Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 4.53

4.53.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
athāpṛcchatsutastatra jambūdvīpe mahāniśi /
kadambāgrāvacūḍasthaṃ pitaraṃ pāvanāśayam

4.53.2

putra uvāca /
ko'sau khottha iti khyāto bhūpastātottamākṛtiḥ /
kathitaṃ ca kimetanme tvayeti brūhi tattvataḥ

4.53.3

kva bhaviṣyati nirmāṇaṃ vartamāne kva gamyatā /
ubhayārthaviruddhatvānmanmohāya vacastava

4.53.4

dāśūra uvāca /
śṛṇu putra yathābhūtametatte kathayāmyaham /
yena saṃsāracakrasya tattvamasyāvabudhyase

4.53.5

asadapyutthitārambhamavastumayamātatam /
saṃsārasaṃsthānamidamevamākathitaṃ mayā

4.53.6

paramānnabhaso jātaḥ saṃkalpaḥ khottha ucyate /
jāyate svayamevāsau svayameva vilīyate

4.53.7

tatsvarūpamidaṃ sarvaṃ jagadābhogi vidyate /
jāyate tatra jāte tu tasminnaṣṭe vinaśyati

4.53.8

brahmaviṣṇvindrarudrādyāstasyaivāvayavānviduḥ /
viṭapāniva vṛkṣasya śṛṅgāṇīva mahībhṛtaḥ

4.53.9

śūnye vyomani tenedaṃ nirmitaṃ trijagatpuram /
pratibhāsānusaṃdhānamātreṇaitya viriñcitām

4.53.10

yatreme vitatālokā lokakośāścaturdaśa /
vanopavanamālāśca yatrodyānaparamparāḥ

4.53.11

krīḍāśikhariṇo yatra sahyamandarameravaḥ /
śītoṣṇadīptī candrārkau dīpau yatrānalākṛtī

4.53.12

sūryāṃśukacadālolataraṅgottuṅgamauktikāḥ /
vahanti sarito yatra sanmuktāvalayaścalāḥ

4.53.13

ikṣukṣīrādisalilā maṇiratnabisāṅkurāḥ /
aurvānalāmbujā yatra vāpyaḥ sapta mahārṇavāḥ

4.53.14

adha urvyāṃ tathordhvaṃ khe puṇyāpuṇyadhanaśriyaḥ /
narāmarakirāṭānāṃ yatrāntaḥ krayavikrayau

4.53.13

tasminneva jagatyasminpure saṃkalpabhūbhṛtā /
krīḍārthamātmanaścitrā dehāpavarakāḥ kṛtāḥ

4.53.16

kecidgīrvāṇanāmāna ūrdhva eva niyojitāḥ /
naranāgādayaḥ kecidadha eva niyojitāḥ

4.53.17

vātayantrapravāheṇa calanto māṃsamṛnmayāḥ /
sitāsthidāravaścitrāstvaglepamasṛṇāmalāḥ

4.53.18

keciccireṇa naśyanti kecicchīghravināśinaḥ /
kecitkeśolapollāsaracitācchādanaśriyaḥ

4.53.19

karṇākṣināsāpramukhairdvārairnavabhiranvitāḥ /
anāratavahatprāṇapavanenoṣṇaśītalāḥ

4.53.20

karṇanāsāsyatālvādivātāyanagaṇānvitāḥ /
bhujādyaṅgapratolīkāḥ pañcendriyakudīpakāḥ

4.53.21

māyayā racitāsteṣu saṃkalpena mahāmate /
ahaṅkāramahāyakṣāḥ paramālokabhīravaḥ

4.53.22

dehāpavarakeṣvantarmahāhaṅkārayakṣakaiḥ /
saha saṃkrīḍate'tyarthaṃ sa sadaivāsadutthitaiḥ

4.53.23

yathā kusūle mārjāro bhastrāyāṃ bhujago yathā /
muktāphalaṃ yathā veṇāvahaṅkārastathā tanau

4.53.24

kṣaṇamabhyudayaṃ yānti kṣaṇaṃ śāmyanti dīpavat /
dehageheṣu saṃkalpataraṅgāḥ sāgareṣviva

4.53.25

bhaviṣyannavanirmāṇaṃ sa vyāpnoti tadā puram /
yadā saṃkalpitaṃ vastu kṣaṇādeva prapaśyati

4.53.26

asaṃkalpanamātreṇa svenevāśu vinaśyati /
śreyase paramāyasya nāśatvena tu saṃbhavaḥ

4.53.27

svayaṃ saṃkalpanāmātraṃ jāyate bālayakṣavat /
anantāyātmaduḥkhāya nānandāya kadācana

4.53.28

idaṃ sphāraṃ jagadduḥkhaṃ pratanotyātmasattayā /
asattayā nāśayati ghanamāndhyaṃ yathā tamaḥ

4.53.29

svayaiva duḥkhadāyinyā ceṣṭayā pariroditi /
kāṣṭhāvaṣṭabdhavṛṣaṇaḥ kīlotpāṭī kapiryathā

4.53.30

saṃkalpitānandalavastiṣṭhatyuddharakandharam /
akasmātpracyutamadhubindubhukkarabho yathā

4.53.31

kṣaṇaṃ viratimāyāti ratimeti kṣaṇaṃ svayam /
kṣaṇaṃ vikāramāyāti saṃkalpenaiva bālavat

4.53.32

enaṃ sakalabhāvebhyaḥ kṛtvā nirmūlamādarāt /
matirantaḥpadaṃ yāti yathā putra tathā kuru

4.53.33

trayastasyā materdehā adhamottamamadhyamāḥ /
tamaḥsattvarajaḥsaṃjñāḥ kāraṇaṃ jagataḥ sthiteḥ

4.53.34

tamorūpo hi saṃkalpo nityaṃ prākṛtaceṣṭayā /
parāṃ kṛpaṇatāmetya prayāti kṛmikīṭatām

4.53.35

sattvarūpo hi saṃkalpo dharmajñānaparāyaṇaḥ /
adūrakevalībhāvaṃ svārājyamadhitiṣṭhati

4.53.36

rajorūpo hi saṃkalpo lokasaṃvyavahāravān /
paritiṣṭhati saṃsāre putradārānurañjitaḥ

4.53.37

trividhaṃ tu parityajya rūpametanmahāmate /
saṃkalpaḥ paramāyāti padamātmaparikṣaye

4.53.38

sarvā dṛṣṭīḥ parityajya niyamya manasā manaḥ /
sabāhyābhyantarārthasya saṃkalpasya kṣayaṃ kuru

4.53.39

yadi varṣasahasrāṇi tapaścarasi dāruṇam /
yadi vā vilayātmānaṃ śilāyāṃ cūrṇayasyalam

4.53.40

yadi vāgniṃ praviśasi vaḍavāgnimathāpi vā /
yadi vā patasi śvabhre khaḍgadhārājavetathā

4.53.41

haro yadyupadeṣṭā te hariḥ kamalajo'pi vā /
atyantakaruṇākrānto lokanātho'thavā yatiḥ

4.53.42

pātālasthasya bhūsthasya svargasthasyāpi tattava /
nānyaḥ kaścidupāyo'sti saṃkalpopaśamādṛte

4.53.43

anābādhe'vikāre ca sukhe paramapāvane /
saṃkalpopaśame yatnaṃ pauruṣeṇa paraṃ kuru

4.53.44

saṃkalpatantāvakhilā bhāvāḥ protāḥ kilānagha /
chinne tantau na jāne te kva yānti viśarāravaḥ

4.53.45

asatsatsadasatsarva saṃkalpādeva nānyataḥ /
saṃkalpaṃ sadasaccaivamiha satyaṃ kimucyatām

4.53.46

saṃkalpyate yathā yadyattattathā bhavati kṣaṇāt /
mā kiṃcidapi tattvajña saṃkalpaya kadācana

4.53.47

niḥsaṃkalpo yathāprāptavyavahāraparo bhava /
cidacetyonmukhatvaṃ hi yāti saṃkalpasaṃkṣaye

4.53.48

utthāya sattvarūpeṇa yonyā satyamayātmakam /
na tajjagaduḥkhamidaṃ vyarthaṃ sadṛśamātmanaḥ

4.53.49

tena duḥkhāya mahate kiṃ mṛtena tavānagha /
yadaduḥkhāya tatprājñāḥ saṃśrayantīha netarat

4.53.50

adhigataparamārthatāmupetya prasabhamapāsya vikalpajālamuccaiḥ /
adhigamaya padaṃ tadadvitīyaṃ vitatasukhāya suṣuptacittavṛttiḥ

4.53.53

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० sthiti० dāśūro० saṃsāranagaravikalpayogavicāro nāma tripañcāśaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc