Yoga Vasistha · Chapter 5.83
tryaśītitamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
bhūyo munivaro dhīro dhiyā dhavalamedhayā /
svamindriyagaṇaṃ gupto bodhayāmāsa sādhvidam
taccendriyagaṇasyārthe śrṛṇu vakṣyāmi te sphuṭam /
śrutvā tadbhāvanāmetya parāṃ nirduḥkhatāṃ vraja
bhavatāmātmasattaiṣā duḥkhāyaivāntadāyinī /
asatyāmātmanaḥ sattāṃ tadbhavantastyajantviti
madīyenopadeśena sattaiṣā bhavatāṃ kṣayam /
gataiveti sphuṭaṃ manye yūyaṃ hyajñānasaṃbhavāḥ
svasattā sphuṭatāṃ yāti duḥkhāya tava cittaka /
taptakāñcanarullāso dāhāyaiva svapārśvayoḥ
paśya tvayi sati bhrāntajalakallolasaṃkulāḥ /
viśanti kālajaladhiṃ saṃsārasaritāṃ gaṇāḥ
patantyahamahamikāvihitānyonyacintitāḥ /
kuto'pi duḥkhāvalayo dhārā āsāragā iva
parisphuratyaparyantā hṛdayonmūlanodyatā /
ākrandakāriṇī krūrā bhāvābhāvaviṣūcikā
kāsaśvāsaraṇadbhṛṅgā kalevarajaraddrume /
vikasatyamalodyotā jarāmaraṇamañjarī
kallolavyālavalite śarīraśvabhrakoṭare /
ghananīhārakhe svāntaścintācapalamarkaṭī
lobhanāṭyāraṭatpakṣī tīkṣṇayā dvandvatuṇḍayā /
kāyajīrṇadrumādasmādguṇakhaṇḍaṃ nikṛntati
hṛdayāvakaraṃ kīrṇamitaścetaśca karkaśaḥ /
apavitro durācāraḥ kurute kāmakukkuṭaḥ
mahatyāṃ mohayāminyāmulbaṇo'jñānakauśikaḥ /
śmaśāna iva vetālaḥ parivalgati hṛddrume
etāścānyāśca bahvyo'pi tvayīndriyagaṇe sati /
piśācya iva śarvaryāṃ pravalgantyaśubhaśriyaḥ
tvayi tvasati he sādho sarvā eva śubhaśriyaḥ /
prabhāta iva padminyaḥ sālokaṃ vilasantyalam
praśāntamohamihikaṃ rājate hṛdayāmbaram /
nirmalālokavalitaṃ nīrajaskatarāntaram
aśaṅkitanabhaḥkośapatitākulapūravat /
nāpatanti vikalpaughāściraṃ vaikalyakāriṇaḥ
sarvasyāhlādanī śāntā maitrī paramapāvanī /
abhyudeti hṛdo hṛdyā sutaroriva mañjarī
antaśchidravatī jāḍyayuktāyuktaguṇā svayam /
cintā śoṣamupāyāti himadagdheva padminī
ālokaḥ sphuṭatāmantarāyātyajñānasaṃkṣaye /
praśāmyatyambude vyomni śaradīvārkamaṇḍalam
prasannaṃ sphāragāmbhīryamakṣubdhamaparāhatam /
hṛdayaṃ samatāmeti śāntavāta ivārṇavaḥ
amṛtāpūrapūrṇena nityānandamayena ca /
sthīyate puruṣeṇāntaḥ śītena śaśinā yathā
saṃvidaḥ sphuṭatāmantarāyāntyajñānasaṃkṣaye /
saṃvidaṃśaikaviśrāntaṃ samagraṃ sacarācaram
bhāvyate bharitākāraṃ vapurānandamantharam /
na bhavatyasusaṅgānāmāśāpāśavidhāyinām
dagdhānāmiva parṇānāṃ rasānāṃ punarāgatiḥ / /
puṃsāṃ kṣapitasaṃsārajarājanmamahādhvanām
apunarbhramaṇāyātmadrume viśramyate ciram /
evaṃprāyāstathānyāśca bhavanti guṇasaṃpadaḥ
asati tvayi sarvāśinsarvāśākṣayasaṃkṣaye /
pakṣayoretayościttasattāsattāsvarūpayoḥ
yenaiva paśyasi śreyastamevāṅgīkuru kṣaṇam /
svātmabhāvastava sukhaṃ manye mānavatāṃ vara
tameva bhāvayābhāvaṃ sukhatyāgo hi mūḍhatā /
yadi tvasti bhavetsatyamantarbhāvitacetanam
jīvatastattavātyantamabhāvaṃ ka ivecchati /
kiṃtu nāstyasi satyena vadāmi tava sundara
tena mithyaiva jīvāmītyāśayā mā sukhī bhava /
pūrvamevāsi nāstyeva yāvadbhrāntyā tvadastitā
saivedānīṃ vicāreṇa bhṛśaṃ kṣayamupāgatā /
etāvadeva te rūpaṃ sādho yadavicāraṇam
vicāre vihite samyaksamarūpaṃ samaṃ sthitam /
avicārātprajātaṃ tvamanālokāttamo yathā
vicāreṇopaśāntaṃ tvamālokena tamo yathā /
etāvantaṃ sakhe kālaṃ babhūvālpavivekitā
tavānenābhipīnatvamabhūdduḥkhaikakāraṇam /
mohasaṃkalpamātreṇa bālavetālavadbhavet
dvandvaṃ cādyantasaṃkalpakṣīṇaṃ kṣayi bhava sthitam /
idānīmuditaṃ nityaṃ svaprāgrūpe kṣayaṃ gate
vivekasya prasādena vivekāya namo namaḥ /
bahudhāpi prabuddhastvaṃ cittakāpyanubodhitaḥ
cittatāyāṃ pranaṣṭāyāṃ sthitastvaṃ parameśvaraḥ /
prāksvarūpavilāsaste śreyase sthitimāgataḥ
samastavāsanonmuktaḥ saṃpratyasi maheśvaraḥ /
yasyāvivekādutpattiḥ sa vivekādvinaśyati
prakāśena prayātyantamanāloko'bhavattamaḥ /
anicchato'pi te sādho vicāre sthitimāgate
sarvato'yamupāyāto vināśaḥ sukhasiddhaye /
tasmānnāstyasi nirṇītamiti siddhāntayuktibhiḥ
cittendriyeśvara svasti bhavate tvantamāgataḥ /
nityaṃ pūrvamabhūtāya nāstirūpāya saṃprati
bhaviṣyate ca nodarkaṃ svamanaḥ svasti te'stviti /
parinirvāmiśānto'smi diṣṭyāsmi vigatajvaraḥ
svātmanyevāvatiṣṭhe'haṃ turyarūpapade sthitaḥ /
ato nāstyeva nāstyeva saṃsāre cittamasthiti
ātmā tvastveva cāstveva yasmādanyatra vidyate /
ayamātmāhamevāsau nāstyanyanmadṛte kvacit
sphuraccideva bodhātmā sarvatrāhaṃ sthitaḥ sadā /
ayamātmeti kalanā manye no nirmalāntare
pratiyogivyavacchedakalanaikasya vai kutaḥ /
ahaṃ tenāyamātmeti kalanāmanudāharan /
maunī svātmani tiṣṭhāmi taraṅga iva vāriṇi
saṃśāntavāsanamanāśritacetanāṃśa-
maprāṇasaṃcaraṇamastamitāṃśadoṣam /
saṃvedyavarjitamupetya susaṃvidaṃśaṃ
śāmyāmi maunamahameva nirīhamantaḥ
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe cittāsattāvicārayogopadeśo nāma tryaśītitamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0