Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 5.47

5.47.47

saptacatvāriṃśaḥ sargaḥ

5.47.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
muhūrtadvitayenātha gādhirādhibhavabhramāt /
praśaśāsākulībhāvo velāvarta ivāmbudheḥ

5.47.2

manonirmāṇasaṃmohāttasmātsa virarāma ha /
kalpāntasamaye brahmā jagadviracanādiva

5.47.3

bodhamāpa śanaiḥ śāntaḥ svamevonnidradhīriva /
kṣībatāyāṃ praśāntāyāṃ yathā pariṇatāśayaḥ

5.47.4

ayaṃ so'hamidaṃ kāryamidaṃ neti dadarśa ha /
niśāvyapagame loko yathā kṣīṇe tamaḥpaṭe

5.47.5

smṛtasvarūpo'tha padamuddadhre sa jalāntarāt /
śiśirānte pravṛttāsyaṃ sarojamiva mādhavaḥ

5.47.6

etadvārikakubūvyomavatīṃ vasumatīmimām /
anyāmiva punaḥ paśyanvismayaṃ paramaṃ yayau

5.47.7

ko'haṃ kimiva paśyāmi kimakārṣamahaṃ kila /
evaṃ vicārayaṃścitraṃ sabhrūbhaṅgamabhūtkṣaṇam

5.47.8

śrāntastatkṣaṇamātreṇa saṃbhramaṃ dṛṣṭavānaham /
iti vijñāya salilādudasthādudayārkavat

5.47.9

cintayāmāsa ca taṭe kva sā mātā kva sā priyā /
yadāhaṃ mṛtimāyāto madhye mātṛmahelayoḥ

5.47.10

bālasya mātāpitarau naṣṭau kila mamāmateḥ /
vātanītasya patrasya vallīvṛkṣamivāsinā

5.47.11

avivāho'smi jānāmi na svarūpamapi striyaḥ /
duṣṭāyāḥ kṣobhakāriṇyā madirāyā iva dvijaḥ

5.47.12

atidūratarībhūtāḥ svadeśasya svabāndhavāḥ /
ke nāma mama yeṣāṃ te madhye jīvaṃ tyajāmyaham

5.47.13

tasmādetatsamudbhūtamahaṃ kiṃ nāma dṛṣṭavān /
vividhārambhasaṃrambhaṃ gandharvanagaraṃ yathā

5.47.14

tadāstāmetadeṣā hi bandhumadhye mṛtasthitiḥ /
māyāmohe manāgasminna satyamupalabhyate

5.47.15

nityamevamanantāsu bhrāntidṛṣṭiṣu dehinām /
ceto bhramati śārdūlo vanarājiṣvivonmadaḥ

5.47.16

avadhāryeti taṃ citte mohaṃ gādhirnināya saḥ /
dināni katicittasminsvaka evāśrame tadā

5.47.17

ekadā gādhimagamatkaścittatra priyo'tithiḥ /
brahmāṇamiva durvāsāḥ sa viśaśrāma saśramaḥ

5.47.18

paramāṃ tuṣṭimānītaḥ phalapuṣparasāśanaiḥ /
so'tithirgādhinā tena vasanteneva pādapaḥ

5.47.19

mitho vanditasaṃdhyau tau kṛtajāpyāvubhāvapi /
kramācchayanamāsādya tasthaturmṛdupallavam

5.47.20

tataḥ prāvartate śāntā tayostāpasayoḥ kathā /
svavyāpārocitā puṣpaśrīrivartutvamāśayoḥ

5.47.21

taṃ papracchātithiṃ gādhiḥ prasaṅgapatitaṃ vacaḥ /
kiṃ brahmansukṛśāṅgastvaṃ kimiti śramavānasi

5.47.22

atithiruvāca /
mamātikārśyaśramayorbhagavan śrṛṇu kāraṇam /
kathayāmi tathābhūtaṃ vayaṃ nāsatyavādinaḥ

5.47.23

astyasminvasudhāpīṭhe uttarāśānikuñjake /
kīro nāmātivikhyātaḥ śrīmāñjanapado mahān

5.47.24

tatrāhamavasaṃ māsaṃ pūjyamānaḥ pure janaiḥ /
nānātmasvādalolātmā cittavetālamohitaḥ

5.47.25

ekadaikena tatroktaṃ kathāprastāvataḥ kvacit /
ihābhūcchvapaco rājā varṣāṇyaṣṭau dvijeti me

5.47.26

tato grāmeṣu tatpṛṣṭaiḥ proktaṃ sakalajantubhiḥ /
rājā babhūva śvapaco varṣāṇyaṣṭāviheti taiḥ

5.47.27

so'yamante parijñātaḥ praviṣṭo jvalanaṃ javāt /
tato dvijaśatānīha praviṣṭāni hutāśanam

5.47.28

iti teṣāṃ mukhācchrutvā tasmānnirgatya maṇḍalāt /
prayāge'karavaṃ śuddhyai prāyaścittamahaṃ dvija

5.47.29

kṛtvā cāndrāyaṇasyānte tṛtīyasyādya pāraṇam /
ihāhamāgatastena śrāntosmyatikṛśosmi ca

5.47.30

śrīvasiṣṭha uvāca /
iti śrutavatā tena gādhinā sa tadā dvijaḥ /
bhūyaḥ pṛṣṭo'pyetadeva kathayāmāsa nānyathā

5.47.31

atha vismayavāngādhistāṃ nītvā tatra śarvarīm /
jagadgehamahādīpe ravāvudayamāgate

5.47.32

kṛtaprātaḥsnānavidhāvāpṛcchaya svātithau gate /
idaṃ saṃcintayāmāsa vismayoddhurayā dhiyā

5.47.33

yanmayā saṃbhrame dṛṣṭaṃ satyabhūtaṃ dvijena tat /
uktaṃ mameti kiṃ nāma syānmāyāśambarakramaḥ

5.47.34

yadbandhumadhye maraṇaṃ mayā taddṛṣṭamātmanaḥ /
sā māyaiva na saṃdehaḥ śeṣaṃ paśyāmi tasya tam

5.47.35

tadātmaśvapacodantaṃ draṣṭuṃ tāvadakhinnadhīḥ /
bhūtamaṇḍalaparyantagrāmaṃ gacchāmi satvaram

5.47.36

iti saṃcintayangantuṃ maṇḍalāntaramādarāt /
uttasthau bhāskaraḥ pārśvaṃ merordraṣṭumivodyataḥ

5.47.37

manorājyamapi prājñā labhante vyavasāyinaḥ /
gādhinā svapnasaṃdṛṣṭaṃ gatvā labdhamakhaṇḍitam

5.47.38

sarvamadhyavasāyena duṣprāpamapi labhyate /
paśyangādhirjaganmāyāṃ prameyīkartumudyataḥ

5.47.39

vinirgatyābhavanmārge prāvṛḍoghajavena saḥ /
deśānullaṃghayāmāsa bahūnvātaturaṅgavat

5.47.40

taccedṛśanijācāraṃ bhūtamaṇḍalamāgataḥ /
karabhaḥ kaṇṭakārthyekaḥ kārañjamiva kānanam

5.47.41

tatra saṃvitsthitenaiva saṃniveśena vai punaḥ /
apaśyadbhrāmakaṃ kaṃcidgandharva iva pattanam

5.47.42

dadarśa tasya paryante tameva śvapacālayam /
adhastādbhūvanasyeva pātāle narakavrajam

5.47.43

cittacintitavistāraṃ tanniveśamayaṃ param /
gandharvavadasāvātmaśvapacatvaṃ ca dṛṣṭavān

5.47.44

tenaiva saṃniveśena prāgdṛṣṭaṃ śvapacāspadam /
tasya kāmapi vairāgyapadavīmanayanmanaḥ

5.47.45

prāvṛḍāsāraluṭhitaṃ bhittijātayavāṅkuram /
paryastacchādanārdhāṅkaṃ kiṃcidādṛṣṭatalpakam

5.47.46

dāridryaṃ taddṛḍhamiva daurbhāgyamiva kuḍyamat /
bhraṣṭāṅgamiva daurātmyaṃ dauḥsthityamiva khaṇḍitam

5.47.47

gādhirdantāvadalitairgavāśvamahiṣāsthibhiḥ /
dhavalairvyāptaparyantaṃ sākṣyaṃ kartumiva sthitaiḥ

5.47.48

bhuktaṃ pītaṃ purā tena yeṣu kharparakeṣu vai /
tairaspandābhrasalilaiḥ pānapūrṇairivāvṛtam

5.47.49

tābhirevāntratantrībhiḥ saṃśuṣkābhilatāvṛtaiḥ /
tṛṣṇābhiriva dīrghābhiḥ paritaḥ pariveṣṭitam

5.47.50

ciramālokayāmāsa sa tadātmagṛhaṃ javāt /
prāktanaṃ śuṣkaśavatāṃ yātaṃ dehamivātmavān

5.47.51

ativismayamātasthau grāmakaṃ samupāyayau /
ullaṃghya mlecchanagaramāryadeśamivādhvagaḥ

5.47.52

tatrāpṛcchajjanaṃ sādho kaccitsmarati bho bhavān /
prāgvṛttamasya grāmasya paryante śvapacakramam

5.47.53

sarva eva hi dhīmantaściravṛttamapi sphuṭam /
karasthamiva paśyanti mayeti sujanācchrutam

5.47.54

atra śvapacamekānte vāsinaṃ vṛddhamuttamam /
smarasyenaṃ kimuta bho duḥkhānāmiva dehakam

5.47.55

yadi jānāsi bhoḥ sādho tanme kathaya tattvataḥ /
pāntha saṃśayavicchede mahatpuṇyaphalaṃ smṛtam

5.47.56

bhūyo bhūya iti grāmyāḥ pṛṣṭā gādhidvijanmanā /
analpasmayasaṃrambhamārteneva cikitsakāḥ

5.47.57

grāmyā ūcuḥ /
yathā kathayasi brahmaṃstattathā na tadanyathā /
kaṭaṃjanāmā śvapaca ihābhūddāruṇākṛtiḥ

5.47.58

putrapautrasuhṛdbhṛtyabandhusvajanapeṭakam /
yasyātivistīrṇamabhūtpatravṛndaṃ taroriva

5.47.59

yasya vṛddhasya tatsarvaṃ kalatraṃ mṛtyurācchinat /
adreḥ puṣpaphalopetaṃ dāvo vanamivānalaḥ

5.47.60

yastato deśamutsṛjya yayau kīrapurāntaram /
varṣāṇyaṣṭāvanudvegaṃ tatra rājā babhūva saḥ

5.47.61

yastatrārthaṃ parijñāya janairdūre nirākṛtaḥ /
yathā rāśiranarthasya yathā grāme viṣadrumaḥ

5.47.62

tato jane'gniṃ praviśatyātmanā yo hutāśanam /
āryatāmāryasaṃsargādāgataḥ praviveśa ha

5.47.63

kiṃ tvameva prayatnena śvapacaṃ pṛcchasi prabho /
kiṃ te bandhurasau kaccidabhavastvaṃ svato'thavā

5.47.64

evaṃ kathayato grāmyāngādhiḥ pṛcchanpunaḥpunaḥ /
sarveṣu tatra prānteṣu māsamekamuvāsa saḥ

5.47.65

yathā tenānubhūtaṃ tacchavāpacaṃ tattathaiva taiḥ /
grāmīṇaistasya kathitaṃ sarvairevāvakhaṇḍitam

5.47.66

avyāhataṃ sakalabhūtamukhādathaita-
dākarṇya samyagavalokya yathānubhūtam /
gādhiḥ śaśāṅkamalavadhṛdaye'dhirūḍhaṃ
gūḍhākṛtiḥ paramavismayamājagāma

5.47.47

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe gādhivṛttānte pratyakṣāvalokanaṃ nāma saptacatvāriṃśaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc