Yoga Vasistha · Chapter 3.94

caturnavatitamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
uttamādhamamadhyānāṃ padārthānāmitastataḥ /
utpattīnāṃ vibhāgo'yaṃ śrṛṇu vakṣyāmi rāghava

idaṃ prathamatotpanno yo'sminneva hi janmani /
idaṃprathamatānāmnī śubhābhyāsasamudbhavā

śubhalokāśrayā sā ca śubhakāryānubandhinī /
sā cedvicitrasaṃsāravāsanāvyavahāriṇī

bhavaiḥ katipayairmokṣamityuktā guṇapīvarī /
tādṛkphalapradānaikakāryākāryānumānadā

tena rāma sasattveti procyate sā kṛtātmabhiḥ /
atha ceccitrasaṃsāravāsanāvyavahāriṇī

atyantakaluṣā janmasahasrairjñānabhāginī /
tādṛkphalapradānaikadharmādharmānumānadā

asāvadhamasattveti tena sādhubhirucyate /
saiva saṃkhyātigānantajanmavṛndādanantaram

saṃdigdhamokṣā yadi tatprocyate'tyantatāmasī /
anadyatanajanmā tu jātistādṛśakāriṇī

yotpattirmadhyamā puṃso rāma dvitribhavāntarā /
tādṛkkāryā tu sā loke rājasī rājasattama

aviprakṛṣṭajanmāpi socyate kṛtabuddhibhiḥ /
sā hi tanmṛtimātreṇa mokṣayogyā mumukṣubhiḥ

tādṛkkāryānumānena proktā rājasasāttvikī /
saiva ceditarairalpairjanmabhirmokṣabhāginī

tattādṛśī hi sā tajjñaiḥ proktā rājasarājasī /
saiva janmaśatairmokṣabhāginī cecciraiṣiṇī

tvaduktā tādṛgārambhā sadbhī rājasatāmasī /
saiva saṃdigdhamokṣā cetsahasrairapi janmanām

taduktā tādṛśārambhā rājasātyantatāmasī /
bhuktajanmasahasrā tu yotpattirbrahmaṇo nṛṇām

ciramokṣā hi kathitā tāmasī sā maharṣibhiḥ /
tajjanmanaiva mokṣasya bhāginī cettaducyate

tajjñaistāmasasattveti tādṛśārambhaśālinī /
bhavaiḥ katipayairmokṣabhāginī cettaducyate

tamorājasarūpeti tādṛśairguṇabṛṃhitaiḥ /
pūrvajanmasahasrāḍhyā purojanmaśatairapi

mokṣāyogyā tataḥ proktā tajjñaistāmasatāmasī /
pūrvaṃ tu janmalakṣāḍhyā janmalakṣaiḥ puro'pi cet

saṃdigdhamokṣā tadasau procyate'tyantatāmasī /
sarvā etāḥ samāyānti brahmaṇo bhūtajātayaḥ

kiṃcittpracalitā bhogātpayorāśerivormayaḥ /
sarvā eva viniṣkrāntā brahmaṇo jīvarāśayaḥ

svatejaḥspanditābhogāddīpādiva marīcayaḥ /
sarvā eva samutpannā brahmaṇo bhūtapaṅktayaḥ

svamarīcibalodbhūtā jvalitāgneḥ kaṇā iva /
sarvā evotthitāstasmādbrahmaṇo jīvarāśayaḥ

mandāramañjarīrūpāścandrabimbādivāṃśavaḥ /
sarvā eva samutpannā brahmaṇo dṛśyadṛṣṭayaḥ

yathā viṭapinaścitrāstadrūpā viṭapaśriyaḥ /
sarvā eva samutpannā brahmaṇo jīvapaṅktayaḥ

kaṭakāṅgadakeyūrayuktayaḥ kanakādiva /
sarvā evotthitā rāma brahmaṇo jīvarāśayaḥ

nirjharādamalodyotātpayasāmiva bindavaḥ /
ajasyaivākhilā rāma bhūtasaṃtatikalpanāḥ

ākāśasya ghaṭasthālīrandhrākāśādayo yathā /
sarvā evotthitā lokakalanā brahmaṇaḥ padāt

sīkarāvartalaharībindavaḥ payaso yathā /
sarvā evotthitā rāma brahmaṇo dṛśyadṛṣṭayaḥ

mṛgatṛṣṇātaraṅgiṇyo yathā bhāskaratejasaḥ /
sarvā dṛśyadṛśo draṣṭurvyatiriktā na rūpataḥ

śītaraśmerita jyotsnā svāloka iva tejasaḥ /
evametā hi bhūtānāṃ jātayo vividhāśca yāḥ

yasmādeva samāyānti tasminneva viśanti ca /
kāścijjanmasahasrānte jātayaścirakālikāḥ /
kāścitkatipayātītajanmarūpā vyavasthitāḥ

itthaṃ jagatsu vividheṣu vicitrarūpā-
stasyecchayā bhagavato vyavahāravatyaḥ /
āyānti yānti nipatanti tathotpatanti
rūpaśriyaḥ kaṇaghaṭā iva pāvakotthāḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe mokṣopāyeṣūtpattiprakaraṇe brahmaṇaḥ sarvamutpadyata iti kathanaṃ nāma caturnavatitamaḥ sargaḥ