Yoga Vasistha · Chapter 4.13

trayodaśaḥ sargaḥ

kāla uvāca /
etāsāṃ bhūtajātīnāmūrmīṇāmiva sāgarāt /
vividhānāṃ vicitrāṇāṃ latānāmiva mādhave

bhavyā jitamanomohā dṛṣṭalokaparāvarāḥ /
jīvanmuktā bhramantīha yakṣagandharvakiṃnarāḥ

anye tu kāṣṭhakuḍyābhā mūḍhāḥ sthāvarajagamāḥ /
apare kṣīṇamohāste kiṃ teṣāṃ pravicāryate

loke prabudhyamānānāṃ bhūtānāmātmasiddhaye /
viharantīha śāstrāṇi kalpitānyuditātmabhiḥ

saṃprabuddhāśayā ye tu duṣkṛtānāṃ parikṣaye /
teṣāṃ śāstravicāreṣu nirmalā dhīḥ pravartate

vilīyate manomohaḥ sacchāstrapravicāraṇāt /
nabhoviharaṇādbhānoḥ śārvaraṃ timiraṃ yathā

akṣīyamāṇaṃ hi mano mohāyaiva na siddhaye /
nīhāra iva saṃchādya vetāla iva valgati

sarveṣāmeva dehānāṃ sukhaduḥkhārthabhājanam /
śarīraṃ mana eveha natu māṃsamayaṃ mune

yo'yaṃ māṃsāsthisaṃghāto dṛśyate pāñcabhautikaḥ /
manovikalpanaṃ viddhi na dehaḥ paramārthataḥ

manaḥśarīreṇa tava putro'yaṃ kṛtavānmune /
tadeva prāptavānāśu vayaṃ nātrāparādhinaḥ

svayā vāsanayā loko yadyatkarma karoti yaḥ /
sa tathaiva tadāpnoti netarasyeha kartṛtā

svānusaṃhitamantaryanmanovāsanayā svayā /
ko nāma bhuvaneśo'sti tatkartuṃ yasya śaktatā

ye sargā narakābhogā yā janmamaraṇaiṣaṇāḥ /
svapnamanomananenedaṃ sa niṣpando'pi duḥkhadaḥ

bahunātra kimuktena śabdasaṃgrahakāriṇā /
uttiṣṭha bhagavanyāmo yatra te tanayaḥ sthitaḥ

sarvaṃ cittaśarīreṇa bhuktvā śukraḥ kṣaṇādiva /
tathenduraśmisaṃghaṭṭātsamaṅgātāpasaḥ sthitaḥ

tatprāṇapavanaścittānmukta indvaṃśuvatphalam /
avaśyāyatayā bhūtvā vīryaṃ tenāntarāsthitaḥ

ityuktvā bhagavānkālo hasanniva jagadgatim /
hastāddhastena jagrāha bhṛgumindumivāṃśumān

aho nu citrā niyatervyavastheti vadaṃchanaiḥ /
bhagavānbhṛguruttasthāvudayādreryathā raviḥ

tejonidhī ha samamaṅga samutthitau tau
bhātastadāmbaratale satamālajāle /
tulyodayāviva nabhasyamale vihartu-
mabhyutthitau sajaladau sakalendusūryau

śrīvālmīkiruvāca /
ityuktavatyatha munau divaso jagāma
sāyatanāya vidhaye'stamino jagāma /
snātuṃ sabhā kṛtanamaskaraṇā jagāma
śyāmākṣaye ravikaraiśca sahājagāma

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० sthitiprakaraṇe bhārgavopākhyāne bhṛgusamāśvāsanaṃ nāma trayodaśaḥ sargaḥ