Yoga Vasistha · Chapter 4.14

caturdaśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
atha kālabhṛgū devau mandarācalakandarāt /
gantuṃ pravṛttāvavanau samaṅgāsaritastaṭam

tau śailādavarohantau dṛṣṭavantau mahādyutī /
navahaimalatājālakuñjasuptanabhaścarān

vallīvalayadolābhiḥ krīḍato gaganāṅgaṇe /
hariṇīmugdhamugdhākṣiprekṣitasmāritotpalān

siddhānadhyāsitottuṅgaśilāśakalaviṣṭarān /
dhṛtākārānivotsāhānhelādṛṣṭajagattrayān

kṛtājasrapatatpuṣpadhārāsāranimajjanān /
tālottālakṛtoddhastahastānhastighaṭāpatīn

madāvalepanidrālūnmadānmūrtāniva sthitān /
puṣpakesararaktāṅgapavanāruṇavāladhīn

cañcalāścamarāścārūnbhūbhṛnmaṇḍalacāmarān /
kṛtājastrapatatpuṣpadhārāsāranimajjanān

kinnarānbhūmakharjūrāñśākhāsaralatāṃ gatān /
parasparaphalāghātakṣveḍāvarjitakīcakān //
dhātupāṭaladurvakrānmarkaṭānnaṭanotkaṭān /
latāvitānasaṃchannasānūpavanamandirān

siddhānamaranārībhirmandārakusumāhatān /
dhātupāṭalanirdvārapayodapaṭasaṃvṛtān

taṭānajanasaṃsargānbauddhānpravrajitāniva /
saritaḥ kundamandārapinaddhalaharīghaṭāḥ /
sāgarotkatayevāttamadhumāsaprasādhanāḥ

puṣpabhārapinaddhāṅgānvṛkṣānpavanakampitān /
kṣībāniva madhuprāptau ghūrṇānmadhukarekṣaṇān

śailarājaśriyaṃ sphītāṃ paśyantau tāvitastataḥ /
prāptavantau vasumatīṃ purapattanamaṇḍitām

kṣaṇādavāpatustatra puṣpalolataraṅgiṇīm /
samaṅgāṃ saritaṃ sādhu sarvapuṣpamayīmiva

dadarśātha taṭe tasminkasmiṃścittanayaṃ bhṛguḥ /
dehāntaraparāvṛttaṃ bhāvamanyamupāgatam

śāntendriyaṃ samādhisthamacañcalamanomṛgam /
sucirādiva viśrāntaṃ suciraśramaśāntaye

cintayantamivānantāścirabhuktā'cirojjhitāḥ /
saṃsārasāgaragatīrharṣaśokanirantarāḥ

nūnaṃ niścalatāṃ yātamatibhramitacakravat /
anantajagadāvartavivartātiśayādiva

ekāntasaṃsthitaṃ kāntaṃ kāntyekākinamāśritam /
upaśāntehasaṃbhagnacittasaṃbhramasaṃgamam

nirvikalpasamādhisthaṃ virataṃ dvandvavṛttitaḥ /
hasantamakhilāṃ lokagatiṃ śītalayā dhiyā

vigatākhilavṛttāntaṃ vigatāśeṣabhoktṛtam /
nirastakalpanājālamālambitamahāpadam

anantaviśrāntitate pade viśrāntamātmani /
pratibimbamagṛhṇantaṃ sitaṃ maṇimivāsthitam

heyopādeyasaṃkalpavikalpābhyāṃ samujjhitam /
saṃprabuddhamatiṃ dhīraṃ dadarśa tanayaṃ bhṛguḥ

tamālokya bhṛgoḥ putraṃ kālo bhṛgumuvāca ha /
vākyamabdhidhvaninibhaṃ tava putrastvasāviti

vibudhyatāmiti girā samādhervirarāma saḥ /
bhārgavo'mbhodaghoṣeṇa śanairiva śikhaṇḍabhṛt

unmīlya netre so'paśyadante kālabhṛgū prabhū /
samodayāvivāyātau devau śaśidivākarau

kadambalatikāpīṭhādathotthāya nanāma tau /
samau samāgatau kāntau viprau hīraharāviva

mithaḥkṛtasamācārāḥ śilāyāṃ samupāviśan /
merupṛṣṭhe jagatpūjyā brahmaviṣṇuharā iva

atha śāntajapo rāma sa samaṅgātaṭe dvijaḥ /
tāvuvāca vacaḥ śāntamamṛtasyandasundaram

bhavatordarśanenāhamadya nirvṛtimāgataḥ /
samamāgatayorloke śītaloṣṇarucoriva

yo na śāstreṇa tapasā na jñānenāpi vidyayā /
vinaṣṭo me manomohaḥ kṣīṇo'sau darśanena vām

na tathā sukhayantyantarnirmalāmṛtavṛṣṭayaḥ /
yathā praharṣayantyetā mahatāmeva dṛṣṭayaḥ

caraṇābhyāmimaṃ deśaṃ bhavantau bhūritejasau /
kau pavitritavantau naḥ śaśāṅkārkāvivāmbaram

ityuktavantaṃ provāca bhṛgurjanmāntarātmajam /
smarātmānaṃ prabuddho'si nājño'sīti raghūdvaha

prabodhito'sau bhṛguṇā janmāntaradaśāṃ nijām /
muhūrtamātraṃ sasmāra dhyānonmīlitalocanaḥ

athāsau vismayātsmeramukho muditamānasaḥ /
vitarkamantharāṃ vācamuvāca vadatāṃ varaḥ

jagatyaviditārambhā niyatiḥ paramātmanaḥ /
yadvaśādidamābhogi jagaccakraṃ pravartate

mamānantānyatītāni janmānyaviditānyapi /
daśāphalānyanantāni kalpāntakalitādiva

dṛṣṭāḥ kaṭhinasaṃrambhā vibhavo'pyarjanabhramāḥ /
vihṛtaṃ vītaśokāsu ciraṃ merusthalīṣu ca

pītamāmodi mandārakesarāruṇitaṃ payaḥ /
mandākinyāḥ sakahlāraṃ taṭīṣvamarabhūbhṛtaḥ

bhrāntaṃ mandarakuñjeṣu phullahemalatāliṣu /
meroḥ kalpatarucchāyāpuṣpasundarasānuṣu

na tadasti na yadbhuktaṃ na tadasti na yatkṛtam /
na tadasti na yaddṛṣṭamiṣṭāniṣṭāsu vṛttiṣu

jñātaṃ jñātavyamadhunā dṛṣṭaṃ draṣṭavyamakṣatam /
viśrānto'thaciraṃ śrānto gato me sakalo bhramaḥ

uttiṣṭha tāta gacchāmaḥ paśyāmo mandarasthitām /
tāṃ tanuṃ tāvadāśuṣkāṃ śuṣkāṃ vanalatāmiva

na samīhitamastīha nāsamīhitamasti me /
niyate racanāṃ draṣṭuṃ kevalaṃ viharāmyaham

yadatisubhagamāryasevitaṃ ta-
tsthiramanuyāmi yadekabhāvabuddhyā /
tadalamabhimatā matirmamāstu
prakṛtamimaṃ vyavahāramācarāmi

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mo० sthitiprakaraṇe bhā० bhārgavajanmāntarasmaraṇavarṇanaṃ nāma caturdaśaḥ sargaḥ