Yoga Vasistha · Chapter 5.49

śrīvasiṣṭha uvāca /
atha gādhirgate viṣṇau punarbhūtādikaṃ kramāt /
svayaṃ mohavicārārthaṃ babhrāmābhramivāmbare

upalabhya tathaivātmavṛttāntaṃ janatastataḥ /
harimārādhayāmāsa punaradriguhāṃ gataḥ

ājagāmainamalpena kālenātha janārdanaḥ /
sakṛdārādhanenaiva mādhavo yāti bandhutām

uvāca gādhiṃ bhagavānmayūramiva vāridaḥ /
kiṃ tvaṃ prārthayase bhūyastapaseti prasādavān

gādhiruvāca /
bhrānto'smi deva ṣaṇmāsānbhūtakīrajanāspadam /
tatra vyabhicaratyasmadvṛttānto na kathāsvapi

māyayā bhūtabhūrdṛṣṭā tvayetyukto'smi kiṃ prabho /
mohanāśāya mahatāṃ vaco no mohavṛddhaye

śrībhagavānuvāca /
kākatālīyayogena cetasi śvapacasthitiḥ /
sarveṣāṃ bhūtakīrāṇāṃ taveva pratibimbati

tenāṅga tava vṛttāntaṃ yathāvatkathayanti te /
pratibhāso hi nāyāti punarapratibhāsatām

kenacicchvapacenānte grāmasya racitaṃ gṛham /
tattvayā dṛṣṭamāviṣṭamiṣṭakākhaṇḍatāṃ gatam

kadācitpratibhaikaiva bahūnāmapi jāyate /
kākolatālasthitivadvicitrā hi manogatiḥ

tathāhi bahavaḥ svapnamekaṃ paśyanti mānavāḥ /
svāpabhramadamaireyamadamantharacittavat

ekasyāmeva līlāyāṃ ramante bahubālakāḥ /
ekasyāmeva nīlāyāṃ vanasthalyāmivaiṇakāḥ

vahavastulyakālaṃ ca pratibhāsena karmaṇām /
janā yatante svaphalapāke'tibahulākṛtau

pratibandhābhyanujñānāṃ kālo dāteti yā śrutiḥ /
vipra saṃkalpamātro'sau kālo hyātmani tiṣṭhati

amūrto bhagavānkālo brahmaiva tamajaṃ viduḥ /
na jahāti na cādatte kiṃcitkasya kadeti ca

laukiko yastvayaṃ kālo varṣakalpayugātmakaḥ /
saṃkalpyate padārthaughaiḥ padārthaughaśca tena tu

samānapratibhāsotthasaṃbhramaṃ bhrāntacetasaḥ /
tathā taṃ dṛṣṭavantaste bhūtakīrajanoccayāḥ

svavyāpāraparo bhūtvā dhiyātmānaṃ vicāraya /
sādho gatamanomohamihaivāsva vrajāmyaham

ityuktvā bhagavānviṣṇurjagāmāntardhimīśvaraḥ /
atiṣṭhatkandare gādhirādhipīvarayā dhiyā

tataḥ katipayeṣvadrau māseṣvatigateṣu saḥ /
punarārādhayāmāsa puṇḍarīkakaraṃ dvijaḥ

dadarśa caikadā nāthamāgataṃ praṇanāma tam /
pūjayāmāsa manasā coktenovāca ceśvaram

gādhiruvāca /
bhagavansaṃsmaraṃścaitāmātmanaḥ śvapacasthitam /
imāṃ saṃsāramāyāṃ ca parimuhyāmi cetasā

taduktvāsva yathāvastu mahāmohanivṛttaye /
ekasminneva vimale māṃ niyojaya karmaṇi

śrībhagavānuvāca /
brahman jagadidaṃ māyāmahāśambaraḍambaram /
sarvā āścaryakalanāḥ saṃbhavantīha vismṛteḥ

bhūtakīrapure mohāddṛṣṭavāṃstattathā bhavān /
ityetatsaṃbhavatyeva dṛśyate hi janairbhramaḥ

bhūtāstvamiva kīrāśca dṛṣṭavantastathā bhramam /
mudhaivetyapi satyābhaṃ samakālādisaṃbhavāt

idaṃ tu śṛṇu vakṣyāmi yathābhūtamaninditam /
yathaiti tanutāṃ cintā mārgaśīrṣalateva te

yo'sau kaṭaṃjako nāma śvapaco bhūtamaṇḍale /
tenaiva saṃniveśena sa tathaivābhavatpurā

tathaiva vikalatratvaṃ prāpya deśāntaraṃ gataḥ /
babhūva kīranṛpatiḥ praviveśānalaṃ tataḥ

bhavataḥ kevalaṃ citte jalāntarvartinastadā /
pratibhātā tathābhūtā kaṭaṃjācārasaṃsthitiḥ

draṣṭānubhūtamapyarthaṃ kadācidvismaratyalam /
kadācidapyadṛṣṭaṃ tu cetaḥ paśyati dṛṣṭavat

yathā svapnamanorājyadhātusaṃsthitivibhramāḥ /
jāgratyapi tathaivāṅga dṛśyante manasā svayam

bhaviṣyadbhūtakālasthaṃ yathā traikālyadarśinaḥ /
pratibhābheti gādhe yatkaṭaṃjācaritaṃ tathā

ayaṃ so'hamidaṃ tanma iti majjati nātmavān /
ayaṃ so'hamidaṃ tanma iti majjatyanātmavān

sarvamevāhameveti tattvajño nāvasīdati /
na gṛhṇāti padārtheṣu vibhāgānarthabhāvanam

tenāsau bhramayogeṣu sukhaduḥkhavilāsiṣu /
na nimajjati magno'pi tumbīpātramivāmbhasi

tvaṃ tāvadvāsanājālagrastacitto vicetanaḥ /
kiṃciccheṣamahāvyādhiriva na svasthamāgataḥ

jñānasyāparipūrṇatvānna śakroṣi manobhramam /
vinivārayituṃ meghamasamyagyatnavāniva

yadeva te manomātre sahasā pratibhāsate /
taruruccajaneneva tenaivākramyase kṣaṇāt

cittaṃ nābhiḥ kilāsyeha māyācakrasya sarvataḥ /
sthīyate cettadākramya tanna kiṃcitprabādhate

tvamuttiṣṭha gireḥ kuñje daśavarṣāṇyakhinnadhīḥ /
tapaḥ kuru tato jñānamanantaṃ samavāpsyasi

ityuktvā puṇḍarīkākṣastatraivāntaradhīyata /
vātābhravaddīpakavadyamunotpīḍavatkṣaṇāt

gādhirvivekavaśajaṃ vairāgyapadamāgataḥ /
śaratsamayaparyante vairasyamiva pādapaḥ

vicitraṃ ceṣṭitaṃ dhāturasamañjasamāgatam /
bhramadbhamabharonmuktamatirmandamagarhayat

jagāma karuṇārdrātmā niyamāyottamaśriye /
viśrāntyai ṛṣyamūkaṃ tu payodhara ivācalam

nirastāśeṣasaṃkalpastapastatra cakāra ha /
daśavarṣāṇi tenāsāvātmajñānamavāpa ha

aramata tadanu svāṃ prāpya sattāṃ mahātmā hyapagatabhayaśoko bhogabhūmāvanīṣu /
satatamuditajīvanmuktarūpaḥ praśāntaḥ sakala iva śaśāṅko ghūrṇitāpūrṇacetāḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe gādhivṛttānte gādherjñānaprāptirnāmaikonapañcāśaḥ sargaḥ