśeṣamanyaiḥ svavacanāṃśubhiḥ /
hārdaṃ tamo me nipuṇamevaṃprāyaiḥ pramārjaya

6.101-2.27

kumbha uvāca /
yathā vadasi tattvajña tattathaiva hi nānyathā /
cittaṃ hi jīvanmuktānāṃ nāstyaṅkura ivāśmanām

6.101-2.28

punarjananayogyā yā vāsanā ghanavāsanā /
sā proktā cittaśabdena na sā tajjñasya vidyate

6.101-2.29

yayā vāsanayā tajjñā viharantīha karmasu /
tāṃ tvaṃ sattvābhidhāṃ viddhi punarjananavarjitām

6.101-2.30

jīvanmuktā mahātmānaḥ sattvasthāḥ saṃyatendriyāḥ /
viharanti gatāsaṅgaṃ na cittasthāḥ kadācana

6.101-2.31

mūḍhaṃ cittaṃ cittamāhuḥ prabuddhaṃ sattvamucyate /
aprabuddhā hi cittasthāḥ sattvasthāstu mahādhiyaḥ

6.101-2.32

bhūyaḥ prajāyate cittaṃ sattvaṃ bhūyo na jāyate /
aprabuddhasya bandhosti na prabuddhasya bhūpate

6.101-2.33

satvavānasi saṃjāto mahātyāgī sthito bhavān /
aśeṣeṇa tvayā cittaṃ tyaktamadyeti vedmyaham

6.101-2.34

samastavāsanonmukto rājannadyaiva rājase /
ākāśasāmyamāyātaṃ manye tava mune manaḥ

6.101-2.35

śamaṃ prāpto'si paramaṃ siddhaḥ samasamasthitiḥ /
ayaṃ hi sa mahātyāgaḥ sarvaṃ yattatsamujjhitam

6.101-2.36

svargāpavargavittādi tapodānaphalādyapi /
prabuddhamedhayā sādho dhiyā paramabodhayā

6.101-2.37

tapo nāma kiyanmātraduḥkhakṣayakaraṃ bhavet /
kṣayātiśayanirmuktaṃ yatsukhaṃ samatāmayam

6.101-2.38

tatsattadvastu tatkiṃcinna tu svargādi bhaṅguram /
bhāvābhāvairupārūḍhaṃ sthitādhigatavedanam

6.101-2.39

svargo nāma kimānandaḥ sopi saṃdehasaṃsthitaḥ /
aprāptasvātmasaṃsiddheḥ kriyākāṇḍaḥ śubho bhavet

6.101-2.40

yena nāsāditaṃ hema rītiṃ kiṃ sa parityajet /
cūḍālādisamāsaṅgādbhavejjñatvaṃ sukhena te

6.101-2.41

tatkimarthamanarthe'sminnimagnastvaṃ tapomaye /
āśramādivikalpāṃśasādhyasyādya kukarmaṇaḥ

6.101-2.42

ādyantāvasya sumate madhya eva sukhaṃ sma bho /
yataste samayo jāto yasminpariṇamanti ca

6.101-2.43

taporūpā vikalpāṃśāstatra baddhapado bhava /
cidvyomnonabhasotyacchātsarvebhāvāḥ samutthitāḥ

6.101-2.44

tathaiva paridṛśyante tatraiva vilayaṃ gatāḥ /
idaṃ kāryamidaṃ neti saṃkalpā brahmabindavaḥ

6.101-2.45

vandhyaṃ śikhidhvaja tyaktvā pūrṇameva samāśraya /
iṣṭaṃ me prārthayasveti yathaiva prārthyate sakhe

6.101-2.46

striyā tathaiva sa kathaṃ dayitaḥ prārthyate svayam /
saṃkalparacitānetānbhāvānāpatabhāsurān

6.101-2.47

gṛhṇanti na mahātmānaḥ prājñā jalaravīniva /
svargamokṣādiphaladaṃ yatkiṃcitsarvameva tat

6.101-2.48

tyaktvā samasamābhāso yo'syasāveva vai bhava /
sattvaṃ sattvena nāśena nāśyaṃ hi vigataspṛhaḥ

6.101-2.49

padārthaughamimaṃ gṛhṇaṃstiṣṭhāspanditacittabhūḥ /
aparispandacittasya saṃsṛtirneha dhāvati

6.101-2.50

pauruṣaprabhavā sādho vipattirhi matau yathā /
yāni yānīha duḥkhāni prasphuranti jagattraye

6.101-2.51

cetaścāpalajānyeva tāni tāni mahīpate /
sthiraṃ śāntaṃ gataspandaṃ yasya cittamacāpalam /
sadaiva sa mahānandī sāmrājyasya sa bhājanam

6.101-2.52

atha cetasi tattvajña spandāspandau tvamekatām /
nītvā tiṣṭha yathākāmamaikyamāgatya śāśvatam

6.101-2.53

śikhidhvaja uvāca /
kathamaikyaṃ vibho yātaḥ spandāspandāvimāvubhau /
sarvasaṃśayavicchedakārinnetadvadāśu me

6.101-2.54

kumbha uvāca /
ekaṃ vastu jagatsarvaṃ cinmātraṃ vārivāmbudhi /
tadeva spandate dhībhiḥ śuddhavāriva vīcibhiḥ

6.101-2.55

brahma cinmātramamalaṃ sattvamityādināmakam /
yadgītaṃ tadidaṃ mūḍhāḥ paśyantyaṅga jagattayā

6.101-2.56

citspanda eva sarvasvaṃ sarge tasmāddhi saṃsṛtiḥ /
parispando hi vindhyādiśabdaspandasamaṃ param

6.101-2.57

citaḥ sa eva cetspandastathā'spandaśca bhāvitaḥ /
ekarūpatayā nāma tatredamamalaṃ śivam

6.101-2.58

sargaścitspandamātrātmā samyagdṛṣṭau vilīyate /
udetyasamyagdṛṣṭīnāṃ rajjvāṃ sarpabhramo yathā

6.101-2.59

saspandā cittadabhidhā niḥspandā tviyamātatā /
turyātītapadārūḍhā vācā vaktuṃ na pāryate

6.101-2.60

śāstrasajjanasaṃparkasaṃtatābhyāsayogataḥ /
kālenāmalatāṃ yāte cetasīndāvivoditā

6.101-2.61

etatkevalamābhātaṃ svānubhūtibhirātatam /
kathyate svānubhūteṣu svayaṃ svaṃ rūpamātmanā

6.101-2.62

prāpto'si sāraṃ svamanādimadhya-
matraiva tiṣṭha svapade niviṣṭaḥ /
no rūpanirbhedamahācidātmā
jāto'si sādho khalu vītaśokaḥ

6.101-2.101

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇaprakaraṇe pū० cū० śikhidhvajabodhanaṃ nāmaikādhikaśatatamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc