Yoga Vasistha · Chapter 5.35
pañcatriṃśaḥ sargaḥ
prahlāda uvāca /
omityekocitākāro vikāraparivarjitaḥ /
ātmaivāyamidaṃ sarvaṃ yatkiṃcijjagatīgatam
medosthimāṃsamajjāsṛgatīto'pyeṣa cetanaḥ /
antarastho hi sūryādīnprakāśayati dīpakaḥ
uṣṇīkaroti dahanaṃ rasayatyamṛtaṃ rasam /
indriyānubhavānbhuṅkate bhogānivamahīpatiḥ
tiṣṭhannapi hi nāsīno gacchannapi na gacchati /
śānto'pi vyavahārasthaḥ kurvannapi na lipyate
pūrvamadya tathedānīmihāmutrobhayatra ca /
vihito'vihito'pyeṣa samaḥ sarvāsu vṛttiṣu
udbhavatyabhayo bhāvaṃ bhuvanāni tatastataḥ /
brahmāditṛṇaparyantaṃ jagadāvartayansthitaḥ
nityaspandamayo nityamapi devātsadāgateḥ /
sthāṇorapyakriyo nityamākāśādapyalepakaḥ
manāṃsi kṣobhayatyeṣa pallavānīva mārutaḥ /
vāhayatyakṣapaṅkatiṃ svāmaśvālīmiva sārathiḥ
atidurvidhavaddehagehe karmarataḥ sadā /
samrāḍivātmani svasthaḥ saṃsthito bhogabhugvibhuḥ
eṣa eva sadā'nviṣyaḥ stutyo dhyātavya eva tu /
jarāmaraṇasaṃmohādanenottīrya gamyate
sulabhaścāyamatyantaṃ sujeyaścāptabandhuvat /
śarīrapadmakuhare sarveṣāmeva ṣaṭpadaḥ
anākruṣṭo'pyanāhūtaḥ svadehādeva labhyate /
manāgevopahūto'pi kṣaṇādbhavati sanmukhaḥ
nāsya saṃsevyamānasya sarvasaṃpattiśālinaḥ /
dhanānāmīśvarasyeva smayo garvo yathā bhavet
āmoda iva puṣpeṣu tailaṃ tilakaṇeṣviva /
rasajātiṣvivāsvādo devo deheṣu saṃsthitaḥ
avicāravaśādeṣa hṛdayastho'pi cetanaḥ /
na jñāyate cirādṛṣṭo dṛṣṭabandhurivāgrataḥ
vicāraṇāparijñāta etasminparameśvare /
abhyudeti parānando labdhe priyajane yathā
asmindṛṣṭe pare bandhāvuddāmānandadāyini /
āyānti dṛṣṭayastāstā yābhirbhaṅgo vilīyate
truṭyante sarvataḥ pāśāḥ kṣīyante sarvaśatravaḥ /
na kṛntanti manāṃsyāśā gṛhāṇīva durākhavaḥ
asmindṛṣṭe jagaddṛṣṭaṃ śrute'sminsakalaṃ śrutam /
spṛṣṭecāsmiñjagatspṛṣṭaṃ sthite'sminsaṃsthitaṃ jagat
eṣa jāgarti suptānāṃ praharatyavivekinām /
haratyāpadamārtānāṃ vitaratyamahātmanām
vicaratyeṣa lokeṣu jīva eva jagatsthitau /
vilasatyeva bhogeṣu prasphuratyeva vastuṣu
ātmanātmānamevātaḥ śāntenānubhavanbhavī /
sthitaḥ sarveṣu deheṣu tīkṣṇatvaṃ mariceṣviva
cetanākalanārūpī sabāhyābhyantarāśritaḥ /
jagatpadārthasaṃbhāre sattāsāmānyamāsthitaḥ
eṣa śūnyatvamākāśe spanda eṣa sadāgatau /
prakāśaścaiva tejastu payassveṣa rasaḥ paraḥ
kāṭhinyamavanāvevamauṣṇyameva hutāśane /
śaityameṣa niśānāthe sattā caiṣa jagadgaṇe
maṣīpiṇḍe yathā kārṣṇyaṃ śaityaṃ himakaṇe yathā /
yathā puṣpeṣu saugandhyaṃ dehe dehapatistathā
yathā sarvagatā sattā kālaḥ sarvagato yathā /
prabhuśaktirmahī yasya sarvadeśagatā yathā
rūpālokamanaskārayuktaṃ sattvaṃ tathātmanaḥ /
nityaḥ so'yaṃ mahādevo devānāmeva bodhakaḥ
ahamevāsmi me nāsti kalanāpi kiletarā /
reṇunevāṇunā vyomni padmapatramivāmbhasā
saṃbhrameṇeva pāṣāṇe saṃbandho mayi netaraiḥ /
sukhaduḥkhaśriyo dehe mā patantu patantu vā
tumbakopari dhārāśca kā naḥ kṣatirupasthitā /
dīpāṅgātigato rajvā nāloko badhyate yathā
tathā nāyamahaṃ baddhaḥ sarvabhāvagaṇātigaḥ /
saṃbandhaḥ ko'stu naḥ kāmairbhāvābhāvairathendriyaiḥ
kena saṃbadhyate vyoma kena saṃbādhyate manaḥ /
śarīre śatadhā yāte khaṇḍanā kā śarīriṇaḥ
kumbhe bhagne kṣate kṣīṇe kumbhākāśasya kā kṣatiḥ /
piśācaka ivādṛśyo mano nāmoditaṃ mudhā
jaḍe tasminkṣate bodhātkā naḥ kṣatirupasthitā /
sukhaduḥkhamayī yasya vāsanā tanmano mama
abhavatpūrvamadyaikā saṃpannā'tanunirvṛtiḥ /
anyo bhuṅkte'nya ādatte'pyanyasyānarthasaṃkaṭaḥ
anyaḥ paśyatyaho maurkhyaṃ kasyeyaṃ khalu cakrikā /
bhuṅkte prakṛtirādatte manodehasya saṃkaṭaḥ
duṣṭātmā maurkhyamastīha na kiṃcitkevale kṣatiḥ /
na me bhogasthitau vāñchā na ca bhogavivarjane
yadāyāti tadāyātu yatprayāti prayātu tat /
sukheṣu mama nāpekṣā nopekṣā duḥkhavṛttiṣu
sukhaduḥkhānyupāyāntu yāntu vāpyahameṣu kaḥ /
vāsanā vividhā dehe tvastaṃ codayameva vā
prayāntu nāhametāsu na caitā mama kāścana /
etāvantamahaṃ kālamajñānaripuṇā hataḥ
hṛtvā vivekasarvasvamekāntamavapothitam /
vaiṣṇavena prasādena svasamutthena cāruṇā
idānīṃ saṃparijñāya mayaiṣa parimoṣitaḥ /
ahaṃkārapiśāco'yaṃ śarīratarukoṭarāt
parāvabodhamantreṇa mayedānīmapākṛtaḥ /
nirahaṃkārayakṣo'yaṃ maccharīramahādrumaḥ
puṇyatāmalamāyātaḥ praphulla iva rājate /
praśāntamohadāridryo durāśādoṣasaṃkṣaye
vivekadhanasaṃbhārānsthito'smi parameśvaraḥ /
jñātaṃ jñātavyamakhilaṃ dṛṣṭā draṣṭavyadṛṣṭayaḥ
tatprāptamadhunā yena nāprāptamavaśiṣyate /
diṣṭyā dūrojjhitānarthāmapetaviṣayoragām
saṃśāntamohanīhārāṃ śāntāśāmṛgatṛṣṇikām /
rajorahitasarvāśāṃ śītalopaśamadrumām
prāpto'smi vitatāṃ bhūmimunnatāṃ pāramārthikīm /
stutyā praṇatyā vijñaptyā śamena niyamena ca
labdho'yaṃ bhagavānātmā dṛṣṭaścādhigataḥ sphuṭam /
ahaṃkārapadātītaścirātsaṃsmṛtimāgataḥ
svabhāvādbhagavānātmā viṣṇorbrahma sanātanam /
indriyoragagarteṣu maraṇaśvabhrabhūmiṣu
tṛṣṇākarañjakuñjeṣu kāmakolāhaleṣu ca /
vāsanāvanajāleṣu janmakūpāntareṣu ca
duḥkhadāvāgnidāheṣu duḥkhadāvāgnihāriṣu /
pātotpātadaśālakṣairmajjanonmajjanabhramaiḥ
āvirbhāvatirobhāvairāśāpāśaviceṣṭanaiḥ /
ahaṃ ciramahaṃkāradviṣā samavamoṣitaḥ
niśāyāmalpavīryātmā piśāceneva jaṅgale /
svayameva tvathedānīṃ kriyāśaktyā svayaiva hi
śauriṇā vyapadeśena vivekaśrīrvibodhitā /
prabuddhe bhavatīśāne tamahaṃkārarākṣasam
na paśyāmi nabhodīpe jvalite timiraṃ yathā /
tasyāhaṃkārayakṣasya manovivaravāsinaḥ
dīpasyeva praśāntasya na vedmi gatimīśvaraḥ /
dṛṣṭa eva tvayīśāne palāyanaparāyaṇaḥ
saṃpanno madahaṃkāraścoraḥ sūryodaye yathā /
asadabhyutthite tasminnahaṃkāre piśācavat
gate tiṣṭhāmyahaṃ svastho nirgonasa iva drumaḥ / /
śāmyāmi parinirvāmi jagatyasminprabodhavān
taskareṇojjhito'smīti nivṛrto'smi cirodayam /
śaityamabhyāgatosmyantaḥ śāntāśāmṛgatṛṣṇikaḥ
prāvṛḍambubharasnātaḥ śāntadāva ivācalaḥ /
pramārjitehamityasminpade svārthavicārataḥ
ko mohaḥ kāni duḥkhāni kāḥ kadāśāḥ ka ādhayaḥ /
narakasvargamokṣādibhramāḥ satyāmahaṃkṛtau
bhittāveva pravartante citrehā na nabhastale /
ahaṃkārakalāpitte citte jñānacamatkṛtiḥ /
na rājateṃ'śuke mlāne yathā kuṅkumarañjanā
nirahaṃkārajalade tṛṣṇāsāravivarjite /
bhāti cittaśaradvyomni svacchatā kāntiśālinī
nirahaṃkārapaṅkāya saṃprasannāntarāya ca /
mahyamānandasarase tubhyamātmannamo namaḥ
śāntendriyogragrāhāya kṣīṇacittaurvavahnaye /
ānandāmbudhaye tubhyaṃ mahyamātmannamo namaḥ
gatāhaṃkārameghāya śāntāśādāvavahnaye /
mahyamānandaśailāya vibhrāntāya namo namaḥ
praphullānandapadmāya śāntacintāmayormave /
mahyaṃ sanmānasāyātmaṃstubhyamantarnamo namaḥ
saṃvidābhāsapakṣāya padmakoṭaravāsine /
sarvamānasahaṃsāya svātmane'ntarnamo namaḥ
kalākalitarūpāya niṣkalāyāmṛtātmane /
sadoditāya pūrṇātman śaśine te namo namaḥ
sadoditāya śāntāya mahāhṛddhvāntahāriṇe /
sarvagāyāpyadṛśyāya citsūryāya namo namaḥ
asnehasnehadīpāya vṛttiniṣkrāntavartine /
svabhāvādhāradhīrāya ciddīpāya namo namaḥ
madanānalasaṃtapte śītena manasā manaḥ /
bhagnamantarmayā taptamayaseva balādayaḥ
indriyeṇendriyaṃ chittvā chittvā ca manasā manaḥ /
ahaṃkṛtimahaṃkṛtyā chittvā śeṣo jayāmyaham
bhāvenābhāvamācchidya hitvā tṛṣṇāmatṛṣṇayā /
niṣpiṣya prajñayā'prajñāṃ jño'jñaḥ satyosi te namaḥ
manasā manasi cchinne nirahaṃkāratāṃ gate /
bhāvena galite bhāve svacchastiṣṭhāmi kevalaḥ
nirbhāvaṃ nirahaṃkāraṃ nirmanaskamanīhitam /
kevalaṃ spandaśuddhātmanyeva tiṣṭhati me vapuḥ
helānukampitānantaviśveśādatiśāyinī /
paramopaśamopetā jāteyaṃ mama nirvṛtiḥ
praśāntamohavetālo gatāhaṃkārarākṣasaḥ /
kadāśārūpikonmukto jāto'smi vigatajvaraḥ
tṛṣṇārajjuguṇaṃ chittvā maccharīrakapañjarāt /
na jāne kva gatoḍḍīya durahaṃkṛtipakṣiṇī
uddhūlite ghanājñānakulāye kāyapādapāt /
na jāne gata uḍḍīya kvāhaṃbhāvavihaṃgamaḥ
durāśādīrghadaurātmyadhūsarā bhogabhasmanā /
bhayabhogihitā diṣṭyā bhūyasyo vāsanāḥ kṣatāḥ
etāvantamahaṃ kālaṃ ko'bhūvaṃ citramīdṛśam /
yenāhameṣa mithyaiva dṛḍhāhaṃkāratāṃ gataḥ
adyāhamasmi jāto'yamahamadya mahāmatiḥ /
ahaṃkāramahābhreṇa yatkṛṣṇenālamujjhitaḥ
dṛṣṭo'yamātmā bhagavāṃstathaivādhigato mayā /
ālabdhaścānubhūto'ṅgaṃ svānubhūtau niyojitaḥ
gatāspadaṃ gatamananaṃ gataiṣaṇaṃ
tiraskṛtaṃ nipuṇamahaṃkṛtibhramaiḥ /
nirīhitaṃ vyapagatarāgarañjanaṃ
vikautukaṃ praśamamidaṃ gataṃ manaḥ
duruttarāḥ samaviṣamā mahāpadaḥ
suduḥsahāḥ prabhavanadīrghadoṣadāḥ /
gatāḥ kṣayaṃ samadhigato maheśvara-
ścidadvayo'pagatamacittvamantare
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe brahmātmacintā nāma pañcatriṃśaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0