Yoga Vasistha · Chapter 3.98
aṣṭanavatitamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
yataḥkutaścidutpannaṃ cittaṃ yatkiṃcideva hi /
nityamātmavimokṣāya yojayedyatnato'nagha
saṃyojitaṃ pare cittaṃ śuddhaṃ nirvāsanaṃ bhavet /
tatastu kalpanāśūnyamātmatāṃ yāti rāghava
cittāyattamidaṃ sarvaṃ jagatsthiracarātmakam /
cittādhīnavato rāma bandhamokṣāvapi sphuṭam
atrārthe kathyamānaṃ me cittākhyānamanuttamam /
brahmaṇā yatpurā proktaṃ śrṛṇu rāmātiyatnataḥ
asti rāmāṭavī sphārā śūnyāśāntātibhīṣaṇā /
yojanānāṃ śataṃ yasyāṃ lakṣyate kaṇamātrakam
tasyāmeko hi puruṣaḥ sahasrakaralocanaḥ /
paryākulamatirbhīmaḥ saṃsthito vitatākṛtiḥ
sa sahasreṇa bāhūnāmādāya parighānbahūn /
praharatyātmanaḥ pṛṣṭhe svātmanaiva palāyate
dṛḍhaprahāraiḥ praharansvayamevātmanātmani /
pravidravati bhītātmā sa yojanaśatānyapi
krandanpalāyamāno'sau gatvā dūramitastataḥ /
śramavānvivaśākāro viśīrṇacaraṇāṅgakaḥ
patito'vaśa evāśu mahatyandho'ndhakūpake /
kṛṣṇarātritamobhīme nabhogambhīrakoṭare
tataḥ kālena bahunā so'ndhakūpātsamutthitaḥ /
punaḥ prahāraiḥ praharanvidravatyātmanātmanaḥ
punardūrataraṃ gatvā karañjavanagulmakam /
praviṣṭaḥ kaṇṭakavyāptaṃ śalabhaḥ pāvakaṃ yathā
tasmātkarañjagahanādviniḥsṛtya kṣaṇādiva /
punaḥ prahāraiḥ praharanvidravatyātmanātmanaḥ
punardūrataraṃ gatvā śaśāṅkakaraśītalam /
kadalīkānanaṃ kāntaṃ saṃpraviṣṭo hasanniva
kadalīkhaṇḍakāttasmādviniḥsṛtya kṣaṇātpunaḥ /
svayaṃ prahāraiḥ praharanvidravatyātmanātmani
punardūrataraṃ gatvā tamevāndho'ndhakūpakam /
sa saṃpraviṣṭastvarayā viśīrṇāvayavākṛtiḥ
andhakūpātsamutthāya praviṣṭaḥ kadalīvanam /
kadalīkānanācchvabhraṃ karañjavanagulmakam
karañjakānanātkūpaṃ kūpādrambhāvanāntaram /
praviśanpraharaṃścaiva svayamātmani saṃsthitaḥ
evaṃrūpanijācāraḥ so'valokya ciraṃ mayā /
avaṣṭabhya balādeva muhūrtaṃ rodhitaḥ pathi
pṛṣṭaḥ sa kastvaṃ kimidaṃ kenārthena karoṣi vā /
kiṃ nāmābhimataṃ te'tra kiṃ mudhā parimuhyasi
iti pṛṣṭena kathitaṃ tena me raghunandana /
nāhaṃ kaścinna caivedaṃ mune kiṃcitkaromyaham
tvayāhamavabhagno'smi tvaṃ me śatruraho vata/
tvayā dṛṣṭo'smi naṣṭo'smi duḥkhāya ca sukhāya ca
ityuktvā viklavānyaṅgānyālokya svānyatuṣṭimān /
rurodātiravaṃ dīno megho varṣannivāṭavīm
kṣaṇamātreṇa tatrāsāvupasaṃhṛtya rodanam /
svānyaṅgāni samālokya jahāsa ca nanāda ca
athāṭṭahāsaparyante sa pumānpurato mama /
krameṇa tāni tatyāja svānyaṅgāni samaṃtataḥ
prathamaṃ patitaṃ tasya śiraḥ paramadāruṇam /
tataste bāhavaḥ paścādvakṣastadanu codaram
atha kṣaṇena sa pumāṃstānyaṅgāni yathākramam /
saṃtyajya niyateḥ śaktyā kvāpi gantumupasthitaḥ
dṛṣṭavānahamekānte punaranyaṃ tathā naram /
so'pi prahārānparitaḥ prayacchansvayamātmani
bāhubhiḥ pīvarākāraiḥ svayameva palāyate /
kūpe patati kūpāttu samutthāyābhidhāvati
punaḥ patati kuṇḍe'ntaḥ punarārtaḥ palāyate /
punaḥ praviśati śvabhraṃ kṣaṇaṃ śiśirakānanam
kaṣṭaṃ punaḥpunastuṣṭaḥ punaḥ praharati svayam /
evaṃprāyanijācāraściramālokya sasmayam
sa mayā samavaṣṭabhya paripṛṣṭastathaiva hi /
tenaivāsau krameṇādya ruditvā saṃprahasya ca
aṅgairviśīrṇatāmetya yayāvalamalakṣyatām /
vicārya niyateḥ śaktiṃ tato gantumupasthitaḥ
dṛṣṭavānahamekānte punaranyaṃ tathā naram /
praharaṃstadvadevāsau svayameva palāyate
palāyamānaḥ patito mahatyandhe'ndhakūpake /
tatrāhaṃ suciraṃ kālamavasaṃ tatpratīkṣakaḥ
yāvatsa sucireṇāpi kūpānnābhyuditaḥ śaṭhaḥ /
athāhamutthito gantuṃ dṛṣṭavānpuruṣaṃ punaḥ
tādṛśaṃ tādṛśākāraṃ prapatantaṃ tathaiva ca /
avaṣṭabhya tathaivāśu tasya proktaṃ punarmayā
tathaivotpalapatrākṣa nāsau tadavabuddhavān /
kevalaṃ māmasau mūḍho naiva jānāsi kiṃcana
āḥ pāpa durdvijetyuktvā svavyāpāraparo yayau /
atha tasminmahāraṇye tathā viharatā mayā
bahavastādṛśā dṛṣṭāḥ puruṣā doṣakāriṇaḥ /
matpṛṣṭāḥ kecidāyānti svapnasaṃbhramavacchamam
maduktaṃ nābhinandanti kecicchavatanuṃ yathā /
vinipatyāndhakūpebhyaḥ kecittatprotthitāḥ punaḥ
kadalīkhaṇḍakātkeciccireṇāpi na nirgatāḥ /
kecidantarhitāḥ sphāre karañjavanagulmake
na kvacitsthitimāyānti keciddharmaparāyaṇāḥ /
evaṃvidhā sā vitatā raghūdvaha mahāṭavī
adyāpi vidyate yasyāmitthaṃ te puruṣāḥ sthitāḥ /
sā ca dṛṣṭā tvayā rāma tvayeha vyavahāriṇī /
bālyāttu buddhitattvasya na tāṃ smarasi rāghava
sā bhīṣaṇā vividhakaṇṭakasaṅkaṭāṅgī
ghorāṭavī ghanatamogahanāpi loke /
āgatya nirvṛtimalabdhaparāvabodhai-
rāsevyate kusumagulmakavāṭikeva
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe cittopākhyānaṃ nāmāṣṭanavatitamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0