Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 4.59

4.59.59

ekonaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ

4.59.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
annapānāṅganāsaṅgādṛte nāstīha kiṃcana /
śubhamastviti saṃvādi mahānkimiva vāñchatu

4.59.2

tiryañcaḥ paśavo mūḍhā ye na tuṣyantyasādhavaḥ /
bhogaiḥ kṛpaṇasarvasvairādimadhyāntapelavaiḥ

4.59.3

viśvāsaṃ yānti ye loke tairalaṃ naragardabhaiḥ /
itaḥ keśā ito raktamitīyaṃ pramadātanuḥ

4.59.4

etayā toṣamāyānti sārameyā na mānavāḥ /
mṛnmahīdārutaravo dehā māṃsamayā api

4.59.5

adho bhūrambaraṃ pṛṣṭhe kimapūrvaṃ sukhāya tu /
mātrāsparśānusāriṇyo vivekapadabhaṅgurāḥ

4.59.6

mohāyaivāparāmṛṣṭāḥ sakalā lokasaṃvidaḥ /
sarvasyā eva paryante sukhāśāyāśca saṃsthitam

4.59.7

mālinyaṃ duḥkhamapyevaṃ jvālāyā iva kajjalam /
āgamāpāyino'nityā manaḥṣaṣṭhendriyakriyāḥ

4.59.8

latā nāgendramṛditā dhārayanti na saṃpadaḥ /
putrikā raktamāṃsasya kānteyamiti sādaram

4.59.9

svadehanāmnā'sthicaye śliṣyate mohakakramaḥ /
sarvaṃ satyamidaṃ rāma sthiramajñasya tuṣṭaye

4.59.10

jñasyāsthairyamasatyaṃ ca jagadrāma na tuṣṭaye /
abhukte'pi viṣā yaiṣā viṣamūrcchāṃ prayacchati

4.59.11

tāṃ parityajya bhogāsthāṃ svātmaikatvagatiṃ bhaja /
anātmamayabhāvena cittaṃ sthitimupāgatam /
yadā tadaitadājātaṃ jagajjālamasanmayam

4.59.12

vāsanāvaśato brahmamanasā kalpitaṃ vapuḥ /
tejasā śritakuḍyena hemābhatvamivātmanaḥ

4.59.13

śrīrāma uvāca /
vairiñcapadamāsādya mano brahmanmahāmate /
idaṃ jagatsughanatāṃ kathamānayati kramāt

4.59.14

śrīvasiṣṭha uvāca /
garbhatalpātsamutthāya padmajaḥ prathamaḥ śiśuḥ /
brahmeti śabdamakarodbrahmā tena sa ucyate

4.59.15

saṃkalpajālarūpasya manasā kalpitākṛteḥ /
akarottasya saṃkalpalakṣmīḥ padamathottare

4.59.16

tataḥ saṃkalpayāmāsa pūrvaṃ tejo mahāprabham /
śaradante latācakracakrīkṛtadigantaram

4.59.17

pakṣapratimanisyūtakarmaṇātiguṇākṣaram /
puñjapiñjaraparyantaṃ hemajñānanibhāmbaram

4.59.18

jālahemalatājālajaṭālanijamandiram /
kacatprasaradudyānākārakuṇḍalamaṇḍitam

4.59.19

taṃ śarīraṃ manastasmiṃstatastejasi bhāsvare /
ātmākārasamākāraṃ bhāsvaraṃ samakalpayat

4.59.20

sa tatastejasastasmādabhyudeti divākaraḥ /
jālamaṇḍalamadhyastho jvalatkanakakuṇḍalaḥ

4.59.21

jvalajjaṭābhāradharopāntavisphārapāvakaḥ /
jvālāviśālāvayavaḥ pūritākāśamaṇḍalaḥ

4.59.22

atha brahmā mahābuddhiranyāstāstejasaḥ kalāḥ /
apālya yadasadbrahmā taraṅgāniva sāgaraḥ

4.59.23

te'pi saṃkalpasaṃprāptasiddhayaḥ samaśaktayaḥ /
yathāsaṃkalpitaṃ vastu kṣaṇāddṛṣṭvāpuragrataḥ

4.59.24

saṃkalpayanto yānyāṃste nānābhūtagaṇānbahūn /
bhūteṣvanyāṃstu teṣvanyāṃsteṣvanyānvividhānapi

4.59.25

saṃsmṛtya vedāṃstadanu yajñakramaguṇānbahūn /
jagadgrahādayaṃ brahmā maryādāṃ samakalpayat

4.59.26

brāhmaṃ rūpamupādāya manonāma mahadvapuḥ /
tanotītthamimāṃ dṛṣṭiṃ bhūtasaṃtatisaṃkulām

4.59.27

samudrācalavṛkṣāḍhyāṃ kṛtalokottarakramām /
merubhūpīṭhadikkuñjajaṭālodaramaṇḍalām

4.59.28

sukhaduḥkhajarājanmamaraṇasvādhibodhitām /
rāgadveṣamayodvignāṃ guṇatrayamayātmikām

4.59.29

manohastairviriṃcotthairyadyathā kalpitaṃ purā /
tattathaivākhilaṃ draṣṭuṃ dṛśyate'dyāpi māyayā

4.59.30

itthaṃ sarveṣu bhūteṣu keṣucittvathavā punaḥ /
saṃkalpayati saṃsāraṃ paraṃ paśyati citsthitam

4.59.31

moha evaṃmayo mithyā jāgataḥ sthiratāṃ gataḥ /
saṃkalpanena manasā kalpito'cirataḥ svayam

4.59.32

saṃkalpavaśataḥ sarvāḥ prasavanti jagatkriyāḥ /
saṃkalpavaśato devā niryānti niyatisthitāḥ

4.59.33

kopitāyāḥ prajānāthairjagatsṛṣṭeḥ kulodbhavaḥ /
brahmā saṃcintayatyeṣa padmāsanagataḥ prabhuḥ

4.59.34

manaḥspandanamātreṇa citraṃ cittaṃ yadutthitam /
sṛṣṭirvā bhoginī sphārā vyavahāravikāriṇī

4.59.35

rudropendramahendrādyā śailasāgarasaṃkulā /
pātālarododiksvargamārgasaṃkaṭakoṭarā

4.59.36

saṃkalpajālamatyantaṃ mayedamabhitastatam /
adhunāvirato'smyasmādvikalpollāsanakramāt

4.59.37

iti niścitya virataḥ kalpanānarthasaṃkaṭāt /
anādimatparaṃ brahma smaratyātmānamātmanā

4.59.38

tamāsādya tadābhāse pade galitamānase /
sukhaṃ tiṣṭhati śāntātmā talpe'dhaḥ śramavāniva

4.59.39

nirmamo nirahaṃkāraḥ parāṃ śāntimupāgataḥ /
avikṣubdha ivāmbhodhirātmanātmani tiṣṭhati

4.59.40

dhyānātkadācidbhagavānsvayaṃ viramati prabhuḥ /
bandhanātsalilasyandātsaumyatvādiva vāridhiḥ

4.59.41

vicārayati saṃsāraṃ sukhaduḥkhasamanvitam /
āśāpāśaśatairbaddhaṃ rāgadveṣabhayāturam

4.59.42

tataḥ sa karuṇākrāntamanā bhūtavibhūtaye /
karotīha mahārthāni śāstrāṇi vividhāni ca

4.59.43

adhyātmajñānagarbhāṇi vedavedāṅgasaṃgraham /
purāṇādīni cānyāni muktaye sarvadehinām

4.59.44

punastatpadamālambya paramāpadvinirgataḥ /
svasthastiṣṭhati śāntātmā nirmandara ivārṇavaḥ

4.59.45

avalokya jagacceṣṭāṃ maryādāṃ viniyojya ca /
brahmā kamalapīṭhasthaḥ punaḥ svātmani tiṣṭhati

4.59.46

kadācitkevalaṃ sarvasaṃkalpaparihīnayā /
yadṛcchayānugrahārthaṃ lokakramavadāsthitaḥ

4.59.47

nārjavaṃ nāsya saṃtyāgo vapuṣo naca saṃgrahaḥ /
nānā na cetanaṃ neha na sthitirnāsthitiḥ sthitā

4.59.48

sarvabhāvasamārambhaḥ samaḥ sarvāsu vṛttiṣu /
paripūrṇārṇavākāro muktaśeṣo'vatiṣṭhate

4.59.49

kadācitkevalaṃ sarvasaṃkalpaparihīnayā /
yadṛcchayānugrahārtha lokānāṃ pratibudhyate

4.59.50

eṣābrāhmī sthitiḥ puṇyā yā mayoktā mahāmate /
yātāṃ vidhisurānīkau tāmetāṃ sāttvikīmapi

4.59.51

citsargoparamākāśe brahmaṇo yanmanaḥphalam /
udeti prathamaḥ saiva brahmatvaṃ samavāśnute

4.59.52

sarge sthitiṃ gate tvanyā yodeti kalpanāparā /
sā vyomānilamāśritya praviśyauṣadhipallavān

4.59.53

kācitsuratvamāyāti kācidāyāti yakṣatām /
udeti prathamaṃ saiṣā brahmatvaṃ samavāśnute

4.59.54

yā yatsattvaṃ samanveti sā tadevāśu jāyate /
jātā saṃsargavaśatastasminneva ca janmani /
badhyate mucyate vāsau svayamanvārabhedataḥ

4.59.55

itthaṃ gatāsthitiriyaṃ kila rāmabhadra
sṛṣṭiḥ sphuṭaprakaṭasaṃkaṭakarmalabdhā /
āvirbhavedvividhavegavihārabhāra-
saṃrambhagarbhavidhṛtā kalanāpade sā

4.59.59

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० sthitiprakaraṇe kamalajavyavahāravarṇanaṃ nāmaikonaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc