Yoga Vasistha · Chapter 5.16

ṣoḍaśaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
svabhāvagambhīrametadbhagavanvacanaṃ tava /
yadahaṃkāratṛṣṇāṃ tvaṃ mā gṛhāṇeti vakṣi mām

yadyahaṃkārasaṃtyāgaṃ karomi tadidaṃ prabho /
tyajāmi dehanāmānaṃ saṃniveśamaśeṣataḥ //
jānustambhena mahatā dhāryate sutaruryathā /
ahaṃkāreṇa deho'yaṃ tathaiva kila dhāryate

ahaṃkārakṣaye dehaḥ kilāvaśyaṃ vinaśyati /
mūle krakacasaṃlūne sumahāniva pādapaḥ

tatkathaṃ saṃtyajāmyenaṃ jīvāmi ca kathaṃ mune /
enamarthaṃ viniścitya vada me vadatāṃ vara

śrīvasiṣṭha uvāca /
sarvatra vāsanātyāgo rāma rājīvalocana /
dvividhaḥ kathyate tajjñairjñeyo dhyeyaśca mānada //
ahameṣāṃ padārthānāmete ca mama jīvitam /
nāhamebhirvinā kaścinna mayaite vinā kila

ityantarniścayaṃ kṛtvā vicārya manasā saha /
nāhaṃ padārthasya na me padārtha iti bhāvite

antaḥśītalayā buddhyā kurvatyā līlayā kriyām /
yo nūnaṃ vāsanātyāgo dhyeyo rāma sa kīrtitaḥ

sarvaṃ samatayā buddhvā yaṃ kṛtvā vāsanākṣayam /
jahāti nirmamo dehaṃ jñeyo'sau vāsanākṣayaḥ

ahaṃkāramayīṃ tyaktvā vāsanāṃ līlayaiva yaḥ /
tiṣṭhati dhyeyasaṃtyāgī jīvanmuktaḥ sa ucyate

nirmūlakalanāṃ tyaktvā vāsanāṃ yaḥ śamaṃ gataḥ /
jñeyatyāgamayaṃ viddhi muktaṃ taṃ raghunandana

dhyeyaṃ taṃ vāsanātyāgaṃ kṛtvā tiṣṭhanti līlayā /
jīvanmuktā mahātmānaḥ sujanā janakādayaḥ

jñeyaṃ tu vāsanātyāgaṃ kṛtvopaśamamāgatāḥ /
videhamuktāstiṣṭhanti brahmaṇyeva parāvare

dvāveva rāghava tyāgau samau muktapade sthitau /
dvāvetau brahmatāṃ yātau dvāveva vigatajvarau

yuktāyuktamatī svāse kevalaṃ vimale'nagha /
ekaḥ sthitaḥ sphuraddehaḥ śāntadehaḥ sthito'paraḥ

ekaḥ sadeho nirmuktastiṣṭhatyapagatajvaraḥ /
tyaktadeho vimukto'nyo vartate'jñeyavāsanaḥ

āpatatsu yathākālaṃ sukhaduḥkheṣvanāratam /
na hṛṣyati glāyati yaḥ sa mukta iti hocyate

īpsitānīpsite na sto yasyeṣṭāniṣṭavastuṣu /
suṣuptavaccarati yaḥ sa mukta iti kathyate

heyopādeyakalane mametyahamiheti ca /
yasyāntaḥ saṃparikṣīṇe sa jīvanmukta ucyate

harṣāmarṣabhayakrodhakāmakārpaṇyadṛṣṭibhiḥ /
na parāmṛśyate yo'ntaḥ sa jīvanmukta ucyate

suṣuptavatpraśamitabhāvavṛttinā
sthitaṃ sadā jāgrati yena cetasā /
kalānvito vidhuriva yaḥ sadā mudā
niṣevyate mukta itīha sa smṛtaḥ

śrīvālmīkiruvāca /
ityuktavatyatha munau divaso jagāma
sāyaṃtanāya vidhaye'stamino jagāma /
snātuṃ sabhā kṛtanamaskaraṇā jagāma
śyāmākṣaye ravikaraiśca sahājagāma

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe tṛṣṇācikitsā nāma ṣoḍaśaḥ sargaḥ