Yoga Vasistha · Chapter 4.27

saptaviṃśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
tasmiṃstadā vartamāne ghore samarasaṃbhrame /
devāsuraśarīreṣu garteṣvabhrodareṣviva

vahatsvasṛkpravāheṣu gaṅgāpūreṣvivāmbarāt /
dāmni veṣṭitadevaughakṛtakṣveḍāghanārave

vyāle nijakarākṛṣṭipiṣṭasarvasurālaye /
kaṭe kaṭhinasaṃrambhasaṅgarakṣapitāmare

airāvate kṣīṇarave palāyanaparāyaṇe /
pravṛddhe dānavānīke madhyāhna iva bhāskare

patitāṅgavyathārtāni prasravadrudhirāṇi ca /
payāṃsīvāvasetūni devasainyāni dudruvuḥ

dāmavyālakaṭāstāni ciramantarhitāni ca /
anujagmurlasannādasindhanānīva pāvakāḥ

anviṣṭānapi yatnena nālabhantāsurāḥ surān /
ghanajālavanoḍḍīnānsiṃhā hariṇakāniva

alabdheṣvamaraugheṣu dāmavyālakaṭāstadā /
jagmuḥ pātālakośasthaṃ prabhuṃ pramuditāśayāḥ

atha devā viṣaṇṇāste kṣaṇamāśvāsya vai yayuḥ /
jayopāyāya vijitā brahmāṇamamitaujasam

teṣāmāvirabhūdbrahmā raktaraktānanaśriyām /
sāyaṃ raktīkṛtāmbūnāmabdhīnāmiva candramāḥ

praṇamya te surāstasmā anarthaṃ śambarehitam /
samyakprakathayāmāsurdāmavyālakaṭakramam

tadākarṇyākhilaṃ brahmā vicārya sa vicāravit /
uvācedaṃ surānīkamāśvāsanakaraṃ vacaḥ

śrībrahmovāca /
śatavarṣasahasrānte śambareṇa hareḥ karāt /
martavyaṃ samareśasya tatkālaṃ saṃpratīkṣatām

dāmavyālakaṭānetānadya tvamarasattamāḥ /
yodhayantaḥ palāyadhvaṃ māyāyuddhena dānavān

yuddhābhyāsavaśādeṣāṃ mukurāṇāmivāśaye /
ahaṃkāracamatkāraḥ pratibimbamupaiṣyati

gṛhītavāsanāstvete dāmavyālakaṭāḥ surāḥ /
sujeyā vo bhaviṣyanti lagnajālāḥ khagā iva

adya tvavāsanā hyete sukhaduḥkhavivarjitāḥ /
dhairyeṇārīnvinighnanto devā durjayatāṃ gatāḥ

vāsanātantubaddhā ye āśāpāśavaśīkṛtāḥ /
vaśyatāṃ yānti te loke rajjubaddhāḥ khagā iva

ye bhinnavāsanā dhīrāḥ sarvatrāsaktabuddhayaḥ /
na hṛṣyanti na kupyanti durjayāste mahādhiyaḥ

yasyāntarvāsanārajjvā granthibandhaḥ śarīriṇaḥ /
mahānapi bahujño'pi sa bālenāpi jīyate

ayaṃ so'haṃ mamedaṃ tadityākalpitakalpanaḥ /
āpadāṃ pātratāmeti payasāmiva sāgaraḥ

iyanmātraparicchinno yenātmā bhavyabhāvitaḥ /
sa sarvajño'pi sarvatra parāṃ kṛpaṇatāṃ gataḥ

anantasyāprameyasya yeneyattā prakalpitā /
ātmanastasya tenātmā svātmanaivāvaśīkṛtaḥ

ātmano vyatiriktaṃ yatkiṃcidasti jagattraye /
yatropādeyabhāvena baddhā bhavatu vāsanā

āsthāmātramanantānāṃ duḥkhānāmākaraṃ viduḥ /
anāsthāmātramabhitaḥ sukhānāmākaraṃ viduḥ

dāmavyālakaṭā yāvadanāsthā bhavasaṃsthitau /
tāvanna nāma jeyāvo maśakānāmivānalāḥ

antarvāsanayā janturdīnatāmanuyātayā /
jito bhavatyanyathā tu maśako'pyamarācalaḥ

vidyate vāsanā yatra tatra sā yāti pīnatām /
guṇo guṇini hi dvitvaṃ sato dṛṣṭaṃ hi nāsataḥ

ayaṃ so'haṃ mamedaṃ cetyevamantaḥ savāsanam /
yathā dāmādayaḥ śakra bhāvayanti tathā kuru

yā yā janasya vipado bhāvābhāvadaśāśca yāḥ /
tṛṣṇākarañjavallyāstā mañjaryaḥ kaṭukomalāḥ

vāsanātantubaddho yo loko viparivartate /
sā pravṛddhātiduḥkhāya sukhāyocchedamāgatā

dhīro'pyatibahujño'pi kulajo'pi mahānapi /
tṛṣṇayā badhyate jantuḥ siṃhaḥ śṛṅkhalayā yathā

dehapādapasaṃsthasya hṛdayālayagāminaḥ /
tṛṣṇā cittakhagasyeyaṃ vāgurā parikalpitā

dīno vāsanayā lokaḥ kṛtāntenāpakṛṣyate /
rajjveva bālena khago vivaśo bhṛśamucchavasan

alamāyudhabhāreṇa saṃgarabhramaṇena ca /
vāsanāyā viparyāsaṃ yuktyā yatnādripoḥ kuru

antarā kṣubhite dhairye riporamaranāyaka /
na śastrāṇi na cāstrāṇi na śāstrāṇi jayanti ca

dāmavyālakaṭāstvete yuddhābhyāsavaśena ca /
ahaṃkāramayīṃ mattāste grahīṣyanti vāsanām

yadā te'tyajñapuruṣāḥ śambareṇa vinirmitāḥ /
vāsanāmāśrayiṣyanti tadā yāsyanti jeyatām

tattāvadyuktiyuddhena tānprabodhayatāmarāḥ /
yāvadabhyāsavaśato bhaviṣyanti savāsanāḥ

tato vaśyā bhaviṣyanti bhavatāṃ baddhavāsanāḥ /
tṛṣṇā'protāśayā loke na ca kecana pelavāḥ

samaviṣamamidaṃ jagatsamagraṃ
samupanataṃ sthiratāṃ svavāsanāntaḥ /
calacalalaharībharo yathābdhā-
vata iha saiva cikitsyatāṃ prayātā

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mokṣopāyeṣu sthitiprakaraṇe pitāmahavākyaṃ nāma saptaviṃśaḥ sargaḥ