યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 4.13

ત્રયોદશઃ સર્ગઃ

કાલ ઉવાચ ।
એતાસાં ભૂતજાતીનામૂર્મીણામિવ સાગરાત્ ।
વિવિધાનાં વિચિત્રાણાં લતાનામિવ માધવે

ભવ્યા જિતમનોમોહા દૃષ્ટલોકપરાવરાઃ ।
જીવન્મુક્તા ભ્રમન્તીહ યક્ષગન્ધર્વકિંનરાઃ

અન્યે તુ કાષ્ઠકુડ્યાભા મૂઢાઃ સ્થાવરજગમાઃ ।
અપરે ક્ષીણમોહાસ્તે કિં તેષાં પ્રવિચાર્યતે

લોકે પ્રબુધ્યમાનાનાં ભૂતાનામાત્મસિદ્ધયે ।
વિહરન્તીહ શાસ્ત્રાણિ કલ્પિતાન્યુદિતાત્મભિઃ

સંપ્રબુદ્ધાશયા યે તુ દુષ્કૃતાનાં પરિક્ષયે ।
તેષાં શાસ્ત્રવિચારેષુ નિર્મલા ધીઃ પ્રવર્તતે

વિલીયતે મનોમોહઃ સચ્છાસ્ત્રપ્રવિચારણાત્ ।
નભોવિહરણાદ્ભાનોઃ શાર્વરં તિમિરં યથા

અક્ષીયમાણં હિ મનો મોહાયૈવ ન સિદ્ધયે ।
નીહાર ઇવ સંછાદ્ય વેતાલ ઇવ વલ્ગતિ

સર્વેષામેવ દેહાનાં સુખદુઃખાર્થભાજનમ્ ।
શરીરં મન એવેહ નતુ માંસમયં મુને

યોઽયં માંસાસ્થિસંઘાતો દૃશ્યતે પાઞ્ચભૌતિકઃ ।
મનોવિકલ્પનં વિદ્ધિ ન દેહઃ પરમાર્થતઃ

મનઃશરીરેણ તવ પુત્રોઽયં કૃતવાન્મુને ।
તદેવ પ્રાપ્તવાનાશુ વયં નાત્રાપરાધિનઃ

સ્વયા વાસનયા લોકો યદ્યત્કર્મ કરોતિ યઃ ।
સ તથૈવ તદાપ્નોતિ નેતરસ્યેહ કર્તૃતા

સ્વાનુસંહિતમન્તર્યન્મનોવાસનયા સ્વયા ।
કો નામ ભુવનેશોઽસ્તિ તત્કર્તું યસ્ય શક્તતા

યે સર્ગા નરકાભોગા યા જન્મમરણૈષણાઃ ।
સ્વપ્નમનોમનનેનેદં સ નિષ્પન્દોઽપિ દુઃખદઃ

બહુનાત્ર કિમુક્તેન શબ્દસંગ્રહકારિણા ।
ઉત્તિષ્ઠ ભગવન્યામો યત્ર તે તનયઃ સ્થિતઃ

સર્વં ચિત્તશરીરેણ ભુક્ત્વા શુક્રઃ ક્ષણાદિવ ।
તથેન્દુરશ્મિસંઘટ્ટાત્સમઙ્ગાતાપસઃ સ્થિતઃ

તત્પ્રાણપવનશ્ચિત્તાન્મુક્ત ઇન્દ્વંશુવત્ફલમ્ ।
અવશ્યાયતયા ભૂત્વા વીર્યં તેનાન્તરાસ્થિતઃ

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્કાલો હસન્નિવ જગદ્ગતિમ્ ।
હસ્તાદ્ધસ્તેન જગ્રાહ ભૃગુમિન્દુમિવાંશુમાન્

અહો નુ ચિત્રા નિયતેર્વ્યવસ્થેતિ વદંછનૈઃ ।
ભગવાન્ભૃગુરુત્તસ્થાવુદયાદ્રેર્યથા રવિઃ

તેજોનિધી હ સમમઙ્ગ સમુત્થિતૌ તૌ
ભાતસ્તદામ્બરતલે સતમાલજાલે ।
તુલ્યોદયાવિવ નભસ્યમલે વિહર્તુ-
મભ્યુત્થિતૌ સજલદૌ સકલેન્દુસૂર્યૌ

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
ઇત્યુક્તવત્યથ મુનૌ દિવસો જગામ
સાયતનાય વિધયેઽસ્તમિનો જગામ ।
સ્નાતું સભા કૃતનમસ્કરણા જગામ
શ્યામાક્ષયે રવિકરૈશ્ચ સહાજગામ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મો૦ સ્થિતિપ્રકરણે ભાર્ગવોપાખ્યાને ભૃગુસમાશ્વાસનં નામ ત્રયોદશઃ સર્ગઃ