Yoga Vasistha · Chapter 5.77
saptasaptatitamaḥ sargaḥ
śrīrāma uvāca /
samāsena mune bhūyo dṛṣṭatattvacamatkṛteḥ /
kathayodāravṛttāntaṃ kaste vacasi tṛpyati
śrīvasiṣṭha uvāca /
jīvanmuktasya bahudhā kathitaṃ lakṣaṇaṃ mayā /
bhūyo'pi tvaṃ mahābāho kathyamānamidaṃ śrṛṇu
suṣuptavadidaṃ nityaṃ paśyatyapagataiṣaṇaḥ /
asadrūpamivāsaktaṃ sarvatrākhilamātmavān
kaivalyamiva saṃprāptaḥ parisuptamanā iva /
ghūrṇamāna ivānandī tiṣṭhatyadhigatātmadṛk
nādattamapyupādatte gṛhītamapi pāṇinā /
antarmukhatayodāttarūpayā samayā dhiyā
yantraputrakasaṃcāra itīmaṃ janatākramam /
antaḥsaṃlīnayā dṛṣṭyā paśyanhasati śāntadhīḥ
nāpekṣate bhaviṣyaṃ ca vartamāne na tiṣṭhati /
na saṃsmaratyatītaṃ ca sarvameva karoti ca
suptaḥ prabuddho bhavati prabuddho'pi ca suptavān /
sarvaṃ karma karotyantarna karoti ca kiṃcana
antaḥsarvaparityāgī nityamantaraneṣaṇaḥ /
kurvannapi bahiḥ kāryaṃ samamevāvatiṣṭhate
bahiḥ prakṛtasarveho yathāprāptakriyonmukhaḥ /
svakarmakramasaṃprāptabandhukāryānuvṛttimān
samagrasukhabhogātmā sarvāśāsviva saṃsthitaḥ /
karotyakhilakarmāṇi tyaktakartṛtvavibhramaḥ
udāsīnavadāsīnaḥ prakṛtaḥ kramakarmasu /
nābhivāñchati na dveṣṭi na śocati na hṛṣyati
anubandhapare jantāvasaṃsaktena cetasā /
bhakte bhaktasamācāraḥ śaṭhe śaṭha iva sthitaḥ
bālo bāleṣu vṛddheṣu vṛddho dhīreṣu dhairyavān /
yuvā yauvanavṛtteṣu duḥkhiteṣvanu duḥkhitaḥ
pravṛttavākpuṇyakatho dainyādvyapagatāśayaḥ /
dhīradhīruditānandaḥ peśalaḥ puṇyakīrtanaḥ
prājñaḥ prasannamadhuraḥ pūrṇaḥ svapratibhodaye /
nirastakhedadaurgatyaḥ sarvasminsnigdhabāndhavaḥ
udāracaritākāraḥ samaḥ saumyasukhodadhiḥ /
susnigdhaḥ śītalasparśaḥ pūrṇacandra ivoditaḥ
na tasya sukṛtenārtho na bhogairna ca karmabhiḥ /
na duṣkṛtairna bhogānāṃ saṃtyāgena na bandhubhiḥ
na kāryakāraṇārambhairna niṣkṛtatayā tathā /
na bandhena na mokṣeṇa na pātālena no divā
yathāvastu yathādṛṣṭaṃ jagadekamayātmakam /
tadā bandhavimokṣāṇāṃ na kvacitkṛpaṇaṃ manaḥ
samyagjñānāgninā yasya dagdhāḥ saṃdehajālikāḥ /
niḥśaṅkamalamuḍḍīnastasya cittavihaṅgamaḥ
yasya bhrāntivinirmuktaṃ manaḥ samarasaṃ sthitam /
nāstameti na codeti vyomavatsarvadṛṣṭiṣu
maṃjūṣāyāṃ niṣaṇṇasya yathā bālasya ceṣṭate /
aṅgāvalyanusaṃdhānavarjitaṃ yasya vai tathā
ghūrṇankṣīva ivānandī mandībhūtapunarbhavaḥ /
anupādeyabuddhyā tu na smaratyakṛtaṃ kṛtam
sarva sarvaprakāreṇa gṛhṇāti ca jahāti ca /
anupādeyasarvārtho bālavacca viceṣṭate
sa tiṣṭhannapi kāryeṣu deśakālakriyākramaiḥ /
na kāryasukhaduḥkhābhyāṃ manāgapi hi gṛhyate
bahiḥ prakṛtasarvārtho'pyantaḥ punaranīhayā /
na sattāṃ yojayatyarthe na phalānyanudhāvati
nopekṣate duḥkhadaśāṃ na sukhāśāmapekṣate /
kāryodaye naiti mudaṃ kāryanāśe na khidyate
api śītarucāvarke sutapte'pīndumaṇḍale /
apyadhaḥ prasaratyagnau vismayo'sya na jāyate
cidātmana imā itthaṃ prasphurantīha śaktayaḥ /
ityasyāścaryajāleṣu nābhyudeti kutūhalam
na dayādainyamādatte na krauryamanudhāvati /
na lajjāmanusaṃdhatte nālajjatvaṃ ca gacchati
na kadācana dīnātmā noddhatātmā kadācana /
na pramatto na khinnātmā nodvigno na ca harṣavān
nāsya cetasi susphāre śaradambaranirmale /
kopādayaḥ prajāyante nabhasīva navāṅkurāḥ
anāratapatajjātabhūtāyāṃ jagataḥ sthitau /
kva kathaṃ kila kāsau syātsukhitā'sukhitāthavā
phenājavaṃ javībhāve jale bhūtakrame tathā /
kva kiledaṃ kutaḥ ko'taḥ prasaṅgaḥ sukhaduḥkhayoḥ
bhāvābhāvairaparyantairajasraṃ jantusaṃbhavaiḥ /
na viśīryanti nodyanti dṛṣṭisṛṣṭikṣamā narāḥ
nimeṣaṃ prati yāminyāṃ yathānyāḥ svapnadṛṣṭayaḥ /
kṣaṇotpattivināśinyastathaitā lokadṛṣṭayaḥ
anāratasamutpattāvanāratavināśini /
kaḥ kramo dagdhasaṃsāre kāruṇyānandayoriha
śubhābhāvātsukhābhāve sthitiṃ yāte vilakṣaṇāḥ /
kīdṛśyaḥ kathamāyātāḥ kva vā tā duḥkhasaṃvidaḥ
sukhasaṃvedanāntotthā svabījaṃ vitanoti yā /
śāntā duḥkhadaśā seyaṃ kathamantarhite sukhe
kṣīṇābhyāṃ sukhaduḥkhābhyāṃ heyopādeyayoḥ kṣaye /
īpsitānīpsite kva sto galite'tha śubhāśubhe
ramyāramyadṛśornāśādyāte bhogābhivāñchane /
nairāśye saṃtataṃ prauḍhe himavadvigalenmanaḥ
āmūlānmanasi kṣīṇe saṃkalpasya kathā ca kā /
tileṣvivātidagdheṣu tailasya kalanā kutaḥ
bhāveṣvabhāvaghanabhāvanayā mahātmā
nirmuktasaṃkalanamambaravatsthiteṣu /
cittaṃ prati svamudito vitataikarūpī
jñastiṣṭhati svapiti jīvati nityatṛptaḥ
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe jīvanmuktasvarūpavarṇanaṃ nāma saptasaptatitamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0