Yoga Vasistha · Chapter 3.95

śrīvasiṣṭha uvāca /
abhinnau karmakartārau samameva parātpadāt /
svayaṃ prakaṭatāṃ yātau puṣpāmodau taroriva

sarvasaṃkalpanāmukte jīvā brahmaṇi nirmale /
sphuranti vitate vyomni nīlimevājñacakṣuṣaḥ

aprabuddhajanācāro yatra rāghava dṛśyate /
tatra brahmaṇa utpannā jīvā ityuktayaḥ sthitāḥ

saṃprabuddhajanācāre vaktumetanna śobhanam /
yadbrahmaṇa idaṃ jātaṃ na jātaṃ ceti rāghava

kācidvā kalanā yāvanna nītā rāghava prathām /
upadeśyopadeśaśrīstāvalloke na śobhate

ato bhedadṛśā dīnāmaṅgīkṛtyopadiśyate /
brahmedamete jīvā vai veti vācāmayaṃ kramaḥ

iti dṛṣṭo nirāsaṅgādbrahmaṇo jāyate jagat /
tajjaṃ tadeva taddhetugataṃ duravabodhataḥ

merumandarasaṃkāśā bahavo jīvarāśayaḥ /
utpatyotpatya saṃlīnāstasminneva pare pade

athānantāḥ sphurantyete jāyamānāḥ sahasraśaḥ /
nānākakubnikuñjeṣu pādapeṣviva pallavāḥ

jīvaughāścodbhaviṣyanti madhāviva navāṅkurāḥ /
tatraiva layameṣyanti grīṣme madhurasā iva

tiṣṭhantyajasraṃ kāleṣu ta evānye ca bhūriśaḥ /
jāyante ca pralīyante parasmiñjīvarāśayaḥ

puṣpāmodāvivābhinnau pumānkarma ca rāghava /
parameśātsamāyāte tatraiva viśataḥ śanaiḥ

dṛṣṭamete jagatyasmindaityoraganarāmarāḥ /
udbhavantyabhavā bhāvaiḥ prasphuranti punaḥ punaḥ

heturviharaṇe teṣāmātmavismaraṇādṛte /
na kaścillakṣyate sādho janmāntaraphalapradaḥ

śrīrāma uvāca /
avisaṃvādinārthe yadyatprāmāṇikadṛṣṭibhiḥ /
vītarāgairvinirṇītaṃ tacchāstramiti kathyate

mahāsattvaguṇopetā ye dhīrāḥ samadṛṣṭayaḥ /
anirdeśyakalopetāḥ sādhavasta udāhṛtāḥ

dvayaṃ hi dṛṣṭirbālānāṃ siddhaye sarvakarmaṇām /
sādhuvṛttaṃ tathā śāstraṃ sarvadaivānuvartate

sādhusaṃvyavahārārthaṃ śāstraṃ yo nānuvartate /
bahiḥkurvanti taṃ sarve sa ca duḥkhe nimajjati

iha loke ca vede ca śrutiritthaṃ sadā prabho /
yathā karma ca kartā ca paryāyeṇeha saṃgatau

karmaṇā kriyate kartā kartrā karma praṇīyate /
bījāṅkurādivannyāyo lokavedokta eva saḥ

karmaṇo jāyate janturbījādiva navāṅkuraḥ /
jantoḥ prajāyate karma punarbījamivāṅkurāt

yayā vāsanayā janturnīyate bhavapañjare /
tadvāsanānurūpeṇa phalaṃ samanubhūyate

evaṃ sthite kathaṃ nāma janmabījena karmaṇā /
vinotpattistvayā proktā bhūtānāṃ brahmaṇaḥ padāt

pakṣeṇānena bhagavanbhavatā janmakarmaṇoḥ /
tiraskṛtā jagajjātā sā'vinābhāvitaitayoḥ

brahmaṇyakāraṇe brahmanbrahmādiṣu phaleṣu ca /
karmaṇāṃ phalamastīti dvayaṃ loke pramārjitam

saṃjāte saṃkare loke karmasvaphaladāyiṣu /
mātsyanyāye vilasati nāśa evāvaśiṣyate

kiṃ tatkṛtaṃ bhavatyeva bhagavanbrūhi tattvataḥ /
enaṃ me saṃśayaṃ sphāraṃ chindhi vedyavidāṃvara

śrīvasiṣṭha uvāca /
sādhu rāghava pṛṣṭo'smi tvayā praśnamimaṃ śubham /
śṛṇu vakṣyāmi te yena bhṛśaṃ jñānodayo bhavet

mānaso'yaṃ samunmeṣaḥ kalākalanarūpataḥ /
etattatkarmaṇāṃ bījaṃ phalamasyaiva vidyate

yadaiva hi manastattvamutthitaṃ brahmaṇaḥ padāt /
tadaiva karma jantūnāṃ jīvo dehatayā sthitaḥ

kusumāśayayorbhedo na yathā bhinnayoriha /
tathaiva karmamanasorbhedo nāstyavibhinnayoḥ

kriyāspando jagatyasminkarmeti kathito budhaiḥ /
pūrvaṃ tasya mano dehaṃ karmātaścittameva hi

na sa śailo na tadvyoma na so'bdhiśca na viṣṭapam /
asti yatra phalaṃ nāsti kṛtānāmātmakarmaṇām

aihikaṃ prāktanaṃ vāpi karma yadracitaṃ sphurat /
pauruṣo'sau paro yatno na kadācana niṣphalaḥ

kṛṣṇatāsaṃkṣaye yadvatkṣīyate kajjalaṃ svayam /
spandātmakarmavigame tadvatprakṣīyate manaḥ

karmanāśe manonāśo manonāśo hyakarmatā /
muktasyaiva bhavatyeva nāmuktasya kadācana

vahnyauṣṇayoriva sadā śliṣṭayościttakarmaṇoḥ /
dvayorekatarābhāve dvayameva vilīyate

cittaṃ sadā spandavilāsametya spandaikarūpaṃ nanu karmaviddhi /
karmātha cittaṃ kila dharmakarmapadaṃ gate rāma paraspareṇa

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० u० karmapuruṣayoraikyapratipādanaṃ nāma pañcanavatitamaḥ sargaḥ