Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 4.45

4.45.45

pañcacatvāriṃśaḥ sargaḥ

4.45.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
jagatsaṃpannamevedaṃ saṃpannaṃ kiṃcideva na /
śūnyameva ca bhāmātraṃ manovilasitaṃ sthitam

4.45.2

na deśakālāvetena brahmāṇḍenāvṛtau sthitau /
manāgapi mahārūpavatāpyākāśarūpiṇā

4.45.3

etatsaṃkalpamātrātma svapnadṛṣṭapuropamam /
yatraiva tatra tacchūnyaṃ kevalaṃ vyoma saṃsthitam

4.45.4

abhittirāgaracanamapi dṛṣṭamasanmayam /
akṛtaṃ kṛtamevaitadvyomni citraṃ vicitrakam

4.45.5

manasā kalpitaṃ sarvaṃ dehādibhuvanatrayam /
saṃsmṛtau kāraṇaṃ caitaccakṣurālokane yathā

4.45.6

ābhāsamātraṃ hi jagaddhaṭāvaṭapaṭabhramaiḥ /
āvartate na sadrūpātpṛthakkuḍyādayaḥ sthitāḥ

4.45.7

manasedaṃ śarīraṃ hi vāsanārthaṃ prakalpitam /
kṛmikośaprakāreṇa svātmakośa iva svayam

4.45.8

na tadasti ca yannāma cetaḥsaṃkalpamambaram /
na karoti na cāpnotidurgamapyatiduṣkaram

4.45.9

sarvaśaktidhare deve kā nāma nanu śaktayaḥ /
na saṃbhavantyāśriyante yābhirantarmanoguhāḥ

4.45.10

sattāsatte padārthānāṃ sarveṣāṃ sarvadaiva hi /
mahābāho saṃbhavataḥ sarvaśaktau vibhau sati

4.45.11

paśya bhāvanayā prāptaṃ manasaivātmajaṃ vapuḥ /
tasmāttatkalanāṃ rāma sarvaśaktiyutāṃ viduḥ

4.45.12

svasaṃkalpakṛtāḥ sarve devāsuranarādayaḥ /
svasaṃkalpopaśamane śāmyantyasnehadīpavat

4.45.13

ākāśasadṛśaṃ sarvaṃ kalanāmātrajṛmbhitam
jagatpaśya mahābuddhe sudīrghaṃ svapnamutthitam

4.45.14

na jāyate na mriyate iha kiṃcitkadācana /
paramārthena sumate mithyā sarvaṃ tu vidyate

4.45.15

na vṛddhimeti no hrāsaṃ yanna kiṃcitkadācana /
kiṃ vā tanu bhavettatra kasya kā nāma khaṇḍanā

4.45.16

bhūmabhūtaṃ svakāyotthamapaśyannipuṇaṃ dṛśā /
rāghavā'mahatā svāntaḥ kimajña iva muhyasi

4.45.17

mṛgatṛṣṇā yathā tāpānmanaso niścayāttathā /
asanta iva dṛśyante sarve brahmādayo'pyamī

4.45.18

dvicandravibhramaprakhyā manorathavadutthitāḥ /
mithyājñānaghanāḥ sarve jagatyākārarāśayaḥ

4.45.19

yathā nauyāyino mithyā sthāṇuspandamatistathā /
asatyaivotthitā nityamākārāṇāṃ paramparā

4.45.20

indrajālamidaṃ viddhi māyāracitapañjaram /
manomanananirmāṇaṃ na sannāsadiva sthitam

4.45.21

brahmaivedaṃ jagatsarvamanyatāyāstataḥ kutaḥ /
prasaṅgaḥ kīdṛśaḥ ko'sau kva vā sāparitiṣṭhati

4.45.22

ayaṃ girirayaṃ sthāṇurityāḍambaravibhramaḥ /
manaso bhāvanādārḍhyādasansanniva lakṣyate

4.45.23

prapañcapatanārambhaṃ pramattasya idaṃ jagat /
sakāmatṛṣṇāmananaṃ tyaktvānyadrāma bhāvaya

4.45.24

yathā svapno mahārambho bhrāntireva na vastutaḥ /
dīrghasvapnaṃ tathaivedaṃ viddhi cittopapāditam

4.45.25

dṛśyamānamahābhogaṃ gṛhyamāṇamavastukam /
kośamāśābhujaṅgānāṃ saṃsārāḍambaraṃ tyaja

4.45.26

asadetaditi jñātvā mā'tra bhāvaṃ niveśaya /
anudhāvati na prājño vijñāya mṛgatṛṣṇikām

4.45.27

svasaṃkalpātsvarūpāḍhyāṃ manorathamayīṃ śriyam /
yo'nugacchati mūḍhātmā duḥkhasyaiva sa bhājanam

4.45.28

vastunyasati loko'yaṃ yātu kāmamavastuni /
yastu vastu parityajya yātyavastu sa naśyati

4.45.29

manovyāmoha evedaṃ rajjvāmahibhayaṃ yathā /
bhāvanāmātravaicitryācciramāvartate jagat

4.45.30

asadabhyuditairbhāvairjalāntaścandravaccalaiḥ /
vañcyate bāla eveha na tattvajño bhavādṛśaḥ

4.45.31

ya imaṃ guṇasaṃghātaṃ bhāvayansukhamīhate /
pramārṣṭi sa jaḍo jāḍyaṃ vahnibhāvanayā svayā

4.45.32

asadevedamābhogi dṛśyate jalapañjaram /
manomanananirmāṇahṛdaye nagaraṃ yathā

4.45.33

idaṃ cittecchayodeti līyate tadanicchayā / /
mithyaivaṃ dṛśyate sphītaṃ gandharvanagaraṃ yathā

4.45.34

rāma naṣṭe jagatyasminna kiṃcidapi naśyati /
yukte'pi ca jagatyasminna kiṃcidapi yujyate

4.45.35

manaḥprakalpite bhagne hṛdi vistīrṇapattane /
vṛddhiṃ copagate brūhi kiṃ vṛddhaṃ kasya kiṃ kṣatam

4.45.36

krīḍārthena yathodeti bālānāṃ hṛdi vartanam /
manasā tadvadevedamudetyavirataṃ jagat

4.45.37

na kiṃcitkasyacinnaṣṭamindrajālajale yathā /
bhraṣṭe naṣṭe tathaivāsminsaṃsāre vitathotthite

4.45.38

yadasattadasatsyāccenna kiṃ kasya kila kṣatam /
tato harṣaviṣādānāṃ saṃsāre nāma nāspadam

4.45.39

asadeva yadatyantaṃ tasmātkiṃ nāma naśyati /
nāśābhāve hi duḥkhasya kaḥ prasaṅgo mahāmate

4.45.40

sadeva vā yadatyantaṃ tasya kiṃ nāma naśyati /
brahmaivedaṃ jagatsarvaṃ sukhaduḥkhe kimutthite

4.45.41

asadvāpi yadatyantaṃ vṛddhiḥ syāttasya kīdṛśī /
vṛddherabhāve harṣasya kaḥ prasaṅgo mahāmate

4.45.42

sarvatrāsatyabhūte'sminprapañcaikāntakāriṇi /
saṃsāre kimupādeyaṃ prājño yadabhivāñchatu

4.45.43

sarvatra satyabhūte'sminbrahmatattvamaye'pi ca /
kiṃ syātrtribhuvane heyaṃ prājñāḥ pariharantu yat

4.45.44

asatsadvā jagadyasya tenāsau sukhaduḥkhayoḥ /
agamya eva mūrkhastu tadvināśena duḥkhitaḥ

4.45.45

ādāvante ca yannāsti vartamāne'pi tattathā /
yo'bhivāñchatyasadrāma tasyāsattaiva dṛśyate

4.45.46

ādāvante ca yatsatyaṃ vartamāne sadeva tat /
yasya sarvaṃ sadeva syāttasya sattaiva dṛśyate

4.45.47

asatyabhūtaṃ toyāntaścandravyomatalādikam /
bālā evābhivāñchanti manomohāya nottamāḥ

4.45.48

bālo hi vitatākārairvasturiktaiḥ prayojanaiḥ /
saṃtoṣametyanantāya duḥkhāya na sukhāya tu

4.45.49

tasmānmā tvaṃ bhavo bālo rāma rājīvalocana /
avināśamihālokya nityamāśraya susthiram

4.45.50

asadidamakhilaṃ mayā sametaṃ
tviti vigaṇayya viṣāditāstu mā te /
sadiha hi sakalaṃ mayā sametaṃ
tviti ca vilokya viṣāditāstu mā te

4.45.51

śrīvālmīkiruvāca /
ityuktavatyatha munau divaso jagāma
sāyaṃtanāya vidhaye'stamino jagāma /
snātuṃ sabhā kṛtanamaskaraṇā jagāma
śyāmākṣaye ravikaraiśca sahājagāma

4.45.45

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mo० sthitiprakaraṇe yathābhūtārthayogopadeśo nāma pañcacatvāriṃśaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc