Yoga Vasistha · Chapter 4.46

ṣaṭcatvāriṃśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
ramye dhaneṣu dārādau śokasyāvasaro hi kaḥ /
indrajālekṣaṇāddṛṣṭe naṣṭe kā paridevanā

gandharvanagarasyārthe dūṣite bhūṣite tathā /
avidyāṃśe sutādau vā kaḥ kramaḥ sukhaduḥkhayoḥ

ramye dhane'tha dārādau harṣasyāvasaro hi kaḥ /
vṛddhāyāṃ mṛgatṛṣṇāyāṃ kimānando jalārthinām

dhanadāreṣu vṛddheṣu duḥkhaṃ yuktaṃ na tuṣṭayaḥ /
vṛddhāyāṃ mohamāyāyāṃ kaḥ samāśvāsavāniha

yaireva jāyate rāgo mūrkhasyādhikatāgataiḥ /
taireva bhogaiḥ prājñasya virāga upajāyate

naṣṭe dhane'tha dārādau harṣasyāvasaro hi kaḥ /
pārāvalokinastvetairvirāgaṃ yānti sādhavaḥ

ato rāghava tattvajño vyavahāreṣu saṃsṛteḥ /
naṣṭaṃ naṣṭamupekṣasva prāptaṃ prāptamupāhara

anāgatānāṃ bhogānāmavāñchanamakṛtrimam /
āgatānāṃ ca saṃbhoga iti paṇḍitalakṣaṇam

saṃsārasaṃbhrame hyasmiṃśchannātmanyātatāyini /
tathā vihara saṃbuddho yathā nāyāsi mūḍhatām

saṃsārāḍambarasyāsya prapañcarahite krame /
samyagjñā nānupaśyanti ye hatāste kubuddhayaḥ

yayā kayācidyuktyaiva dṛśyādyasya gatā ratiḥ /
parimajjati tasyāsthā na kvacidvimalā matiḥ

yasyāsadidamityāsthā nivṛttā sarvavastuṣu /
kroḍīkaroti sarvajñaṃ nāvidyā tamavāstavī

ahaṃ jagaccaikamidaṃ sarvameveti yasya dhīḥ /
āsthānāsthe parityajya saṃsthitā sa na majjati

śuddhaṃ sadasatormadhyaṃ padaṃ buddhyā'valambya ca /
sabāhyābhyantaraṃ dṛśyaṃ mā gṛhāṇa vimuñca mā

atyantavirataḥ svasthaḥ sarvavāsavivarjitaḥ /
vyomavattiṣṭha nīrāgo rāma kāryaparo'pi san

yasya necchā na vānicchā jñasya karmaṇi tiṣṭhataḥ /
na tasya lipyate prajñā padmapatramivāmbubhiḥ

darśanasparśanādīni mā karotu karotu ca /
tavendriyamano gauṇaṃ tvamaniccho bhavātmavān

mamedamityasadbhūtamindriyārthe bhavanmanaḥ /
mā nimajjatvamagnaḥ sanmā karotu karotu vā

yadā te nendriyārthaśrīḥ svadate hṛdi rāghava /
tadā vijñātavijñānaḥ samuttīrṇabhavārṇavaḥ

āsvāditendriyārthasya satanoratanorapi /
anicchato'pi saṃpannā muktirarthavaśāttava

uccaiḥpadāya parayā prajñayā vāsanāgaṇāt /
puṣpādgandhamivodāraṃ ceto rāma pṛthakkuru

saṃsārāmbunidhāvasminvāsanāmbupariplute /
ye prajñā nāvamārūḍhāste tīrṇā vuḍitāḥ pare

kṣuradhārāpramitayā dhiyā paramadhīrayā /
pravicāryātmanastattvaṃ tataḥ svapadamāviśa

yathā tattvavidaḥ prājñā jñānabṛṃhitacetasaḥ /
viharanti tathā rāma vihartavyaṃ na mūḍhavat

jīvanmuktā mahātmāno nityatṛptā mahādhiyaḥ /
ācārairanugantavyā na bhogakṛpaṇāḥ śaṭhāḥ

na tyajanti na vāñchanti vyavahāraṃ jagadgatam /
sarvamevānuvartante pārāvāravido janāḥ

prabhāvasyābhimānasya guṇānāṃ yaśasaḥ śriyaḥ /
na kvacitkṛpaṇā loke mahāntastattvadarśinaḥ

suśūnye'pi na khidyante devodyāne nasaṅginaḥ /
niyatiṃ ca na muñcanti mahānto bhāskarā iva

vigatecchā yathāprāptavyavahārānuvartinaḥ /
vicaranti samunnaddhāḥ svasthā deharathe sthitāḥ

tvamapi prāptavān rāma vivekamimamātatam /
prajñābalena cānena jñāne svastho'si sundara

spaṣṭāṃ dṛṣṭimavaṣṭabhya nirmāno gatamatsaraḥ /
viharāsminbhuvaḥ pīṭhe parāṃ siddhimavāpsyasi

svasthaḥ sarvehitatyāgī dūrālokanavāñchanaḥ /
parāṃ śītalatāmantarādāya viharānagha

śrīvālmīkiruvāca /
itthaṃ girā vimalayā vimalāśayasya
rāmo muneḥ sapadi mṛṣṭa ivābabhāse /
jñānāmṛtena madhureṇa virājitāntaḥ
pūrṇaḥ śaśāṅka iva śītalatāṃ jagāma

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mokṣopāyeṣu sthitiprakaraṇe jīvanmuktasthitaguṇavarṇanaṃ nāma ṣaṭcatvāriṃśaḥ sargaḥ