Yoga Vasistha · Chapter 5.22
dvāviṃśaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
athavā raghuvaṃśākhyanabhaḥpūrṇaniśākara /
balivadbuddhibhedena jñānamāsādayāmalam
śrīrāma uvāca /
bhagavansarvadharmajña tvatprasādānmayā hṛdi /
prāptaṃ prāptavyamakhilaṃ viśrāntaṃ cāmale pade
śaradīvāmbarādabhramadabhraṃ mama cetasaḥ /
vibho vyapagataṃ sarvaṃ tṛṣṇākhyaṃ tanmahātamaḥ
amṛtāpūritaḥ svasthaḥ śītalātmā mahādyutiḥ /
tiṣṭhāmyānandavānantaḥ sāyaṃ pūrṇaṃ ivoḍurāṭ
aśeṣasaṃśayāmbhodaśaratsamaya kiṃtvaham /
tṛptimeṣāṃ na gacchāmi vacasāṃ vadatastava
balervijñānasaṃprāptiṃ punarmadbodhavṛddhaye /
vibho kathaya khidyante santo nāvanataṃ prati
śrīvasiṣṭha uvāca /
śrṛṇu rāghava te vakṣye balervṛttāntamuttamam /
śrutena yena taṃ tattvabodhaṃ prāpsyasi śāśvatam
astyasmiñjagataḥ kośe kasmiṃściddiṅnikuñjake /
pātālamiti vikhyāto loko bhūmeradhaḥ sthitaḥ
kṣīrodārṇavajātābhirdiradhābhiramṛtāṃśubhiḥ /
kvaciddānavakanyābhirbhāti nirvivarāntaraḥ
jihvāgaṇoddāmaravairvilolarasanāyugaiḥ /
kvacidbhogibhirāpūrṇaḥ sahasraśatamastakaiḥ
dehādrivalitāśeṣaviśvoddharaṇaghasmaraiḥ /
kvaciddanusutairvyāptaścaladbhiriva merubhiḥ
kumbhakūṭāgraviśrāntavasudhāmaṇḍalodaraiḥ /
kvaciddigdantibhirdantadrumādribhirupāśritaḥ
mahākaṭakaṭāśabdatrastabhūtaparamparaiḥ /
kvaciddurgandhabhūtābhairadhonārakamaṇḍalaiḥ
ābhūtalamabhiprotasaptapātālamaṇḍalaiḥ /
kvacidratnākarairvyāptaḥ pātālairvivarairiva
surāsuraśiraḥsuptapādāmbhoruhapāṃsunā /
kvacidbhagavatā tena kapilena pavitritaḥ
āsurīsaṃbhṛtānantapūjanakrīḍanaiṣiṇā /
kvacidbhagavatā tena hāṭakeśena pālitaḥ
tasminnasuradostambhadhāryamāṇamahābhare /
babhūva dānavo rājā virocanasuto baliḥ
sākrandena samaṃ sarvaiḥ suravidyādharoragaiḥ /
pādasaṃvāhanaṃ yasya surarājena vāñchitam
kośastrailokyaratnānāṃ pātā sarvaśarīriṇām /
dhartā bhuvanadhartṛṇāṃ yasya pālayitā hariḥ
airāvaṇasya saṃśoṣaṃ yannāmnā kaṭabhittayaḥ /
kekayevāhihṛnnāḍyo jagmurājagmurārtatām
pratāpogroṣmabhiryasya kalpakāla ivābdhayaḥ /
yayuḥ śoṣonmukhāḥ sapta saptatāṃ kupitākṛteḥ
yadadhvarāgryadhūmābhrarājayo valitābdhayaḥ /
brahmāṇḍakoṭarasyāsya sadā kavacatāṃ yayuḥ
yasya dṛṣṭidṛḍhāghātanunnādhārakulācalāḥ /
vinamanti diśaḥ sarvā latāḥ phalanatā iva
līlāvijitaniḥśeṣabhuvanābhogabhūṣaṇaḥ /
daśakoṭīḥ sa varṣāṇi daityo rājyaṃ cakāra ha
atha gacchatsvanalpeṣu yugeṣvāvartavṛttiṣu /
surāsuramahaugheṣu protpatatsu patatsu ca
ajasramatibhukteṣu trailokyodāravṛttiṣu /
bhogeṣvabhajadudvegaṃ balirdānavanāyakaḥ
meruśrṛṅgaśikhāratnakṛtavātāyanasthitaḥ /
ekadā cintayāmāsa svayaṃ saṃsārasaṃsthitim
kiyantamidamakṣuṇṇaśaktinaiva mayādhunā /
sāmrājyamiha kartavyaṃ vihartavyaṃ jagattraye
mahatā mama rāṣṭreṇa trailokyādbhutakāriṇā /
kiṃ vā bhavati bhuktena bhūribhogātihāriṇā
āpātamātramadhuramāvaśyakaparikṣayam /
bhogopabhogamātraṃ me kiṃ nāmedaṃ sukhāvaham
punardinaikakalanāśarvarīsaṃsthitiḥ punaḥ /
punastānyeva karmāṇi lajjāyai naca tuṣṭaye
punarāliṅgyate kāntā punareva ca bhujyate /
seyaṃ śiśujanakrīḍā lajjāyai mahatāmiha
tameva bhuktavirasaṃ vyāpāraughaṃ punaḥpunaḥ /
divase divase kurvanprājñaḥ kasmānna lajjate
punardinaṃ punā rātriḥ punaḥ kāryaparamparāḥ /
punaḥpunarahaṃ manye prājñasyeyaṃ viḍambanā
ūrmitāṃ punarāsādya punareti nirūrmitām /
yathā jalaṃ tathaivāyaṃ tāṃ tāmeti kriyāṃ janaḥ
unmattaceṣṭitākārā punaḥpunariyaṃ kriyā /
janaṃ hāsayate prājñaṃ bālalīlopamā muhuḥ
kṛtayāpyanayā nityaṃ kriyayā kṛtakāryayā /
ko'rthaḥ syāttādṛśo yena punaḥ karma na vidyate
kiyantamathavā kālamidamāḍamvaraṃ mahat /
ihāsmābhiranuṣṭheyaṃ kiṃ tāvatsamavāpyate
ananteyaṃ śiśukrīḍā vastuśūnyaiva vastutaḥ /
āvṛttyā kriyate vyarthamanarthaprasarārthibhiḥ
phalamekaṃ mahodāraṃ neha paśyāmi kiṃcana /
kāryamastītaratprāpte yasminnāma na kiṃcana
bhogādṛte kimanyatsyāttadbhavyamavināśi yat /
evaṃ saṃcintayāmyāśu dadhyau matvetyasau baliḥ
athābhyuvācāsurarāḍāḥ saṃsmṛtamiti kṣaṇāt /
svātmanyeva manasyarthaṃ sabhrūbhaṅgaṃ vimarśayan
purā kileha bhagavānpṛṣṭo'bhūtsa virocanaḥ /
pitā mayātmatattvajño dṛṣṭalokaparāvaraḥ
yathā sakaladuḥkhānāṃ sukhānāṃ ca mahāmate /
yatra sarve bhramāḥ śāntāḥ ko'sau sīmānta ucyate
kopaśānto manomohaḥ kvātītāḥ sakalaiṣaṇāḥ /
virāmarahitaṃ kutra tāta viśramaṇaṃ ciram
kiṃ prāpteha samastebhyaḥ prāpye'smiṃstṛptimānpumān /
kiṃ dṛṣṭvā darśanaṃ bhūyo na tātopakarotyalam
atyantabahavo'pyete bhogā hi na sukhāvahāḥ /
kṣobhayanti mano mohe pātayanti satāmapi
tattātāvihatānandasundaraṃ kiṃcideva me /
tādṛkkathaya yatrasthaściraṃ viśrāntimemyaham
ityākarṇya purā niśākarakaraspardhālugucchaskhala-
tpuṣpāpūrakṛtāvaguṇṭhanapadasyoktaṃ tale tena me /
pitrā svargahṛtasya sāgarataroḥ saṃropitasyājire
sphārākārarasāyanāsavasamaṃ saṃmohaśāntyai vacaḥ //
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe virocanasmaraṇaṃ nāma dvāviṃśaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0