Yoga Vasistha · Chapter 5.58

aṣṭapañcāśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
atraivodāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
kirāteśasya suraghorvṛttāntaṃ vismayāspadam

uttarasyā diśo medaḥ karpūrapaṭala bhuvaḥ /
saṃbhūtaṃ hasanaṃ śārvaṃ śuklo vā cāndra ātapaḥ

himādreḥ śrṛṅgamastīha kailāso nāma parvataḥ /
śailakuñjaranirmuktakalāpasyeva nāyakaḥ

viṣṇoḥ kṣīroda iva svargaḥ surapateriva /
abjajasyeva nābhyabjaṃ gṛhaṃ yaḥ śaśimaulinaḥ

rudrākṣavṛkṣadolābhiḥ sāpsarobhirvibhāti yaḥ /
lolaratnaśalākābhirlaharībhirivārṇavaḥ

gaṇāṅganānāmaniśaṃ mattānāṃ caraṇairhatāḥ /
aśokā iva rājante yatrāśokā vilāsinaḥ

saṃcaranśaṃkaro dikṣu bhṛguṣvindumaṇidravaiḥ /
nivartante pravartante yatrājasraṃ ca nirjharāḥ

yo latāvṛkṣagulmaughavāpīhṛdanadīnadaiḥ /
mṛgairmṛgagaṇairbhūtairbrahmāṇḍavadivāvṛtaḥ

tasya hemajaṭā nāma kirātāḥ saṃsthitāḥ sthale /
pipīlikā vaṭatarormūlakośagatā iva

kailāsapādāraṇyānāṃ rudrākṣaistarugulmakaiḥ /
vasanti ghūkavatkṣudrāste vai nikaṭajīvinaḥ

āsītteṣāmudārātmā rājā parapuraṃjayaḥ /
jayalakṣmyā bhuja iva yaḥ prajāyāśca dakṣiṇaḥ

suraghurnāma balavānsuraghorāridarpahā /
arkaḥ parākrama iva mūrtimāniva mārutaḥ

jito vai rājyavibhavairdhanairguhyakanāyakaḥ /
śatakratugururbodhaiḥ kāvyairasuradeśikaḥ

sa cakre rājakāryāṇi nigrahānugrahakramaiḥ /
yathāprāptānyakhinnāṅgo dinānīva divākaraḥ

tajjābhyāṃ sukhaduḥkhābhyāmatha tasyābhyabhūyata /
svagatirvāgurābandhaiḥ śliṣṭāṅgasyeva pakṣiṇaḥ

kimārtaṃ pīḍayāmyenaṃ tilānyantramivaujasā /
sarveṣāmeva bhūtānāṃ mamevārtiḥ prajāyate

dhanamasmai prayacchāmi dhanenānandavāñjanaḥ /
bhavatyahamivāśeṣastadalaṃ me'tinigrahaiḥ

athavā nigrahaṃ prāptaṃ karomyetena vai vinā /
vartate na prajaiveyaṃ vinā vāri saridyathā

hā kaṣṭameva nigrāhyo nityānugrāhya eṣa me /
diṣṭyādya sukhavānasmi kaṣṭamadyāsmi duḥkhavān

iti dolāyitaṃ ceto na viśaśrāma bhūpateḥ /
ekatrāmbumahāvarte ciratṛṣṇamiva bhramat

athaikadā gṛhaṃ tasya māṇḍavyo munirāyayau /
bhrāntāśeṣakakupkuñjo vāsavasyava nāradaḥ

tamasau pūjayāmāsa papraccha ca mahāmunim /
saṃdehadurdrumastambhaparaśuṃ sarvakovidam

suraghuruvāca /
bhavadāgamanenāsmi mune nirvṛtimāgataḥ /
paramāṃ vasudhāpīṭhaṃ saṃprāpta iva mādhave

adya tiṣṭhāmyahaṃ nātha dhanyānāṃ dhuri dharmataḥ /
vikāsi raviṇevābjaṃ yattvayāsmyavalokitaḥ

bhagavansarvadharmajña ciraṃ viśrāntavānasi /
tadamuṃ saṃśayaṃ chindhi mamārkastimiraṃ yathā

mahatāṃ saṃgamenārtiḥ kasya nāma na naśyati /
saṃdehaṃ tu parāmārtimāhurārtivido janāḥ

mannigrahānugrahajā madbhṛtyavapuṣi sthitāḥ /
kaṣanti māmalaṃ cintā gajaṃ harinakhā iva

tadyathā samatodeti sūryāṃśuriva sarvadā /
matau mama mune nānyā tathā karuṇayā kuru

māṇḍavya uvāca /
svayatnena svasaṃsthena svenopāyena bhūpate /
eṣā manaḥpelavatā himavatpravilīyate

svavicāraṇayaivāśu śāmyatyantarmanojvaraḥ /
śaradāgamamātreṇa mihikā mahatī yathā

svenaiva manasā svāni svaśarīragatāni ca /
vicārayendriyāṇyantaḥ kīdṛśānyatha kāni ca

ko'haṃ kathamidaṃ kiṃvā kathaṃ maraṇajanmanī /
vicārayāntarevaṃ tvaṃ mahattāmalameṣyasi

vicāraṇā parijñātasvabhāvasya satastava /
harṣāmarṣadaśāścetastolayiṣyanti nācalam

manaḥ kṛṣṇamṛtsṛjya śamameṣyati vijvaram /
bhūtapūrvavapurbhūtvā taraṅgaḥ payasīva te

tiṣṭhadeva manorūpaṃ parityakṣyati te'nagha /
kalaṅkavikalaṃ kālaṃ manvantaragatāviva

anukampyā bhaviṣyanti śrīmantaḥ sarva eva te /
dṛṣṭatattvasya tuṣṭasya janāḥ piturivāvanau

vivekadīpadṛṣṭātmā mervabdhinabhasāmapi /
adho kariṣyasi nṛpa mahattāmuttamārthadām

mahattāmāgate cetastava saṃsāravṛttiṣu /
na nimajjati he sādho goṣpadeṣviva vāraṇaḥ

kṛpaṇaṃ tu mano rājanpelave'pi nimajjati /
kārye goṣpadatoye'pi jīrṇāṅgo maśako yathā

cetovāsanayā paṅke kīṭavatparimajjasi /
dṛśyamātrāvalambinyā svayā dīnatayā tayā

tāvattāvanmahābāho svayaṃ saṃtyajyate'khilam /
yāvadyāvatparālokaḥ paramātmaiva śiṣyate

tāvatprakṣālyate dhāturyāvaddhemaiva śiṣyate /
tāvadālokyate sarvaṃ yāvadātmaiva labhyate

sarvaḥ sārvikayā buddhyā sarvaṃ sarvatra sarvadā /
sarvathā saṃparityajya svātmanātmopalabhyate

yāvatsarvaṃ na saṃtyaktaṃ tāvadātmā na labhyate /
sarvāvasthāparityāge śeṣa ātmeti kathyate

yāvadanyanna saṃtyaktaṃ tāvatsāmānyameva hi /
vastu nāsādyate sādho svātmalābhe tu kā kathā

yatra sarvātmanaivātmā lābhāya yatati svayam /
tyaktānyakāryaṃ prāpnoti tannāma nṛpa netarat

svātmāvalokanārthaṃ tu tasmātsarvaṃ parityajet /
sarvaṃ kiṃcitparityajya yaddṛṣṭaṃ tatparaṃ padam

sakalakāraṇakāryaparamparā-
mayajagadgatavastuvijṛmbhitam /
alamapāsya manaḥ svavapustataḥ
parivilāpya yadeti tadeva tat

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe suraghuvṛttānte māṇḍavyopadeśo nāmāṣṭapañcāśaḥ sargaḥ