Yoga Vasistha · Chapter 5.39

ekonacatvāriṃśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
iti saṃcintya sarvātmā kṣīrodādātmakātpurāt /
cacāla parivāreṇa saha sānurivācalaḥ

kṣīrodatalarandhreṇa tenaiva stambhitāmbhasā /
prahlādanagaraṃ prāpa śakralokamivāparam

hemamandirakośasthaṃ dadarśātrāsuraṃ hariḥ /
atha śailaguhālīnaṃ samādhisthamivābjajam

tatra te tejasā daityā vaiṣṇavenāvadhūlitā /
dūraṃ yayurdineśāṃśuvitrastā iva kauśikāḥ

dvitraiḥ sahāsurairmukhyaiḥ parivārayuto hariḥ /
praviveśāsuragṛhaṃ tārāvāniva khaṃ śaśī

vainateyāsanastho'sau lakṣmīvidhutacāmaraḥ /
svāyudhādiparīvāro devarṣimunivanditaḥ

mahātmansaṃprabudhyasvetyevaṃ viṣṇurudāharan /
pāñcajanyaṃ pradadhmau ca dhvanayankakubhāṃ gaṇam

mahatā tena śabdena vaiṣṇavaprāṇajanmanā /
tulyakālaparikṣubdhakalpābhrārṇavaraṃhasā

āsurī janatā bhūmau papātāgatasaṃbhramā /
mattalīlābhranādena rājahaṃsāvalī yathā

jaharṣa janitānandā vaiṣṇavī gatasaṃbhramā /
janatā jaladadhvānaphulleva kuṭajāvalī

babhūva saṃprabuddhātmā dānaveśaḥ śanaiḥśanaiḥ /
meghāvasara utphullakadamba iva kānane

brahmarandhrakṛtotthānā prāṇaśaktirathāsuram /
śanairākramayāmāsa gaṅgā sarvamivārṇavam

kṣaṇādākramayāmāsa prāṇaśrīḥ sarvato'suram /
udayānantaraṃ saurī prabheva bhuvanāntaram

prāṇeṣu randhranavake pravṛtteṣvatha tasya cit /
cetyonmukhī babhūvāntaḥ prāṇadarpaṇabimbitā

cetanīyonmukhī cetyaṃ cinmanastāmupāyayau /
dvitvaṃ mukurasaṃkrāntā mukhaśrīriva rāghava

kiṃcidaṅkurite citte netre vikasanonmukhe /
śanairbabhūvatustasya prātarnīle yathotpale

prāṇāpānaparāmṛṣṭānāḍīvivarasaṃvidaḥ /
vātārtasyeva padmasya spando'sya samajāyata

nimeṣāntaramātreṇa manaḥ pīvaratāṃ yayau /
tasminprāṇavaśātpūrṇe taraṅga iva vāriṇi

athāsau vikasannetramanaḥprāṇavapurbabhau /
ardhodita ivāditye saraḥ sphuritapaṅkajam

asminnavasare yāvadbudhyasvetyavadadvibhuḥ /
prabuddhastāvadeṣo'bhūdbarhī ghanaravādiva

praphullanayanaṃ jātamananaṃ pīvarasmṛtim /
uvācainaṃ trilokeśaḥ purā nābhyabjajaṃ yathā

sādho smara mahālakṣmīmātmīyāṃ smara cākṛtim /
akāṇḍa eva kiṃ dehavirāmaḥ kriyate tvayā

heyopādeyasaṃkalpavihīnasya śarīragaiḥ /
bhāvābhāvaistavārthaḥ kimuttiṣṭhottiṣṭha saṃprati

sthātavyamiha dehena kalpaṃ yāvadanena te /
vayaṃ hi niyatiṃ vidmo yathābhūtāmaninditām

jīvanmuktena bhavatā rājya eveha tiṣṭhatā /
kṣepaṇīyā gatodvegamākalpāntamiyaṃ tanuḥ

tanvāṃ kalpāntaśīrṇāyāṃ sve mahimni tvayānagha /
vastavyaṃ sphuṭite kumbhe kumbhākāśena khe yathā

kalpāntasthāyinī śuddhā dṛṣṭalokaparāvarā /
iyaṃ tava tanurjātā jīvanmuktavilāsinī

noditā dvādaśādityā na pralīnāḥ śiloccayāḥ /
na jagajjvalitaṃ sādho tanuṃ tyajasi kiṃ mudhā

vāyurvahati nonmattastrilokībhasmadhūsaraḥ /
lolāmarakapālāṅkastanuṃ tyajasi kiṃ mudhā

aśoka iva mañjaryaḥ puṣkarāvartavidyutaḥ /
na sphuranti jagatkośe tanuṃ tyajasi kiṃ mudhā

dharāsāraraṇacchailāḥ prajvalajjvalanojjvalāḥ/
kakubho na viśīryante tanuṃ tyajasi kiṃ mudhā

na brahmaviṣṇurudrākhyatrayīśeṣamidaṃ sthitam /
jagajjaraṭhajīmūtaṃ tanuṃ tyajasi kiṃ mudhā

na cehādridalaśreṇimātraikānumitāntarāḥ /
diśo jarjaratāṃ yātāstanuṃ tyajasi kiṃ mudhā

sphuṭadadrīndraṭaṃkārāḥ karāḥ saurā bhramanti khe /
kalpābhrāṇi na garjanti tanuṃ tyajasi kiṃ mudhā

ahaṃ bhūtāvakīrṇāsu sālokāsu khagadhvajaḥ /
viharāmi daśāśāsu mā dehamavadhīraya

ime vayamime śailā bhūtānīmānyayaṃ bhavān /
idaṃ jagadidaṃ vyoma mā dehamavadhīraya

pīvarājñānayogena yasya paryākulaṃ manaḥ /
duḥkhāni vinikṛntanti maraṇa tasya rājate

kṛśo'tiduḥkhī mūḍho'hametāścānyāśca bhāvanāḥ /
matiṃ yasyāvalumpanti maraṇaṃ tasya rājate

āśāpāśanibaddho'ntaritaścetaśca nīyate /
yo vilolamanovṛttyā maraṇaṃ tasya rājate

yasya tṛṣṇāḥ prabhañjanti hṛdayaṃ hṛtabhāvanāḥ /
prarohamiva gardhebhyo maraṇaṃ tasya rājate

cittavṛttilatā yasya tālottālamanovane /
phalitā sukhaduḥkhābhyāṃ maraṇaṃ tasya rājate

romarājīlatājālaṃ yasyemaṃ dehadurdrumam /
anarthaugho haratyuccairmaraṇaṃ tasya rājate

yasya svadehavipinamādhivyādhidavāgnayaḥ /
dahanti lolāṅgalataṃ maraṇaṃ tasya rājate

kāmakopātmakā yasya sphūrjantyajagarāstanau /
antaḥśuṣkadrumasyeva maraṇa tasya rājate

yo'yaṃ dehaparityāgastalloke maraṇaṃ smṛtam /
na satā nāsatā tena kāraṇaṃ vedyavedanam

yasya notkrāmati matiḥ svātmatattvāvalokanāt /
yathārthadarśino jñasya jīvitaṃ tasya śobhate

yasya nāhaṃkṛto bhāvo buddhiryasya na lipyate /
yaḥ samaḥ sarvabhāveṣu jīvitaṃ tasya rājate

yo'ntaḥśītalayā buddhyā rāgadveṣavimuktayā /
sākṣivatpaśyatīdaṃ hi jīvitaṃ tasya rājate

yena samyakparijñāya heyopādeyamujjhatā /
cittasyānte'rpitaṃ cittaṃ jīvitaṃ tasya śobhate

avastusadṛśe vastunyasaktaṃ kalanāmale /
yena līnaṃ kṛtaṃ ceto jīvitaṃ tasya śobhate

satyāṃ dṛṣṭimavaṣṭabhya līlayeyaṃ jagatkriyā /
kriyate'vāsanaṃ yena jīvitaṃ tasya rājate

nāntastuṣyati nodvegameti yo viharannapi /
heyopādeyasaṃprāptau jīvitaṃ tasya śobhate

śuddhapakṣasya śuddhasya haṃsaughaḥ saraso yathā /
yasmādguṇaugho niryāti jīvitaṃ tasya śobhate

yasminśrutipathaṃ prāpte dṛṣṭe smṛtimupāgate /
ānandaṃ yānti bhūtāni jīvitaṃ tasya śobhate

yasyodayeṣu hṛdayena janāmbujāni
jīvālimanti sakalāni vilāsavanti /
tasyaiva bhāti parijīvitamakṣayendo-
rāpūrṇateva danujeśvara netarasya

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० mokṣo० upaśamaprakaraṇe prahlādanirvāṇe nārāyaṇavacanopanyāso nāmekonacatvāriṃśaḥ sargaḥ