Yoga Vasistha · Chapter 6.1
prathamaḥ sargaḥ
śrīrāma uvāca /
naiṣkarmyātkalpanātyāgāttanuḥ patati dehinaḥ /
kathametadato brahmansaṃbhavatyāśu jīvataḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
jīvataḥ kalpanātyāgo yujyate na tvajīvataḥ /
rūpamasya yathātattvaṃ śrṛṇu śravaṇabhūṣaṇam
ahaṃbhāvanamevāhuḥ kalpanaṃ kalpanāvidaḥ /
nabhorthabhāvanaṃ tasya saṃkalpatyāga ucyate
padārtharasamevāhuḥ kalpanaṃ kalpanāvidaḥ /
nabhorthabhāvanaṃ tasya saṃkalpatyāga ucyate
idaṃ vastviti saṃvegamāhuḥ kalpanamuttamāḥ /
nabhorthabhāvanaṃ tasya saṃkalpatyāga ucyate/
smaraṇaṃ viddhi saṃkalpaṃ śivamasmaraṇaṃ viduḥ /
tacca prāganubhūtaṃ ca nānubhūtaṃ ca bhāvyate
anubhūtāṃ nānubhūtāṃ smṛtiṃ vismṛtya kāṣṭhavat /
sarvamevāśu vismṛtya gūḍhastiṣṭha mahāmate
sarvāsmaraṇamātrātmā tiṣṭhāyāteṣu karmasu /
ardhasuptaśiśuspanda ivābhyastopapattiṣu
niḥsaṃkalpapravāheṇa cakraṃ praspandate yathā /
spandasvakarmasvanaghaprāksaṃskāravaśāttathā
avidyamānacittastvaṃ sattvasaṃskāramāgataḥ /
pravāhapatiteṣveva spandasva sveṣu karmasu
ūrdhvabāhurviraumyeṣa na ca kaścicchṛṇoti me /
asaṃkalpaḥ paraṃ śreyaḥ sa kimantarna bhāvyate
aho mohasya māhātmyaṃ yadayaṃ sarvaduḥkhahā /
cintāmaṇirvicārākhyo hṛtstho'pi tyajyate janaiḥ
avedanamasaṃkalpastanmayenaiva bhūyatām /
etāvatparamaṃ śreyaḥ svayamevānubhūyatām
kila tūṣṇīṃ sthitenaiva tatpadaṃ prāpyate param /
paramaṃ yatra sāmrājyamapi rāma tṛṇāyate
gamyadeśaikaniṣṭhasya yathā pānthasya pādayoḥ /
spando vigatasaṃkalpastathā spandasva karmasu
sarvakarmaphalābhogamalaṃ vismṛtya suptavat /
pravāhapatite kārye spandasva gatavedanam
spandasvākṛtasaṃkalpaṃ sukhaduḥkhānyabhāvayan /
pravāhapatite kārye ceṣṭitonmuktaśaṣpavat
rasabhāvanamantaste mālaṃ bhavatu karmasu /
dāruyantramayasyeva parārthamiva kurvataḥ
nīrasā eva te santu samastendriyasaṃvidaḥ /
ākāramātrasaṃlakṣyā hemantartau latā iva
bodhārkapītarasayā spandan ṣaḍvargasattayā /
yantraspandopamastiṣṭha vallyeva śiśire drumaḥ
cidāntararasānyeva pravṛttānyapi dhāraya /
svayatnenendriyāṇyāśu hemantartustarūniva
sarasendriyavṛtteste kurvato'kurvatastathā /
saṃsārānarthasārtho'yaṃ na kadācana śāmyati
niḥsaṃkalpamarujjvālāyantrāmbuspandavadyadi /
spandase tadanantāya śreyase parikalpase
etadeva paraṃ dhairyaṃ janmajvaranivāraṇam /
yadavāsanamabhyastā nijakarmasu kartṛtā
avāsanamasaṃkalpaṃ yathāprāptānuvṛttimān /
śanaiścakrabhramābhoga iva spandasva karmasu
mā karmaphalabuddhirbhūrmā te saṅgo'stvakarmaṇi /
ubhayaṃ vā tyajaitattvamubhayaṃ vā samāśraya
bahunātra kimuktena saṃkṣepādidamucyate /
saṃkalpanaṃ manobandhastadabhāvo vimuktatā
neha kāryaṃ na vā'kāryamasti kiṃcinna kutracit /
sarvaṃ śivamajaṃ śāntamanantaṃ prāgvadāsyatām
paśyankarmaṇyakarmatvamakarmaṇi ca karmatām /
yathābhūtārthacidrūpaḥ śāntamāsva yathāsukham
avedanaṃ viduryogaṃ cittakṣayamakṛtrimam /
atyantaṃ tanmayo bhūtvā tathā tiṣṭha yathāsi bhoḥ
same śānte śive sūkṣme dvaitaikyaparivarjite /
tate'nante pare śuddhe kiṃ kena kila khidyate
nodetu tvayi saṃkalpo marubhūmāvivāṅkuraḥ /
icchā nodetu bhavati latikevopalodare
avedanasya śāntasya jīvato vāpyajīvataḥ /
neha kiṃcitkṛtenārtho nākṛtenāpi kaścana
yatkarmākarma śānte'ntaḥ śāśvatābhedarūpiṇi /
na karmaṇi ca karmāṇi na kartaryapi kartṛtā
ahaṃmameti saṃvidanna duḥkhato vimucyase /
asaṃvidanvimucyase yadīpsitaṃ tadācara
ahaṃ mameti nāstyalaṃ yadasti tacchivaṃ param /
parātparaṃ tvidaṃ śivādaśabdamartharūpakam
yaddṛśyate jagadidaṃ khalu kiṃcideta-
dhemno'ṅgadatvamiva bhāti na vidyamānam /
asya kṣayaṃ viduravedanameva paścā-
tsatyaṃ tadeva paramārthamathāvaśiṣṭam
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇaprakaraṇe uttarārdhe icchādicikitsāyogopadeśo nāma prathamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0