Yoga Vasistha · Chapter 5.36

ṣaṭtriśaḥ sargaḥ

prahlāda uvāca /
ātmā sarvapadātītaścirātsaṃsmṛtimāgataḥ /
diṣṭyā labdho'si bhagavannamastestu mahātmane

abhivandyātha cālokya ciramāliṅgyase mayā /
ko'nyaḥ syāttvadṛte bandhurbhagavanbhuvanatraye

haṃsi pāsi dadāsi tvaṃ stauṣi yāsi vivalgasi /
ayaṃ prāptosi dṛṣṭosi kiṃ karoṣi kva gacchasi

svasattāpūritāśeṣaviśva viśvajanīna bhoḥ /
sarvatra lakṣyase nityamadhunā kva palāyase

āvayorantaraṃ bhūri janmavyavahitāntaram /
adūramadya saṃpannaṃ diṣṭyā dṛṣṭo'si bāndhava

namaste kṛtakṛtyāya kartre bhartre namostu te /
namaḥ saṃsāravṛntāya nityāya vimalātmane

namaścakrājahastāya namaścandrārdhadhāriṇe /
namo vibudhanāthāya namaste padmajanmane

vācyavācakadṛṣṭyaiva bhedo yo'yamihāvayoḥ /
asatyā kalpanaivaiṣā vīcivīcyambhasoriva

tvamevānantayānantavastuvaicitryarūpayā /
bhāvābhāvavilāsinyā nityayaiva vijṛmbhase

namo draṣṭre namaḥ sraṣṭre namo'nantavikāsine /
namaḥ sarvasvabhāvāya namaste sarvagātmane

pratijanma ciraṃ bahvyo dīrghaduḥkhavatā mayā /
tvayā mayopadiṣṭena dagdhenāpahataujasā

ālokitā lokadṛśo dṛṣṭā dṛṣṭāntadṛṣṭayaḥ /
na prāptastattvayā'nena kiṃcidāsāditaṃ bhavet

sarvaṃ mṛtkāṣṭhapāṣāṇavārimātramidaṃ jagat /
nehāsti tvadṛte deva yatprāptau nābhivāñchati

devāyamadya labdho'si dṛṣṭo'syadhigato'si ca /
saṃprāpto'si gṛhīto'si namastestu na muhyasi

yo'kṣṇoḥ kanīnikāraśmijālaprotavapuḥ sthitaḥ /
deva darśanarūpeṇa kathaṃ so'tra na dṛśyate

yastvaksparśau spṛśansarvaṃ gandhaṃ tailaṃ tile yathā /
sparśamantaḥkarotyeṣa sa kathaṃ nānubhūyate

yaḥ śabdaśravaṇādantaḥ śabdaśaktiṃ parāmṛśan /
romāñcaṃ janayatyaṅge sa dūrasthaḥ kathaṃ bhavet

jihvāpallavalagnāni svaditasyāgrato'pi ca /
svadante yasya vastūni svadate sa na kasya ca

puṣpagandhānupādāya ghrāṇahastena dehakam /
ya ālokayati prītyā kasyāsau na kare sthitaḥ

vedavedāntasiddhāntatarkapaurāṇagītibhiḥ /
yo gītaḥ sa kathaṃ hyātmā vijñāto yāti vismṛtiṃ

saiveha dehabhogālī subhagāpīyamadya me /
antarna svadate svacche tvayi dṛṣṭe parāvare

tvayā vimaladīpena bhānuḥ prakaṭatāṃ gataḥ /
tvayā śītatuṣāreṇa candraḥ śiśiratāṃ gataḥ

tvayaite guravaḥ śailāstvayaite dyucarā dhṛtāḥ /
tvayaiveyaṃ dharā dhīrā tvayaivāmbaramambaram

diṣṭyā mattāmasi prāpto diṣṭyā tvattāmahaṃ gataḥ /
ahaṃ tvaṃ tvamahaṃ deva diṣṭyā bhedo'sti nāvayoḥ

ahaṃ tvamitiśabdābhyāṃ paryāyābhyāṃ mahātmanaḥ /
tava vā mama vā śākhā saṃyuktābhyāṃ namonamaḥ

namo mahyamanantāya nirahaṃkārarūpiṇe /
namo mahyamarūpāya namaḥ samasamātmane

mayyātmani same svacche sākṣibhūte nirākṛtau /
dikkālādyanavacchinne svātmanyeveha tiṣṭhasi

manaḥ prakṣobhamāyāti sphurantīndriyavṛttayaḥ /
śaktirullasati sphārā prāṇāpānapravāhinī

vahanti dehayantrāṇi kṛṣṭānyāśāvaratrayā
carmamāṃsāsthidigdhāni manaḥsārathimanti ca

ayaṃ saṃvidvapurahaṃ na kācinna kṛtāspadaḥ /
dehaḥ patatu vodetu yathābhimatayecchayā

cirādahamahaṃ jātaḥ svātmalābhaścirādayam /
cirādupaśama yāti kalpasyānte jagadyathā

cirātsaṃsāragāmitvāddīrghe saṃsāravartmani /
viśrānto'smiciraṃ śrāntaḥ kalpasyānta ivānalaḥ

sarvātītāya sarvāya tubhyaṃ mahyaṃ namo namaḥ /
tebhyo'pi ca namastestu ye māṃ tvāṃ pravadanti ca

akhilānantasaṃbhogā na spṛṣṭā doṣavṛttibhiḥ /
jayatyakṛtasaṃrambhā sākṣitā paramātmanaḥ

ātmanpuṣpa ivāmodo bhastrāpiṇḍa ivānilaḥ /
tile tailamivāsmiṃstvaṃ sarvatra vapuṣi sthitaḥ

haṃsi pāsi dadāsi tvamavasphūrjasi valgasi /
anahaṃkṛtirūpo'pi citreyaṃ tava māyitā

jayāmīśajvaladdīptiḥ sarvamunmīlayañjagat /
jayāmyuparatārambho jagadbhūyo nimīlayan

paramāṇostavaivāntaridaṃ saṃsāramaṇḍalam /
vaṭatvaṃ vaṭadhānāyāṃ babhūvāsti bhaviṣyati

hayadviparathākārairyadvatkhe dṛśyate'mbudaḥ /
tadvadālokyase deva padārthaśatavibhramaiḥ

bhāvānāṃ bhūribhaṅgānāmabhavāya bhavāya ca /
bhava bhāvavimuktātmā bhāvābhāvabahiṣkṛtaḥ

jahi mānaṃ mahākopaṃ kāluṣyaṃ krūratāṃ tathā /
na mahānto nimajjanti prākṛte guṇasaṃkaṭe

prāktanīṃ dīrghadaurātmyadaśāṃ smṛtvā punaḥpunaḥ /
kohaṃ kiṃ tadbabhūveti hasanmuktācchaṭāsitam

te prayātāḥ samārambhā gatāste dagdhavāsarāḥ /
yeṣu cintānalajvālājālākīrṇo bhavānabhūt

adya tvaṃ dehanagare rājā sphāramanorathaḥ /
na duḥkhairgṛhyase nāpi sukhairvyoma karairiva

adyendriyaduraśvāṃśca jitvā jitamanogajaḥ /
bhogārimabhito bhaṅktvāsāmrājyamadhitiṣṭhasi

apārāmbarapānthastvamajasrāstamayodayaḥ /
avabhāsakaro nityaṃ bahirantaśca bhāskaraḥ

sarvadaivāsi saṃsuptaḥ śaktyā saṃbodhyase vibho /
bhogālokanalīlārthaṃ kāminyā kāmuko yathā

dṛkkṣudrābhirupānītaṃ dūrādrūpamadhu tvayā /
pīyate svīkṛtaṃ śaktyā netravātāyanasthayā

brahmāṇḍakoṭarādhvāntāḥ prāṇāpānaparaistvayā /
gatāgatairbrahmapure saṃprekṣyante pratikṣaṇam

dehapuṣpe tvamāmodo dehendau tvamṛtāmṛtam /
rasastvaṃ dehaviṭape śaityaṃ dehahime bhavān

tvayyasti vismayasnehaḥ śarīrakṣīrasarpiṣi /
tvamantarasya dehasya dāruṇyagniriva sthitaḥ

tvamevānuttamāsvādaḥ prākāśyaṃ tejasāmapi /
avagantā tvamarthānāṃ tvaṃ bhāsāmavabhāsakaḥ

spandastvaṃ sarvavāyūnāṃ tvaṃ manohastino madaḥ /
prajñānalaśikhāyāstvaṃ prākāśyaṃ taikṣṇyameva ca

tvadvaśādiyamātmīyā vācā saṃpravilīyate /
dīpavatpunaranyatra samudeti kuto'pi sā

tvayi saṃsāravartinyaḥ padārthāvalayastathā /
kaṭakāṅgadakeyūrayuktayaḥ kanake yathā

bhavānayamayaṃ cāhaṃtvaṃśabdairevamādibhiḥ /
svayamevātmanātmānaṃ līlārthaṃ stauṣi vakṣi ca

mandānilavinunno'bdo gajāśvanaradṛṣṭibhiḥ /
yathā saṃlakṣyate vyomni tathā tvaṃ bhūtadṛṣṭibhiḥ

yathā hayagajākārairjvālā lasati vahniṣu /
tathaivāvyatiriktaistvaṃ dṛśyase bhuvi sṛṣṭiṣu

tvaṃ brahmāṇḍakamuktānāmacchinnastanturātataḥ /
kṣetraṃ tvaṃ bhūtasasyānāṃ cidrasāyanasevitam

asattadanabhivyaktaṃ padārthānāṃ prakāśyate /
tvayā tattvaṃ yathā paktyā māṃsānāṃ svādavedanam

vidyamānāpi vastuśrīrna sthitā tvayi na sthite /
vanitārūpalāvaṇyasatteva gatacakṣuṣaḥ

sadapīha na sattāyai vastu nāvarjitaṃ tvayā /
tṛptaye na svalāvaṇyaṃ mukurātpratibimbitam

luṭhati tvāṃ vinā dehaḥ kāṣṭhaloṣṭasamaḥ kṣitau /
sannapyasannagocchrāyaḥ śyāmāsviva raviṃ vinā

sukhaduḥkhakramaḥ prāpya bhavantaṃ parinaśyati /
prākāśyamāsādya yathā tamastejo'thavā himam

tvadālokanayaivaite sthitiṃ yānti sukhādaya /
sūryālokanayā prātarvarṇāḥ śuklādayo yathā

labdhātmāno vinaśyanti saṃbandhakṣaṇa eva te /
te tamāṃsīva dīpasya dṛṣṭā eva vrajantyalam

tamastā tamaso dīpāsattāyāṃ sphuṭatāṃ gatā /
dīpasaṃbandhasamaye sā cotpadya vinaśyati

tadevaṃ sukhaduḥkhaśrīrdṛṣṭvaiva tvāmanāmayam /
jāyate jātamātraivaṃ sarvanāśena naśyati

bhaṅguratvādiha sthātuṃ kālaṃ nāṇumapi kṣamā /
nimeṣalakṣabhāgākhyā tanvī kālakalā yathā

gāndharvī nagarī tanvī sukhaduḥkhādibhāvanā /
sphurati tvatprasādena tvayi dṛṣṭe vilīyate

tvadālokekṣaṇodbhūtā tvadālokekṣaṇakṣayā /
mṛteva jātā jāteva mṛtā kenopalakṣyate

kṣaṇamapyasthiraṃ vastu kathaṃ kāryakaraṃ bhavet /
taraṅgairutpalākārairmālā kathamavekṣyate

yadā vā jātanirnaṣṭaṃ kriyāṃ vastu kariṣyate /
tadā rameta loko'yaṃ mālāṃ kṛtvā taḍidgaṇaiḥ

imāṃ sukhādikāṃ lakṣmīṃ vivekijanacetasi /
sthitaḥ sanneva gṛhṇāsi na jahāsi samasthitim

avivekiṣu yo'si tvaṃ sahajātmanyadṛcchayā /
tadrūpakathanenālaṃ mamānalpapadāspada

nirīheṇa niraṃśena nirahaṃkṛtinā tvayā /
satā vāpyasatā vāpi kartṛtvamurarīkṛtam

jaya proḍḍāmarākāra jaya śāntiparāyaṇa /
jaya sarvāgamātīta jaya sarvāgamāspada

jaya jāta jayājāta jaya kṣata jayākṣata /
jaya bhāva jayābhāva jaya jeya jayājaya

ullasāmyupaśāmyāmi tiṣṭhāmyadhigato'smi ca /
jayī jayāya jīvāmi namo mahyaṃ namo'stu te

tvayi sthite mayi vigatāmayātmani
svasaṃsthitau vyapagatarāgarañjane /
kva bandhanaṃ kva ca vipadaḥ kva saṃpado
bhavābhavau kva śamamupaimi śāśvatam

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe ātmastavanaṃ nāma ṣaṭtriṃśaḥ sargaḥ