Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 4.54

4.54.1

putra uvāca /
kīdṛśastāta saṃkalpaḥ kathadupadyate prabho /
kathaṃ ca vṛddhimāpnoti kathaṃ caiṣa vinaśyati

4.54.2

dāśūra uvāca /
anantasyātmatattvasya sattāsāmānyarūpiṇaḥ /
citaścetyonmukhatvaṃ yattatsaṃkalpāṅkuraṃ viduḥ

4.54.3

leśataḥ prāptasattākaḥ sa eva ghanatāṃ śanaiḥ /
yāti cittakhamāpūrya dṛḍhajāḍyāya meghavat

4.54.4

bhāvayantī citiścetyaṃ vyatiriktamivātmanaḥ /
saṃkalpatāmupāyāti bījamaṅkuratāmiva

4.54.5

saṃkalpena hi saṃkalpaḥ svayameva prajāyate /
vardhate svayamevāśu duḥkhāya na sukhāya tu

4.54.6

saṃkalpamātraṃ hi jagajjalamātraṃ yathārṇavaḥ /
ṛte saṃkalpamanyā te nāsti saṃsāraduḥkhitā

4.54.7

kākatālīyayogena saṃjāto'sti mudhaiva hi /
mṛgatṛṣṇādvicandratvabhivāsatyaṃ ca vardhate

4.54.8

nigīrṇamātuliṅgasya kanakapratyayo yathā /
svayamabhyetya satyo'ntaḥ saṃkalpaste tathā hṛdi

4.54.9

asatyameva jātastvamasatyamapi vartase /
asmiñjñāte ca vijñāne hyasatyaṃ saṃvilīyate

4.54.10

asau so'hamime bhāvāḥ sukhaduḥkhamayā mama /
vyarthameveti nānāsthā yenāntaḥ paritapyase

4.54.11

asannevāsya jāto'si kuto janmavilāsataḥ /
vyarthamevāvamūḍho'si saṃkalpavaśataḥ svataḥ

4.54.12

mā saṃkalpaya saṃkalpaṃ bhāvaṃ bhāvaya mā sthitau /
etāvataiva bhāvena bhavyo bhavati bhūtaye

4.54.13

saṃkalpanāśayatnena na bhayānyanugacchati /
bhāvanābhāvamātreṇa saṃkalpaḥ kṣīyate svayam

4.54.14

sumanaḥpallavāmarde kiṃcidvyatikaro bhavet /
susādhyo bhāvamātreṇa natu saṃkalpanāśane

4.54.15

puṣpākrāntau karaspandayatnaḥ putropayujyate /
tadapyupakarotyasminna saṃkalpaparikṣaye

4.54.16

saṃkalpo yena hantavyastena bhāvaviparyayāt /
apyardhena nimeṣeṇa līlayaiva nihanyate

4.54.17

bhāvamātropasaṃpanne svātmani sthitimāgate /
sādhyate yadasādhyaṃ tatkasya syātkimivāṅga te

4.54.18

saṃkalpenaiva saṃkalpaṃ manasā svamano mune /
chittvā svātmani tiṣṭha tvaṃ kimetāvati duṣkaram

4.54.19

upaśānte hi saṃkalpe upaśāntamidaṃ bhavet /
saṃsāraduḥkhamakhilaṃ mūlādapi mahāmate

4.54.20

saṃkalpo hi mano jīvaścittaṃ buddhiḥ savāsanā /
nāmnaivānyatvameteṣāṃ nārthenārthavidāṃ vara

4.54.21

saṃkalpanādṛte neha kiṃcidevāsti kutracit /
tameva hṛdayācchindhi kimetatpariśocasi

4.54.22

yathaivedaṃ nabhaḥ śūnyaṃ jagacchūnyaṃ tathaiva hi /
asanmayavikalpotthe ubhe ete tate yataḥ

4.54.23

asiddhaṃ sarvamevaitadasiddhenaiva sādhitam /
saṃkalpena jagadyasmādbhāvanā kvāvatiṣṭhatām

4.54.24

[ satyāsthāyāmasatyāṃ tu kiṃniṣṭhā vāsanā bhavet /]
bhāvanākṣayataḥ siddhistataḥ prāpyaṃ na śiṣyate /
tasmādasadidaṃ sarvaṃ vijñeyaṃ helayeddhayā

4.54.25

tanubhāvanayā tena sukhaduḥkhairna lipyate /
avastviti ca nirṇīya snehāsthā na pravartate

4.54.26

āsthākṣaye na jāyete harṣāmarṣau bhavābhavau /
tasmādasadidaṃ sarvaṃ sukhaduḥkhādivibhramaiḥ

4.54.27

mano jīvaḥ sphuratyuccairmānasaṃ nagaraṃ jagat /
bhaviṣyadvartamānaṃ ca bhūtaṃ ca parivartayan

4.54.28

vāsanāvalitaṃ loke sphuracchakti manaḥ sthitam /
karoti svāśayenemāṃ vyavasthāṃ malinaścalaḥ

4.54.29

ātmanaḥ sadṛśīṃ līlāṃ jīvo hṛdvanamarkaṭaḥ /
dīrghamākāramādāya nimeṣādyāti hrasvatām

4.54.30

grahītuṃ ca na śakyante saṃkalpajalavīcayaḥ /
manāgdṛṣṭā vivardhante hrasanti saparicchadāḥ

4.54.35

tṛṇamātreṇa dīpyante saṃkalpā vahniśeṣavat /
jagatyaprakaṭākārāḥ pradīptāḥ kṣaṇabhaṅgurāḥ

4.54.32

bhramadā jaḍasaṃsthānāḥ saṃkalpāstaḍidagnayaḥ /
yadevāsanmayaṃ putra tadevāśu cikitsitum

4.54.33

śakyate nātra saṃdeho nāsatsadbhavati kvacit /
saṃsthito yadi saṃkalpo duścikitsyaḥ svato bhavet

4.54.34

kiṃtvasadbhūta evaiṣa sucikitsyastadā bhavet /
akṛtrimaṃ cetsaṃsāramalamaṅgārakārṣṇyavat

4.54.35

tadetatkṣālane sādho kaḥ pravarteta durmatiḥ /
kiṃtvetattaṇḍuleṣveva tuṣakañcukavatsthitam

4.54.36

yatastataḥ prayatnena pauruṣeṇa vinaśyati /
akṛtrimamapi prāptaṃ bhṛśaṃ putra tathā punaḥ

4.54.37

sukhocchedyatayā jñasya saṃsāramalamātatam /
taṇḍulasya yathā carma yathā tāmrasya kālimā

4.54.38

naśyati kriyayā putra puruṣasya tathā malam /
naśyatyeva na saṃdehastasmādudyamavānbhava

4.54.39

asatkalpairvikalpairyatsaṃsāro na jito mudhā /
stokenāśu layaṃ yāti kvāsadvastu ciraṃ sthitam

4.54.40

asatyāmeti saṃsāraḥ svavyavasthāṃ vicārataḥ /
dīpālokādivāndhasya dvīndutvaṃ svīkṣitādiva

4.54.41

nāsau tava na cāsya tvaṃ bhrāntiṃ putra parityaja /
asatye satyavaddṛṣṭe bhāvanā mā sma hīdṛśaḥ

4.54.42

mama guruvibhavojjvalā vilāsā iti tava māstu vṛthaiva vibhramo'ntaḥ //
tvamapi ca vitatāśca te vilāsā vilasati sarvamidaṃ tadātmatattvam

4.54.54

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० sthitiprakaraṇe dāśūro० saṃkalpacikitsā nāma catuḥpañcāśaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc