Yoga Vasistha · Chapter 5.72
dvisaptatitamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
dehe jāte na jāto'si dehe naṣṭe na naśyasi /
tvamātmanyakalaṅkātmā dehastava na kaścana
yaḥ kuṇḍabadaranyāyo yā ghaṭākāśasaṃsthitiḥ /
tatraikasminkṣate kṣīṇe dve iti vyarthakalpanā
vināśini vinaṣṭe'smindehe svāṃ sthitimāgate /
vinaśyāmīti yaḥ khedī taṃ dhigastvandhacetasam
yādṛśo raśmirathayoḥ snehodvegavivarjitaḥ /
saṃbandhastādṛśo dehacittendriyamukhaiściteḥ
gatetaretarāpekṣaḥ saraḥpaṅkāmalāmbhasām /
yathā rāghava saṃbandhastathā dehendriyātmanām
yādṛśo'dhvā gatādhvānāṃ nirāsthāparidevanaḥ /
saṃyogo viprayogaśca tādṛśo dehadehinoḥ
yathā kalpitavetālavikārabhayabhītayaḥ /
mithyaiva kalpitā ete tathā snehasukhādayaḥ
bhūtapañcakasaṃpiṇḍādracitā janatāḥ pṛthak /
ekasmādeva viṭapādvicitrā iva putrikāḥ
kāṣṭhetaratkāṣṭhabhāre kiṃcidanyanna dṛśyate /
bhūtapiṇḍetaraddehe kiṃcidanyanna dṛśyate
bhūtapañcakavikṣobhanāśotpādeṣu he janāḥ /
harṣāmarṣaviṣādānāṃ kiṃ bhavanto vaśaṃ gatāḥ
ko nāmātiśayaḥ puṃsāṃ strīnāmnyaparanāmni ca /
pelave bhūtasaṃghāte prodbhūtajanapātavat
saṃniveśāṃśavaicitryamajñānāmeva tuṣṭaye /
tajjñānāṃ tu yathābhūtabhūtapañcakadarśanam
mithaḥ śilāputrakayoryathaikopalaputrayoḥ /
śliṣṭayorapi no rāgastathā cittaśarīrayoḥ
mṛtpuṃsāṃ yādṛśo'nyonyamāśayaḥ saṃgame bhavet /
buddhīndriyātmamanasāṃ saṃgame tādṛśo'stu te
nānyonyasnehasaṃbandhabhājanaṃ śailaputrakāḥ /
dehendriyātmaprāṇāśca kasyātra paridevanā
itaścetaśca jātāni yathā saṃśleṣayantyalam /
taraṅgāstṛṇajālāni tathā bhūtāni dehadṛk
saṃyujyante viyujyante tṛṇānyabdhijale yathā /
muktāntaḥkalanaṃ dehe bhūtānyātmani vai tathā
ātmā cittatayā dehabhūtānyāśleṣayansthitaḥ /
tṛṇānyāvṛttavṛttāntakalanotsiktamabdhivat
prabodhāccetyatāṃ tyaktvā vrajatyātmātmatāṃ svayam /
svaspandavaśato vāri tyaktvācchatvamivācchatāṃ
tato viśliṣṭabhūtaugho dehaṃ saṃprati paśyati /
vāyuskandhagato janturvasudhāmaṇḍalaṃ yathā
pṛthagbhūtagaṇaṃ dṛṣṭvā dehātīto bhavatyajaḥ /
paraṃ prakāśamāyāti sūryakāntirivāhani
jānātyathātmanātmānaṃ mānameyāmayojjhitam /
muktakṣībatayevāntaḥ svāṃ saṃvidamanusmaran
ātmaiva spandate viśvaṃ vastujātairivoditam /
taraṅgakaṇakallolairanantāmbvambudhāviva
evaṃprāyamahābodhā vītarāgā gatainasaḥ /
jīvanmuktāścarantīha mahāsattvapadaṃ gatāḥ
yathā caranti vividhairmaṇiratnairmahormayaḥ /
nirastavāsanāścittavyavahāraistathottamāḥ
na kūlakāṣṭhairjaladhirna rajobhirnabhastalam /
na mlāyati nijairlokavyavahārairihātmavān
gatairabhyāgataiḥ svacchaiścapalairmalinairjaḍaiḥ /
na rāgo nāmbudherdveṣo bhogaiścādhigatātmanaḥ
yanmanomananaṃ kiṃcitsamagraṃ jagati sthitam /
taccetyonmukhacittattvavilāsollasanaṃ viduḥ
yadahaṃ yacca bhūtādi kālatritayabhāvi yat /
dṛśyadarśanasaṃbandhavistāraistadvijṛmbhate
yadṛśyaṃ tadasatsadvā dṛṣṭimekāmupāśritam /
anyattvalepakaṃ tasmāddharṣaśokadṛśau kutaḥ
asatyamevāsatyaṃ hi satyaṃ satyaṃ sadeva hi /
satyāsatyamasadviddhi tadarthaṃ kiṃ nu muhyasi
asamyagdarśanaṃ tyaktvā samyakpaśya sulocana /
na kvacinmuhyati prauḍhaḥ samyagdarśanavāniha
dṛśyadarśanasaṃbandhavistāraistadvijṛmbhate /
dṛśyadarśanasaṃbandhe yatsukhaṃ pāramātmikam
anubhūtimayaṃ tasmātsāraṃ brahmeti kathyate /
dṛśyadarśanasaṃbandhe sukhasaṃvidanuttamā
dadātyajñāya saṃsāraṃ jñāya mokṣaṃ sadodayam /
dṛśyadarśanasaṃbandhasukhamātmavapurviduḥ
tadṛśyavalitaṃ bandhastanmuktaṃ muktirucyate /
dṛśyadarśanasaṃbandhasukhasaṃvidanāmayā
kṣayātiśayamuktā cettanmuktiḥ socyate budhaiḥ /
dṛśyadarśanasaṃbandhe yānubhūtiḥ svagocarā
dṛśyadarśananirmuktā tāmālambya bhavābhavaḥ /
sauṣuptī dṛṣṭireṣā hi yātyevaṃ saṃprakāśate
evaṃ ca yāti turyatvamevaṃ muktiriti smṛtā /
dṛśyadarśanamuktāyāṃ yuktāyāṃ parayā dhiyā
dṛśyadarśanasaṃbandhasaṃvidasyāṃ tu rāghava /
nātmā sthūlo na caivāṇurna pratyakṣo na cetaraḥ
na cetano na ca jaḍo na caivāsanna sanmayaḥ /
nāhaṃ nānyo na caivaiko nāneko nāpyanekavān
nābhyāśastho na dūrastho naivāsti na ca nāsti ca /
na prāpyo nāti cāprāpyo na vā sarvo na sarvagaḥ
na padārtho nāpadārtho na pañcātmā na pañca ca /
yadidaṃ dṛśyatāṃ prāptaṃ manaḥṣaṣṭhendriyāspadam
tadatītaṃ padaṃ yatsyāttanna kiṃcidiveha tat /
yathābhūtamidaṃ samyagjñasya saṃpaśyato jagat
sarvamātmamayaṃ viśvaṃ nāstyanātmamayaṃ kvacit /
kāṭhinyadravaṇaspandakhāvakāśāvalokanaiḥ
ātmaiva sarvaṃ sarveṣu bhūvāryanilakhāgniṣu /
sattaivāsti na vastūnāṃ yā yā rāma citā vinā /
vyatiriktaṃ tato'smīti viddhipronmattajalpitam
eko jaganti sakalāni samastakāla-
kalpakramāntaragatāni gatāgatāni /
ātmaiva netarakalākalanāsti kāci-
ditthaṃmatirbhava tayātigato mahātman
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye devadūtokte mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe mokṣasvarūpopadeśo nāma dvisaptatitamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0