Yoga Vasistha · Chapter 5.21

ekaviṃśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
evaṃ prabodhitastena tadā puṇyena pāvanaḥ /
prabodhamāpa prākāśyaṃ prabhāta iva bhūtalam

ubhāvapi tataḥ siddhau jñānavijñānapāragau /
viceraturvane tasminyāvadicchamaninditau

tataḥ kadācitkālena nirvāṇapadamāgatau /
tau videhau gatasnehau dīpāviva śamaṃ gatau

evaṃ prāgbhuktadehānāmanantā janabandhutā /
āḥ kaiḥ kiṃ gṛhyate tābhyaḥ kiṃ vā saṃtyajyate'nagha

tasmādāsāmanantānāṃ tṛṣṇānāṃ raghunandana /
upāyastyāga evaiko na nāma paripālanam

cintanenaidhate cintā tvindhaneneva pāvakaḥ /
naśyatyacintatenaiva vinendhanamivānalaḥ

dhyeyatyāgarathārūḍhaḥ karuṇodārayā dṛśā /
lokamālokayandīnamātiṣṭhottiṣṭha rāghava

eṣā brāhmī sthitiḥ svacchā niṣkāmā vigatāmayā /
enāṃ prāpya mahābāho vimūḍho'pi na muhyati

ekaṃ vivekaṃ suhṛdamekāṃ prauḍhasakhīṃ dhiyam /
ādāya viharanneva saṃkaṭeṣu na muhyati

vinivāritasarvārthādapahastitabāndhavāt /
na svadhairyādṛte kaścidabhyuddharati saṃkaṭāt

vairāgyeṇātha śāstreṇa mahattvādiguṇairapi /
yatnenāpadvighātārthaṃ svayamevonnayenmanaḥ

na tattribhuvanaiśvaryānna kośādratnadhāriṇaḥ /
phalamāsādyate cittādyanmahattvopabṛṃhitāt

tadetasmiñjagatkukṣau pātotpātanadolanaiḥ /
patanti puruṣā ye vai manasteṣāṃ gatajvaram

pūrṇe manasi saṃpūrṇaṃ jagatsarvaṃ sudhādravaiḥ /
upānadrūḍhapādasya nanu carmāstṛtaiva bhūḥ

vairāgyātpūrṇatāmeti mano nāśāvaśānugam /
āśayā riktatāmeti śaradeva saromalam

hṛdayaṃ śūnyatāmeti prakaṭīkṛtakoṭaram / /
agastipītārṇavavadāśāvivaśacetasām

yasya cittatarau sphāre tṛṣṇācapalamarkaṭī /
na valgati mahattasya rājate hṛdvanaṃ tatam

padmākṣakośaṃ trijagadgoṣpadaṃ yojanavrajam /
nimeṣārdhaṃ mahākalpaḥ spṛhārahitacetasām

śītatā sā na śītāṃśorna himācalakandare /
na rambhācandanāvalyāṃ niḥspṛheṣu manaḥsu yā

na tathā bhāti pūrṇendurna pūrṇaḥ kṣīrasāgaraḥ /
na lakṣmīvadanaṃ kāntaṃ spṛhāhīnaṃ yathā manaḥ

yathābdalekhā śaśinaṃ sudhālepaṃ maṣī yathā /
dūṣayatyevamevāntarnaramāśāpiśācikā

āśākhyāścittavṛkṣasya śākhāḥ sthagitadiktaṭāḥ /
tāsu cchinnāsvarūpatvaṃ yāti cittamahādrumaḥ

chinnatṛṣṇāmahāśākhe cittasthāṇau sthitiṃ gate /
ekarūpatayā dhairyaṃ prayāti śataśākhatām

anastamitadhairyeṇa tena citte kṣayaṃ gate /
tatpadaṃ prāpyate rāma yatra nāśo na vidyate

etāsāṃ cittavṛttīnāmāśānāmuttamāśayaḥ /
na dadāsi prarohaṃ cettadbhayaṃ nāsti rāghava

cittaṃ vṛttivihīnaṃ te yadā yātamacittatām /
tadā mokṣamayīmantaḥ sattāmāpnoṣi tāṃ tatām

cittakauśikapakṣiṇyā tṛṣṇayā kṣubdhayāntare /
amaṅgalāni vistāramalamāyānti rāghava

cintanaṃ vṛttirityuktaṃ vartate cittamāśayā /
cittavṛttimato hyāśāṃ tyaktvā niścittatāṃ vraja

yo yayā vartate vṛttyā sa tayaiva vinā kṣayī /
ataścittopaśāntyarthaṃ tadvṛttiṃ prakṣayaṃ naya

praśamitasakalaiṣaṇo mahātma-
nbhava bhavabandhamapāsya muktacittaḥ /
manasi nigaḍarajjavaḥ kadāśāḥ
parigalitāsu ca tāsu ko na muktaḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe tṛṣṇāvicikitsāyogotpattirnāmaikaviṃśaḥ sargaḥ