Yoga Vasistha · Chapter 5.43

tricatvāriṃśaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
bhagavansarvadharmajña śuddhaistvadvacanāṃśubhiḥ /
nirvṛtāḥ sma śaśāṅkasya karairoṣadhayo yathā

karṇābhivāñchyamānāni pavitrāṇi mṛdūni ca /
sukhayanti gṛhītāni puṣpāṇīva vacāṃsi te

pauruṣeṇa prayatnena sarvamāsādyate yadi /
prahlādastatkathaṃ buddho na mādhavavaraṃ vinā

śrīvasiṣṭha uvāca /
yadyadrāghava saṃprāptaṃ prahlādena mahātmanā /
tattadāsāditaṃ tena pauruṣādeva nānyataḥ

ātmā nārāyaṇaścaiva na bhinnastilatailavat /
tathaiva śauklyapaṭavatkusumāmodavattathā

yo hi viṣṇuḥ sa evātmā yo hyātmāsau janārdanaḥ /
viṣṇvātmaśabdau paryāyau yathā viṭapipādapau

prahlādanāmā prathamamātmaiva svayamātmanā /
svayaiva parayā śaktyā viṣṇubhaktau niyojitaḥ

prahlādo hyātmanaivainaṃ varamarjitavānsvayam /
svatraṃ vicāragaṃ kṛtvā svayaṃ viditavānmanaḥ

kadācidātmanaivātmā svayaṃ śaktyā prabudhyate /
kadācidviṣṇudehena bhaktilabhyena bodhyate

ciramārādhito'pyeṣa paramaprītimānapi /
nāvicāravato jñānaṃ dātuṃ śaknoti mādhavaḥ

mukhyaḥ puruṣayatnottho vicāraḥ svātmadarśane /
gauṇo varādiko heturmukhyahetuparo bhava

pūrvameva balāttasmādākramyendriyapañcakam /
abhyasansarvayatnena cittaṃ kuru vicāravat

yadyadāsādyate kiṃcitkenacitkvacideva hi /
svaśaktisaṃpravṛttyā tallabhyate nānyataḥ kvacit

pauruṣaṃ yatnamāśritya prollaṅghyendriyaparvatam /
saṃsārajaladhiṃ tīrtvā pāraṃ gaccha paraṃ padam

vinā puruṣayatnena dṛśyate cejjanārdanaḥ /
mṛgapakṣigaṇaṃ kasmāttadāsau noddharatyajaḥ

guruśceduddharatyajñamātmīyātpauruṣādṛte /
uṣṭraṃ dāntaṃ balīvardaṃ tatkasmānnoddharatyasau

na harerna gurornārthātkiṃcidāsādyate mahat /
ākrāntamanasaḥ svasmādyadāsāditamātmanaḥ

abhyāsavairāgyayutādākrāntendriyapannagāt /
nātmanaḥ prāpyate yattatprāpyate na jagattrayāt

ārādhayātmanātmānamātmanātmānamarcaya /
ātmanātmānamālokya saṃtiṣṭhasvātmanātmani

śāstrayatnavicārebhyo mūrkhāṇāṃ prapalāyinām /
kalpitā vaiṣṇavī bhaktiḥ pravṛttyarthaṃ śubhasthitau

abhyāsayatnau prathamaṃ mukhyo vidhirudāhṛtaḥ /
tadabhāve tu gauṇaḥ syātpūjyapūjāmayakramaḥ

asti cedindriyākrāntiḥ kiṃ prāpyaṃ pūjanaiḥ phalam /
nāsticedindriyākrāntiḥ kiṃ prāpyaṃ pūjanaiḥ phalam

vicāropaśamābhyāṃ hi na vināsādyate hariḥ /
vicāropaśamābhyāṃ ca muktasyābjakareṇa kim

vicāropaśamopetaṃ cittamārādhayātmanaḥ /
tasminsiddhe bhavānsiddho no cettvaṃ vanagardabhaḥ

kriyate mādhavādīnāṃ praṇayaprārthanā svayam /
tathaiva kriyate kasmānna svakasyaiva cetasaḥ

sarvasyaiva janasyāsya viṣṇurabhyantare sthitaḥ /
taṃ parityajya ye yānti bahirviṣṇuṃ narādhamāḥ

hṛdguhāvāsicittattvaṃ mukhyaṃ sānātanaṃ vapuḥ /
śaṅkhacakragadāhasto gauṇa ākāra ātmanaḥ

yo hi mukhyaṃ parityajya gauṇaṃ samanudhāvati /
tyaktvā rasāyanaṃ siddhaṃ sādhyaṃ saṃsādhayatyasau

yastu bhoḥ sthitimevāsyāmātmajñānacamatkṛtau /
nāsādayati saṃmattamanāḥ sa' raghunandana

aprāptātmaviveko'ntarajñacittavaśīkṛtaḥ /
śaṃkhacakragadāpāṇimarcayetparameśvaram

tatpūjanena kaṣṭena tapasā tasya rāghava /
kāle nirmalatāmeti cittaṃ vairāgyakāriṇā

nityābhyāsavivekābhyāṃ cittamāśu prasīdati /
āmra eva daśāmeti sāhakārīṃ śanaiḥ śanaiḥ

etadapyātmanaivātmā phalamāpnoti bhāṣitam /
haripūjākramākhyena nimittenārisūdana

varamāpnoti yo vāpi viṣṇoramitatejasaḥ /
tena svasyaiva tatprāptaṃ phalamabhyāsaśākhinaḥ

sarveṣāmuttamasthānāṃ sarvāsāṃ cirasaṃpadām /
svamanonigraho bhūmirbhūmiḥ sasyaśriyāmiva

apyurvīkhananotkasya karṣato'pi śiloccayam /
svamanonigrahādanyo nopāyo'stīha kaścana

tāvajjanmasahasrāṇi bhramanti bhuvi mānavāḥ /
yāvannopaśamaṃ yāti manomattamahārṇavaḥ

brahmaviṣṇvindrarudrādyāścirasaṃpūjitā api /
upaplavānmanovyādherna trāyante'pi vatsalāḥ

ākārabhāsuraṃ tyaktvā bāhyamāntaramapyajam /
kuru janmakṣayāyāśu saṃvinmātraikacintanam

saṃvedyanirmuktanirāmayaika-
saṃvinmayāsvādamanantarūpam /
sanmātramāsvādaya sarvasāraṃ
pāraṃ paraṃ prāpsyasi janmanadyāḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe prahlādaviśrāntirnāma tricatvāriṃśaḥ sargaḥ