Yoga Vasistha · Chapter 5.86

ṣaḍaśītitamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
dinānte sa samādhātuṃ punareva mano muniḥ /
viveśa kāṃcidvitatāṃ vijñātāṃ vindhyakandarām

tadevātmānusaṃdhānamatyajansamamindriyaiḥ /
cetasā kalayāmāsa dṛṣṭalokaparāvaraḥ

pūrvamevendriyagaṇo mayā parihṛtaḥ sphuṭam /
idānīṃ cintayā nārthaḥ punarvitatayā mama

astināstītikalanāṃ bhaṅktvā mṛdvīṃ latāmiva /
śeṣaṃ tu baddhasaṃsthānastiṣṭhāmyacalaśrṛṅgavat

udito'staṃ gata iva svastaṃ gata ivoditaḥ /
samaḥ samarasābhāsastiṣṭhāmi svacchatāṃ gataḥ

prabuddho'pi suṣuptasthaḥ suṣuptasthaḥ prabuddhavat /
turyamālambya kāyāntastiṣṭhāmi stambhitasthitiḥ

sthitaḥ sthāṇurivaikānte svāntānte sarvataḥ sthite /
sattvasāmānyasāmye hi tiṣṭhāmyapagatāmayaḥ

iti saṃcintya sa dhyāne punastasthau dināni ṣaṭ /
tataḥ prabodhamāpannaḥ kṣaṇasupta ivādhvagaḥ

tataḥ siddhaḥ sa bhagavānvītahavyo mahātapāḥ /
vijahāra ciraṃ kālaṃ jīvanmuktatayā tadā

vastu nābhinanandāsau nininda na kadācana /
na jagāma tathodvegaṃ na ca harṣamavāpa saḥ

gacchatastiṣṭhataścaiva tasyaivamabhavaddhṛdi /
vinodāya vicittasya kathā svamanasā saha

avyayendriyavargeśa manaḥ śamavatā tvayā /
paśyānandasukhaṃ kīdṛgvidhamāsāditaṃ tatam

eṣaivāvirataṃ tasmānnīrāgaiva daśā tvayā /
avalambyā parityājyaṃ cāpalaṃ calatāṃ vara

bho bho indriyacaurā he hatāśā hatanāmakāḥ /
yuṣmākaṃ nāyamātmāsti na bhavantastathātmanaḥ

vrajatāṃ vo vināśāṃśamāśā vo viphalīkṛtāḥ /
na samarthāḥ samākrāntau bhavanto bhaṅgurāśrayāḥ

vayamātmeti yaiṣā vo babhūva kila vāsanā /
tattvavismṛtijātā hi dṛṣṭarajjubhujaṅgavat

anātmanyātmatā saiṣā saiṣā vastunyavastutā /
avicāreṇa vai jātā vicāreṇa kṣayaṃ gatā

bhavanto'nye vayaṃ cānye brahmānyatkartṛtāparā /
anyo bhoktānya ādatte ko doṣaḥ kasya kīdṛśaḥ

vanebhyo dāru saṃjātaṃ rajjavo veṇucarmaṇaḥ /
vāsī cāyaḥphalānyeva takṣā grāsārthamudyataḥ

itthaṃ yatheha sāmagryā svaśaktisthapadārthayā /
saṃpannā kākatālīyā dṛḍhā varagṛhākṛtiḥ

saṃpannāḥ kākatālīyātsvaśaktiniyatendriyāḥ /
tathaiva kalikā lolaṃ keva kasyātra khaṇḍanā

vismṛtirvismṛtā dūraṃ smṛtiḥ sphuṭamanusmṛtā /
satsajjātamasaccāsatkṣataṃ kṣīṇaṃ sthitaṃ sthitam

evaṃvidhena bhagavānvicāreṇa mahātapāḥ /
so'tiṣṭhanmuniśārdūlo bahūnvarṣagaṇāniha

apunarbhavanāyaiva yatra cintāntamāgatā /
mūḍhatā ca sudūrasthā tatrāsāvavasatsadā

yathābhūtapadārthaughadarśanotthamanarthakam /
dhyānāśvāsanamālambya so'vasatsukhagaḥ sadā

heyādeyasamāsaṅgatyāgādānadṛśoḥ kṣaye /
vītahavyamunerāsīdicchānicchātigaṃ manaḥ

videhakevalībhāve sīmante janmakarmaṇām /
saṃsārasaṅgasaṃtyāgarasāsavanavecchayā

viveśa sa tathaivānte sahyādrau hemakandaram /
apunaḥsaṅgamāyāśu jagajjālamavekṣya saḥ

baddhapadmāsanaḥ sthitvā tatrovācātmanātmani /
rāga nīrāgatāṃ gaccha dveṣa nirdveṣatāṃ vraja

bhavadbhyāṃ suciraṃ kālamiha prakrīḍitaṃ mayā /
bhogā namostu yuṣmabhyaṃ janma koṭiśatānyaham

bhavadbhirlālito loke lālakairiva bālakaḥ /
imāmapi parāṃ puṇyāṃ nirvāṇapadavīmaham

yena vismāritastasmai sukhāyāstu namo namaḥ /
tvaduttaptena he duḥkha mayātmānviṣṭa ādarāt

tasmāttvadupadiṣṭo'yaṃ mārgo mama namo'stu te /
tvatprasādena labdheyaṃ śītalā padavī mayā

duḥkhanāmne duḥkhatattva sukhadātmannamostu te /
kalyāṇamastu te mitra saṃsārāsārajīvita

deha sthitiriyaṃ yāmo vayamātmīyamāspadam /
prayojanānāṃ jantūnāmaho nu viṣamā gatiḥ

dehenāpi viyujye'haṃ bhūtvā janmaśatānyapi /
mitrakāya mayā yattvaṃ tyajyase cirabāndhavaḥ

tvayaivātmanyupānītā sātmajñānavaśātkṣatiḥ /
adhigamyātmavijñānamātmanāśaḥ kṛtastvayā

deha nānyena bhagno'si tvayaivaitadupāsitam /
ekākinyāpi śuṣyantyā praśānte mayi dīnayā

tvayā duḥkhaṃ na kartavyaṃ mātastṛṣṇe vrajāmyaham /
kṣantavyāḥ kāma bhagavanviparītāparādhajāḥ

doṣā upaśamaikāntaṃ vrajāmyādiśa maṅgalam /
cirāccirāya cedānīmamba tṛṣṇe kilāvayoḥ

viyogo yogadoṣeṇa praṇāmo'yaṃ sa paścimaḥ /
namaḥ sukṛtadevāya bhavate'stu tvayā purā

narakebhyaḥ samuttārya svarge'hamabhiyojitaḥ /
kukāryakṣetrarūḍhāya narakaskandhavāhine

śāsanāpuṣpabhārāya namo duṣkṛtaśākhine /
yena sārdhaṃ ciraṃ bahvyo bhuktāḥ prākṛtayonayaḥ

adyaprabhṛtyadṛśyāya tasmai mohātmane namaḥ //
pradhvanadvaṃśamadhuravacase patravāsase

namo guhātapasvinyai vayasyāyai samādhiṣu /
saṃsārādhvani khinnasya tvaṃ mamāśvāsakāraṇam

āsīrvayasyā susnigdhā sarvalobhāpahāriṇī /
sarvasaṃkaṭakhinnena doṣebhyo dravatā mayā

tvamekā śokanāśārthamāśritā paramā sakhī /
saṃkaṭāvaṭakuñjeṣu hastālambanadāyine

vārdhakaikāntasuhṛde daṇḍakāṣṭhāya te namaḥ /
asthipañjaramātmīyaṃ tathā raktāntratantukam

etāvanmātrasāraikaṃ gṛhītvā gaccha dehaka /
payaḥkṣobhaprakārebhyaḥ snānebhyo'pi namostu te

namostu vyavahārebhyaḥ saṃsṛtibhyo namostu te /
ete bhavantaḥ sahajāḥ prāktanāḥ suhṛdo mayā

krameṇādyotkṛtāḥ prāṇāḥ svasti vo'stu vrajāmyaham /
bhavadbhiḥ saha citrāsu mayā bahvīṣu yoniṣu

viśrāntaṃ girikuñjeṣu śrāntaṃ lokāntareṣu ca /
krīḍitaṃ purapīṭhāntaruṣitaṃ parvateṣu ca

sthitaṃ kāryavilāseṣu prasthitaṃ vividhādhvasu /
na tadasti jagatkośe bhavadbhiḥ saha yanmayā

na kṛtaṃ na hṛtaṃ yātaṃ na dattaṃ nāvalambitam /
idānīṃ svāṃ diśaṃ yāntu bhavanto yāmyahaṃ priyāḥ

sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ /
saṃyogā viprayogāntāḥ sarve saṃsāravartmani

ayaṃ cākṣuṣa āloko viśatvādityamaṇḍalam //
viśantu vanapuṣpāṇi saugandhyānandasaṃvidaḥ

prāṇānilastathā spandaṃ viśatvadya prabhañjanam /
viśantvākāśakuharaṃ śabdaśravaṇaśaktayaḥ

indumaṇḍalamāyāntu rasanārasaśaktayaḥ /
nirmandara ivāmbhodhirgatārka iva vāsaraḥ

śaradīva ghanaḥ svairaṃ prāptaḥ kalpāntasargavat /
oṃkārānte svamananaṃ praśāmyāmyātmanātmani /
dagdhendhana ivārciṣmānniḥsneha iva dīpakaḥ

vyapagatākhilakāryaparamparaḥ
sakaladṛśyadaśātigatasthitiḥ /
praṇavaśāntyanusaṃsṛtiśāntadhī-
rvigatamohamalo'yamahaṃ sthitaḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe indriyavarganirākaraṇopadeśo nāma ṣaḍaśītitamaḥ sargaḥ