Yoga Vasistha · Chapter 4.60

ṣaṣṭitamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
asminbhagavati brahmaṃścapalaṃ padamāśrite /
pitāmahe mahābāho kṛtasargavyavasthitau

jagajjīrṇāraghaṭṭe'sminvahati svavyavasthayā /
vipretabhūtaghaṭayā rajvā jīvitatṛṣṇayā

brahmottheṣu ca bhūteṣu viśatsu bhavapañjaram /
āvarteṣvīśvaravyomavālamadhyavivartiṣu

manaḥsvanyeṣu vātāntalolāhatakaṇeṣviva /
anārataṃ viniryānti viśantyanye tathābhitaḥ

rāma brahmaṇi jīvaughāstaraṅgā iva vāridhau /
anādyantapadotpannāḥ kalanāpadamāgatāḥ

bhūtākāśaṃ viśantyete dhūmaśrīriva cāmbudam /
ekatāṃ yānti jīvaughā brahmaṇyākāśamārutaiḥ

dinaṃ tanmātravātena tatprāṇātmatayā yathā /
ākramyante pracaṇḍena daityaughenāmarā iva

bhūtaprāṇānilaṃ tena gandhavāhena tena ca /
niviśanti śarīreṣu jīvā gacchanti vīryatām

tato jagati jāyante bhavanti prāṇino'sphuṭāḥ /
anyā dhūmādimājātā rāma jīvaparamparā

tanmātravati tāvadbhiraśūnye'mbarakoṭare /
udeti yāvadbhagavāninduruddāmamaṇḍalaḥ

kṣīrāmbudhinidhau lolaiḥ pāṇḍuvadraśmibhirjagat /
tatasteṣvatiramyeṣu candraraśmiṣu saṃpatat

karoti vihagī lolā vane preṣyāntareṣviva /
tebhyo'pi svarasenaiva yānti pīvaratāmapi

phaleṣu teṣu baghnāti padamindukarātkṣatā /
jīvālī kṣīrapūrṇeṣu mātuḥ stanabhareṣviva

tāḥ phalāvalayaḥ pakvā bhaviṣyanti marīcibhiḥ /
teṣveva vīryamāgatya tiṣṭhantyaprāptabodhitāḥ

prasuptavāsanājālajīvatāgarbhapañjaram /
adhitiṣṭhati bījaśrīḥ suptapatrā yathā vaṭam

yathā kāṣṭhe sthitaścāgniryathā mṛdi ghaṭāḥ sthitāḥ /
anekakramayogena parāgatya maheśvarāt

adṛṣṭānyaśarīraśrīḥ kramate yo na codati /
sa hi satyeva jātiḥ syādudāravyavahāravān

tenaiva mokṣabhāgī cejjanmanā sa tu sāttvikaḥ /
athaitāṃ yonimāsādya kṛtyāṃ janmaparamparām

rakṣārthaṃ prāptajanmā cettamorājasasāttvikaḥ /
pāścātyajanmanā puṃso rāma vakṣyāmi cādhunā

prādhānyena yathā''yātaḥ saṃsāramiti sāttvikaḥ /
sa kadācinna kaścicca saṃbhavatyanaghākṛte

saṃbhavantīha puruṣā rāma rājasasāttvikāḥ /
pravicārya samāyātā mantavyaṃ ceha taddhiyā

prādhānyena samāyātā ye yadā paramātmanaḥ /
durlabhāḥ puruṣā rāma te mahāguṇaśālinaḥ

ye cānye vividhā mūḍhā mūkāstāmasajātayaḥ /
teṣāṃ sthāvaratulyānāṃ kiṃca rāma vicāryate

katipayā na gatā bhavabhāvanāṃ narasurāḥ prakṛtakramajanmani /
ahamiva pravicāraṇayogyatāmanugato nanu rājasasāttvikaḥ

sthitasya te mahāpadāvicāryayaivamāyatā /
vicāraya tvamañjasā tadadya ceha na dvayam

ityārṣe vāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० sthiti० vicārapuruṣanirṇayaprasaṅgopadeśajīvāvatāro nāma ṣaṣṭitamaḥ sargaḥ