Yoga Vasistha · Chapter 4.17
saptadaśaḥ sargaḥ
śrīrāma uvāca /
bhagavanbhṛguputrasya pratibhāsānubhūtitaḥ /
yathaiṣā saphalā jātā tathānyasya na kiṃ bhavet
śrīvasiṣṭha uvāca /
iyaṃ prathamamutpannā sā tanurbrahmaṇaḥ padāt /
śuddhā jātirbhārgavasya nānyajanmakalaṅkitā
sarvaiṣaṇānāṃ saṃśāntau śuddhacittasya yā sthitiḥ /
tatsatyamucyate saiṣā vimalā cidudāhṛtā
manonirmalasattvātma yadbhāvayati yādṛśam /
tattathāśu bhavatyeva yathāvarto bhavetpayaḥ
yathā bhṛgusutasyaiva vibhramaḥ protthitaḥ svayam /
pratyekamapyevameva dṛṣṭānto'tra bhṛgoḥ sutaḥ
bījasyāṅkurapatrādi svaṃ camatkurute yathā /
sarveṣāṃ bhūtasaṅghānāṃ bhramakhaṇḍāstathaiva hi
yadidaṃ dṛśyate viśvamevamevākhilaṃ jagat /
pratyekamuditaṃ mithyā mithyaivāstamupaiti ca
nāstameti nacodeti jagatkiṃcana kasyacit /
bhrāntimātramidaṃ māyāmugdheva parijṛmbhate
yathā saṃpratibhāsasthaḥ svayaṃ saṃsārakhaṇḍakaḥ /
tathā teṣāṃ sahasrāṇi mithyā dṛṣṭāni santi hi
svapnasaṃkalpanagaravyavahārāḥ parasparam/
pṛthagyathā na dṛśyante tathaite saṃsṛtibhramāḥ
evaṃ nagaravṛndāni nabhassaṃkalparūpiṇi /
santi tāni na dṛśyante mithyājñānadṛśaṃ vinā
piśācayakṣarakṣāṃsi santyevaṃrūpakāṇi ha /
saṃkalpamātradehāni sukhaduḥkhamayāni ca
evameva vayaṃ ceme saṃpannā raghunandana /
svasaṃkalpātmakākārā mithyāsatyatvabhāvinaḥ
evaṃrūpaiva hi pare vidyate sargasaṃtatiḥ /
na vāstavī vastutā tu saṃsthitaivamavastuni
pratyekamuditaṃ viśvamevameva mudhaiva hi /
vanagulmakarūpeṇa vasantaikaraso yathā
prathamo'yaṃ svasaṃkalpaḥ prathāmabhyāgato yathā /
tathātiparamārthena dṛṣṭenetthaṃ vibhāvyate
pratyekamuditaṃ cittaṃ svasvabhāvodarasthitam /
idamitthaṃ samārambhaṃ jagatpaśyanvinaśyati
pratibhāsavaśādasti nāsti vastvavalokanāt/
dīrghasvapno jagajjālamālānaṃ cittadantinaḥ
citsattaiva jagatsattā jagatsattaiva cittakam /
ekābhāvādvayornāśaḥ sa ca satyavicāraṇāt
śuddhasya pratibhāso hi satyo bhavati cetasaḥ /
pramārjanādiva maṇermalinasyeha yuktitaḥ
ciramekadṛḍhābhyāsācchuddhirbhavati cetasaḥ /
anākrāntasya saṃkalpaiḥ pratibhodeti cetasaḥ
suvarṇaṃ na sthitiṃ yāti malavatyaṃśuke yathā /
ekā dṛṣṭiḥ sthitiṃ yāti na mlāne cittake tathā
śrīrāma uvāca /
pratibhāsātmani jagatyete kālakriyākramāḥ /
sodayāstamayā jātāḥ kathaṃ śukrasya cetasaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
yādṛgjagadidaṃ dṛṣṭaṃ śukreṇa pitṛśāstrataḥ /
tādṛkkasya sthitaṃ citte mayūrāṇḍe mayūravat
svabhāvakośasthamidaṃ tadetena kramoditam /
bījenāṅkurapatrādilatāpuṣpaphalaṃ yathā
jīvo yadbāsanābaddhastadevāntaḥ prapaśyati /
svarūpaṃ cātra dṛṣṭānto dīrghasvapnastvidaṃ jagat
pratyekamudito rāma nūnaṃ saṃsṛtikhaṇḍakaḥ /
rātrau sainyanarasvapnajālavatsvātmani sphuṭaḥ
śrīrāma uvāca /
eṣa saṃsṛtikhaṇḍottho mithaḥ sa milati svayam /
no vā milati tanme tvaṃ yathāvadvaktumarhasi
śrīvasiṣṭha uvāca /
malinaṃ hi mano'vīryaṃ na mithaḥ śleṣamarhati /
ayo'yasi ca saṃtapte śuddhe taptaṃ tu līyate
cittatattvāni śuddhāni saṃmilanti parasparam /
ekarūpāṇitoyāni yāntyaikyaṃnāvilāni hi
śuddhirhi cittasya vivāsanatva-
mabhūtasaṃvedanamekarūpam /
tasyāśu śuddhyā bhavati prabuddha-
stanmātrayuktyā parasaṃgameti
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mo० sthi० bhārgavopākhyāne manorājyasaṃmelanaṃ nāma saptadaśaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0