Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 5.72

5.72.72

dvisaptatitamaḥ sargaḥ

5.72.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
dehe jāte na jāto'si dehe naṣṭe na naśyasi /
tvamātmanyakalaṅkātmā dehastava na kaścana

5.72.2

yaḥ kuṇḍabadaranyāyo yā ghaṭākāśasaṃsthitiḥ /
tatraikasminkṣate kṣīṇe dve iti vyarthakalpanā

5.72.3

vināśini vinaṣṭe'smindehe svāṃ sthitimāgate /
vinaśyāmīti yaḥ khedī taṃ dhigastvandhacetasam

5.72.4

yādṛśo raśmirathayoḥ snehodvegavivarjitaḥ /
saṃbandhastādṛśo dehacittendriyamukhaiściteḥ

5.72.5

gatetaretarāpekṣaḥ saraḥpaṅkāmalāmbhasām /
yathā rāghava saṃbandhastathā dehendriyātmanām

5.72.6

yādṛśo'dhvā gatādhvānāṃ nirāsthāparidevanaḥ /
saṃyogo viprayogaśca tādṛśo dehadehinoḥ

5.72.7

yathā kalpitavetālavikārabhayabhītayaḥ /
mithyaiva kalpitā ete tathā snehasukhādayaḥ

5.72.8

bhūtapañcakasaṃpiṇḍādracitā janatāḥ pṛthak /
ekasmādeva viṭapādvicitrā iva putrikāḥ

5.72.9

kāṣṭhetaratkāṣṭhabhāre kiṃcidanyanna dṛśyate /
bhūtapiṇḍetaraddehe kiṃcidanyanna dṛśyate

5.72.10

bhūtapañcakavikṣobhanāśotpādeṣu he janāḥ /
harṣāmarṣaviṣādānāṃ kiṃ bhavanto vaśaṃ gatāḥ

5.72.11

ko nāmātiśayaḥ puṃsāṃ strīnāmnyaparanāmni ca /
pelave bhūtasaṃghāte prodbhūtajanapātavat

5.72.12

saṃniveśāṃśavaicitryamajñānāmeva tuṣṭaye /
tajjñānāṃ tu yathābhūtabhūtapañcakadarśanam

5.72.13

mithaḥ śilāputrakayoryathaikopalaputrayoḥ /
śliṣṭayorapi no rāgastathā cittaśarīrayoḥ

5.72.14

mṛtpuṃsāṃ yādṛśo'nyonyamāśayaḥ saṃgame bhavet /
buddhīndriyātmamanasāṃ saṃgame tādṛśo'stu te

5.72.15

nānyonyasnehasaṃbandhabhājanaṃ śailaputrakāḥ /
dehendriyātmaprāṇāśca kasyātra paridevanā

5.72.16

itaścetaśca jātāni yathā saṃśleṣayantyalam /
taraṅgāstṛṇajālāni tathā bhūtāni dehadṛk

5.72.17

saṃyujyante viyujyante tṛṇānyabdhijale yathā /
muktāntaḥkalanaṃ dehe bhūtānyātmani vai tathā

5.72.18

ātmā cittatayā dehabhūtānyāśleṣayansthitaḥ /
tṛṇānyāvṛttavṛttāntakalanotsiktamabdhivat

5.72.19

prabodhāccetyatāṃ tyaktvā vrajatyātmātmatāṃ svayam /
svaspandavaśato vāri tyaktvācchatvamivācchatāṃ

5.72.20

tato viśliṣṭabhūtaugho dehaṃ saṃprati paśyati /
vāyuskandhagato janturvasudhāmaṇḍalaṃ yathā

5.72.21

pṛthagbhūtagaṇaṃ dṛṣṭvā dehātīto bhavatyajaḥ /
paraṃ prakāśamāyāti sūryakāntirivāhani

5.72.22

jānātyathātmanātmānaṃ mānameyāmayojjhitam /
muktakṣībatayevāntaḥ svāṃ saṃvidamanusmaran

5.72.23

ātmaiva spandate viśvaṃ vastujātairivoditam /
taraṅgakaṇakallolairanantāmbvambudhāviva

5.72.24

evaṃprāyamahābodhā vītarāgā gatainasaḥ /
jīvanmuktāścarantīha mahāsattvapadaṃ gatāḥ

5.72.25

yathā caranti vividhairmaṇiratnairmahormayaḥ /
nirastavāsanāścittavyavahāraistathottamāḥ

5.72.26

na kūlakāṣṭhairjaladhirna rajobhirnabhastalam /
na mlāyati nijairlokavyavahārairihātmavān

5.72.27

gatairabhyāgataiḥ svacchaiścapalairmalinairjaḍaiḥ /
na rāgo nāmbudherdveṣo bhogaiścādhigatātmanaḥ

5.72.28

yanmanomananaṃ kiṃcitsamagraṃ jagati sthitam /
taccetyonmukhacittattvavilāsollasanaṃ viduḥ

5.72.29

yadahaṃ yacca bhūtādi kālatritayabhāvi yat /
dṛśyadarśanasaṃbandhavistāraistadvijṛmbhate

5.72.30

yadṛśyaṃ tadasatsadvā dṛṣṭimekāmupāśritam /
anyattvalepakaṃ tasmāddharṣaśokadṛśau kutaḥ

5.72.31

asatyamevāsatyaṃ hi satyaṃ satyaṃ sadeva hi /
satyāsatyamasadviddhi tadarthaṃ kiṃ nu muhyasi

5.72.32

asamyagdarśanaṃ tyaktvā samyakpaśya sulocana /
na kvacinmuhyati prauḍhaḥ samyagdarśanavāniha

5.72.33

dṛśyadarśanasaṃbandhavistāraistadvijṛmbhate /
dṛśyadarśanasaṃbandhe yatsukhaṃ pāramātmikam

5.72.34

anubhūtimayaṃ tasmātsāraṃ brahmeti kathyate /
dṛśyadarśanasaṃbandhe sukhasaṃvidanuttamā

5.72.35

dadātyajñāya saṃsāraṃ jñāya mokṣaṃ sadodayam /
dṛśyadarśanasaṃbandhasukhamātmavapurviduḥ

5.72.36

tadṛśyavalitaṃ bandhastanmuktaṃ muktirucyate /
dṛśyadarśanasaṃbandhasukhasaṃvidanāmayā

5.72.37

kṣayātiśayamuktā cettanmuktiḥ socyate budhaiḥ /
dṛśyadarśanasaṃbandhe yānubhūtiḥ svagocarā

5.72.38

dṛśyadarśananirmuktā tāmālambya bhavābhavaḥ /
sauṣuptī dṛṣṭireṣā hi yātyevaṃ saṃprakāśate

5.72.39

evaṃ ca yāti turyatvamevaṃ muktiriti smṛtā /
dṛśyadarśanamuktāyāṃ yuktāyāṃ parayā dhiyā

5.72.40

dṛśyadarśanasaṃbandhasaṃvidasyāṃ tu rāghava /
nātmā sthūlo na caivāṇurna pratyakṣo na cetaraḥ

5.72.41

na cetano na ca jaḍo na caivāsanna sanmayaḥ /
nāhaṃ nānyo na caivaiko nāneko nāpyanekavān

5.72.42

nābhyāśastho na dūrastho naivāsti na ca nāsti ca /
na prāpyo nāti cāprāpyo na vā sarvo na sarvagaḥ

5.72.43

na padārtho nāpadārtho na pañcātmā na pañca ca /
yadidaṃ dṛśyatāṃ prāptaṃ manaḥṣaṣṭhendriyāspadam

5.72.44

tadatītaṃ padaṃ yatsyāttanna kiṃcidiveha tat /
yathābhūtamidaṃ samyagjñasya saṃpaśyato jagat

5.72.45

sarvamātmamayaṃ viśvaṃ nāstyanātmamayaṃ kvacit /
kāṭhinyadravaṇaspandakhāvakāśāvalokanaiḥ

5.72.46

ātmaiva sarvaṃ sarveṣu bhūvāryanilakhāgniṣu /
sattaivāsti na vastūnāṃ yā yā rāma citā vinā /
vyatiriktaṃ tato'smīti viddhipronmattajalpitam

5.72.47

eko jaganti sakalāni samastakāla-
kalpakramāntaragatāni gatāgatāni /
ātmaiva netarakalākalanāsti kāci-
ditthaṃmatirbhava tayātigato mahātman

5.72.72

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye devadūtokte mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe mokṣasvarūpopadeśo nāma dvisaptatitamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc