Yoga Vasistha · Chapter 4.59
ekonaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
annapānāṅganāsaṅgādṛte nāstīha kiṃcana /
śubhamastviti saṃvādi mahānkimiva vāñchatu
tiryañcaḥ paśavo mūḍhā ye na tuṣyantyasādhavaḥ /
bhogaiḥ kṛpaṇasarvasvairādimadhyāntapelavaiḥ
viśvāsaṃ yānti ye loke tairalaṃ naragardabhaiḥ /
itaḥ keśā ito raktamitīyaṃ pramadātanuḥ
etayā toṣamāyānti sārameyā na mānavāḥ /
mṛnmahīdārutaravo dehā māṃsamayā api
adho bhūrambaraṃ pṛṣṭhe kimapūrvaṃ sukhāya tu /
mātrāsparśānusāriṇyo vivekapadabhaṅgurāḥ
mohāyaivāparāmṛṣṭāḥ sakalā lokasaṃvidaḥ /
sarvasyā eva paryante sukhāśāyāśca saṃsthitam
mālinyaṃ duḥkhamapyevaṃ jvālāyā iva kajjalam /
āgamāpāyino'nityā manaḥṣaṣṭhendriyakriyāḥ
latā nāgendramṛditā dhārayanti na saṃpadaḥ /
putrikā raktamāṃsasya kānteyamiti sādaram
svadehanāmnā'sthicaye śliṣyate mohakakramaḥ /
sarvaṃ satyamidaṃ rāma sthiramajñasya tuṣṭaye
jñasyāsthairyamasatyaṃ ca jagadrāma na tuṣṭaye /
abhukte'pi viṣā yaiṣā viṣamūrcchāṃ prayacchati
tāṃ parityajya bhogāsthāṃ svātmaikatvagatiṃ bhaja /
anātmamayabhāvena cittaṃ sthitimupāgatam /
yadā tadaitadājātaṃ jagajjālamasanmayam
vāsanāvaśato brahmamanasā kalpitaṃ vapuḥ /
tejasā śritakuḍyena hemābhatvamivātmanaḥ
śrīrāma uvāca /
vairiñcapadamāsādya mano brahmanmahāmate /
idaṃ jagatsughanatāṃ kathamānayati kramāt
śrīvasiṣṭha uvāca /
garbhatalpātsamutthāya padmajaḥ prathamaḥ śiśuḥ /
brahmeti śabdamakarodbrahmā tena sa ucyate
saṃkalpajālarūpasya manasā kalpitākṛteḥ /
akarottasya saṃkalpalakṣmīḥ padamathottare
tataḥ saṃkalpayāmāsa pūrvaṃ tejo mahāprabham /
śaradante latācakracakrīkṛtadigantaram
pakṣapratimanisyūtakarmaṇātiguṇākṣaram /
puñjapiñjaraparyantaṃ hemajñānanibhāmbaram
jālahemalatājālajaṭālanijamandiram /
kacatprasaradudyānākārakuṇḍalamaṇḍitam
taṃ śarīraṃ manastasmiṃstatastejasi bhāsvare /
ātmākārasamākāraṃ bhāsvaraṃ samakalpayat
sa tatastejasastasmādabhyudeti divākaraḥ /
jālamaṇḍalamadhyastho jvalatkanakakuṇḍalaḥ
jvalajjaṭābhāradharopāntavisphārapāvakaḥ /
jvālāviśālāvayavaḥ pūritākāśamaṇḍalaḥ
atha brahmā mahābuddhiranyāstāstejasaḥ kalāḥ /
apālya yadasadbrahmā taraṅgāniva sāgaraḥ
te'pi saṃkalpasaṃprāptasiddhayaḥ samaśaktayaḥ /
yathāsaṃkalpitaṃ vastu kṣaṇāddṛṣṭvāpuragrataḥ
saṃkalpayanto yānyāṃste nānābhūtagaṇānbahūn /
bhūteṣvanyāṃstu teṣvanyāṃsteṣvanyānvividhānapi
saṃsmṛtya vedāṃstadanu yajñakramaguṇānbahūn /
jagadgrahādayaṃ brahmā maryādāṃ samakalpayat
brāhmaṃ rūpamupādāya manonāma mahadvapuḥ /
tanotītthamimāṃ dṛṣṭiṃ bhūtasaṃtatisaṃkulām
samudrācalavṛkṣāḍhyāṃ kṛtalokottarakramām /
merubhūpīṭhadikkuñjajaṭālodaramaṇḍalām
sukhaduḥkhajarājanmamaraṇasvādhibodhitām /
rāgadveṣamayodvignāṃ guṇatrayamayātmikām
manohastairviriṃcotthairyadyathā kalpitaṃ purā /
tattathaivākhilaṃ draṣṭuṃ dṛśyate'dyāpi māyayā
itthaṃ sarveṣu bhūteṣu keṣucittvathavā punaḥ /
saṃkalpayati saṃsāraṃ paraṃ paśyati citsthitam
moha evaṃmayo mithyā jāgataḥ sthiratāṃ gataḥ /
saṃkalpanena manasā kalpito'cirataḥ svayam
saṃkalpavaśataḥ sarvāḥ prasavanti jagatkriyāḥ /
saṃkalpavaśato devā niryānti niyatisthitāḥ
kopitāyāḥ prajānāthairjagatsṛṣṭeḥ kulodbhavaḥ /
brahmā saṃcintayatyeṣa padmāsanagataḥ prabhuḥ
manaḥspandanamātreṇa citraṃ cittaṃ yadutthitam /
sṛṣṭirvā bhoginī sphārā vyavahāravikāriṇī
rudropendramahendrādyā śailasāgarasaṃkulā /
pātālarododiksvargamārgasaṃkaṭakoṭarā
saṃkalpajālamatyantaṃ mayedamabhitastatam /
adhunāvirato'smyasmādvikalpollāsanakramāt
iti niścitya virataḥ kalpanānarthasaṃkaṭāt /
anādimatparaṃ brahma smaratyātmānamātmanā
tamāsādya tadābhāse pade galitamānase /
sukhaṃ tiṣṭhati śāntātmā talpe'dhaḥ śramavāniva
nirmamo nirahaṃkāraḥ parāṃ śāntimupāgataḥ /
avikṣubdha ivāmbhodhirātmanātmani tiṣṭhati
dhyānātkadācidbhagavānsvayaṃ viramati prabhuḥ /
bandhanātsalilasyandātsaumyatvādiva vāridhiḥ
vicārayati saṃsāraṃ sukhaduḥkhasamanvitam /
āśāpāśaśatairbaddhaṃ rāgadveṣabhayāturam
tataḥ sa karuṇākrāntamanā bhūtavibhūtaye /
karotīha mahārthāni śāstrāṇi vividhāni ca
adhyātmajñānagarbhāṇi vedavedāṅgasaṃgraham /
purāṇādīni cānyāni muktaye sarvadehinām
punastatpadamālambya paramāpadvinirgataḥ /
svasthastiṣṭhati śāntātmā nirmandara ivārṇavaḥ
avalokya jagacceṣṭāṃ maryādāṃ viniyojya ca /
brahmā kamalapīṭhasthaḥ punaḥ svātmani tiṣṭhati
kadācitkevalaṃ sarvasaṃkalpaparihīnayā /
yadṛcchayānugrahārthaṃ lokakramavadāsthitaḥ
nārjavaṃ nāsya saṃtyāgo vapuṣo naca saṃgrahaḥ /
nānā na cetanaṃ neha na sthitirnāsthitiḥ sthitā
sarvabhāvasamārambhaḥ samaḥ sarvāsu vṛttiṣu /
paripūrṇārṇavākāro muktaśeṣo'vatiṣṭhate
kadācitkevalaṃ sarvasaṃkalpaparihīnayā /
yadṛcchayānugrahārtha lokānāṃ pratibudhyate
eṣābrāhmī sthitiḥ puṇyā yā mayoktā mahāmate /
yātāṃ vidhisurānīkau tāmetāṃ sāttvikīmapi
citsargoparamākāśe brahmaṇo yanmanaḥphalam /
udeti prathamaḥ saiva brahmatvaṃ samavāśnute
sarge sthitiṃ gate tvanyā yodeti kalpanāparā /
sā vyomānilamāśritya praviśyauṣadhipallavān
kācitsuratvamāyāti kācidāyāti yakṣatām /
udeti prathamaṃ saiṣā brahmatvaṃ samavāśnute
yā yatsattvaṃ samanveti sā tadevāśu jāyate /
jātā saṃsargavaśatastasminneva ca janmani /
badhyate mucyate vāsau svayamanvārabhedataḥ
itthaṃ gatāsthitiriyaṃ kila rāmabhadra
sṛṣṭiḥ sphuṭaprakaṭasaṃkaṭakarmalabdhā /
āvirbhavedvividhavegavihārabhāra-
saṃrambhagarbhavidhṛtā kalanāpade sā
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० sthitiprakaraṇe kamalajavyavahāravarṇanaṃ nāmaikonaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0