Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 3.91

3.91.91

ekanavatitamaḥ sargaḥ

3.91.1

bhānuruvāca /
tenaitadvacmi bhavaganyathākālaṃ mano mune /
anigrāhyamabhedyaṃ ca śāpairapi durāsadaiḥ

3.91.2

aindavānāmataḥ sṛṣṭikramāṇāṃ pravināśanam /
yujyate na ca tadbrahmanyuktametanmahātmanaḥ

3.91.3

kiṃ tadasti jagatyasminvividheṣu jagatsu ca /
tavāpi nātha nāthasya yaddainyāya mahātmanaḥ

3.91.4

mano hi jagatāṃ kartṛ mano hi puruṣaḥ smṛtaḥ /
yanmanoniścayakṛtaṃ taddravyauṣadhidaṇḍanaiḥ

3.91.5

hantuṃ na śakyate jantoḥ pratibimbaṃ maṇeriva /
tasmādete'tra tiṣṭhantu bhāsuraiḥ sargasaṃbhramaiḥ

3.91.6

tvaṃ sṛṣṭveha prajāstiṣṭha buddhyākāśo hyanantakaḥ /
cittākāśaścidākāśa ākāśaśca tṛtīyakaḥ

3.91.7

anantāstraya evaite cidākāśaprakāśitāḥ /
ekaṃ dvau trīnbahūnvāpi kuru sargāñjagatpate

3.91.8

svecchayātmani tiṣṭha tvaṃ kiṃ gṛhītaṃ tavaindavaiḥ /
brahmovāca /
athaindavajagajjāle bhānunaivamudāhṛte

3.91.9

mayā saṃcintya suciramidamuktaṃ mahāmune /
yuktamuktaṃ tvayā bhāno vitataṃ hi kilāmbaram

3.91.10

manaśca vitataṃ vāpi cidākāśaśca vistṛtaḥ /
tadyathābhimataṃ sargaṃ nityakarma karomyaham

3.91.11

kalpayāmi bahūnyāśu bhūtajālāni bhāskara /
tattvamevāśu bhagavanprathamo me manurbhava

3.91.12

kuru sargaṃ yathākāmaṃ mayā samabhicoditaḥ /
athaitatsa mahātejā mama vākyaṃ prabhākaraḥ

3.91.13

aṅgīkṛtya dvidhātmānaṃ cakāra tapatāṃvara /
ekena prāktanenāsminvapuṣā sūryatāṃ gataḥ

3.91.14

vyomādhvagatayā sarge tatāna divasāvalim /
manmanutvaṃ dvitīyena kṛtvā svavapuṣā kṣaṇāt

3.91.15

sasarja sakalāṃ sṛṣṭiṃ tāṃ tāmabhimatāṃ mama

3.91.16

etatte kathitaṃ sarvaṃ vasiṣṭhamanaso mune /
svarūpaṃ sarvakṛttvaṃ ca śaktatvaṃ ca mahātmanaḥ

3.91.17

pratibhāsamupāyāti yadyadasya hi cetasaḥ /
tattatprakaṭatāmeti sthairyaṃ saphalatāmapi

3.91.18

sāmānyabrāhmaṇā bhūtvā pratibhāsavaśātkila /
aindavā brahmatāṃ yātā manasaḥ paśya śaktatām

3.91.19

yathā caindavajīvāste citratvādbrahmatāṃ gatāḥ /
vayaṃ tathaiva cidbhāvāccittatvādbrahmatāṃ gatāḥ

3.91.20

cittaṃ hi pratibhāsātma yacca tatpratibhāsanam /
tadidaṃ bhāti dehādi svāntaṃ nānyāsti dehadṛk

3.91.21

cittamātmacamatkāraṃ tacca tatkurute svataḥ /
yathāvatsaṃbhavaṃ svātmanyevāntarmaricādivat

3.91.22

tadetaccittavadbhātamātivāhikanāmakam /
tadevodāharantyevaṃ dehanāmnā ghanabhramam

3.91.23

kathyate jīvanāmnaitaccittaṃ pratanuvāsanam /
śāntadehacamatkāraṃ jīvaṃ viddhi kramātparam

3.91.24

nāhaṃ na cānyadastīha citraṃ cittamidaṃ sthitam /
vasiṣṭhaindavasaṃvidvadasatsattāmivāgatam

3.91.25

yathaindava mano brahmā tathaivāyamahaṃ sthitaḥ /
tatkṛtaṃ cāhamevedaṃ saṃkalpātmaiva bhāsate

3.91.26

kaściccittavilāso'yaṃ brahmāhamiha saṃsthitaḥ /
svabhāva eva dehādi viddhi śūnyatarātmakhāt

3.91.27

śuddhacitparamārthaikarūpiṇītyeva bhāvanāt /
jīvo bhūyo mano bhūtvā vettītthaṃ dehatāṃ mudhā

3.91.28

sarvamaindavasaṃsāravadidaṃ bhāti cidvapuḥ /
saṃpannasaṃprabodhātmā svapno dīrghaḥ svaśaktijaḥ

3.91.29

dvicandravibhramākāraṃ tanmātrābhāsapūrvakam /
aindavāmbaravadrūḍhaṃ cittādevākhilaṃ bhavet

3.91.30

na sannāsadahaṃrūpaṃ sattāsatte tadeva ca /
upalambhena sadrūpamasatyaṃ tadvirodhataḥ

3.91.31

jaḍājaḍaṃ mano viddhi saṃkalpātma bṛhadvapuḥ /
ajaḍaṃ brahmarūpatvājjaḍaṃ dṛśyātmatāvaśāt

3.91.32

dṛśyānubhavasatyātma na sadbhāve vilāsi tat /
kaṭakatvaṃ yathā hemni tathā brahmaṇi saṃsthitam

3.91.33

sarvatvādbrahmaṇaḥ sarvaṃ jaḍaṃ cinmayabheva ca /
asmadādiśilāntātma na jaḍaṃ na ca cetanam

3.91.34

dārvādīnāmacittvena nopalambhasya saṃbhavaḥ /
upalambho hi sadṛśasaṃbandhādeva jāyate/

3.91.35

upalabdhe'jaḍaṃ viddhi tenedaṃ sarvameva hi /
upalambho hi sadṛśasaṃbandhātsyātsamātmanoḥ

3.91.36

jaḍacetanabhāvādiśabdārthaśrīrna vidyate /
anirdeśyapade patralatādīva mahāmarau

3.91.37

cito yaccetyakalanaṃ tanmanastvamudāhṛtam /
cidbhāgo'trājaḍo bhāgo jāḍyamatra hi cetyatā

3.91.38

cidbhāgo'trāvabodhāṃśo jaḍaṃ cetyaṃ hi dṛśyate /
iti jīvo jagadbhāntiṃ paśyangacchati lolatām

3.91.39

cittasya eva bhāvo'sau śuddha eva dvidhā kṛtaḥ /
ataḥ sarvaṃ jagatsaiva dvaitalabdhaṃ ca saiva tat

3.91.40

svamevānyatayā dṛṣṭvā citirdṛśyatayā vapuḥ /
nirbhāgāpyekabhāgābhaṃ bhramatīva bhramāturā

3.91.41

na bhrāntirasti bhramabhāṅgā naivetīha niścayaḥ /
paripūrṇārṇavaprakhyāvetītthaṃ saṃsthitā citiḥ

3.91.42

sarvaṃ syājjāḍyamapyasyāścitiścittvaṃ ca vetsi tat /
cidbhāgoṃśo'vabodhasya tvahaṃtājaḍatodayaḥ

3.91.43

ahaṃtādipare tattve manāgapi na vidyate /
ūrmyādīva pṛthaktoye saṃvitsāraṃ hi tadyataḥ

3.91.44

ahaṃpratyayasaṃdṛśyaṃ cetyaṃ viddhi samutthitam /
mṛgatṛṣṇāmbvivāntasthaṃ nūnaṃ vidyata eva no

3.91.45

ahaṃtāpadamantātmapadaṃ viddhi nirāmayam /
vidaṃ vidurahaṃtādi śaityameva yathā himam

3.91.46

citteva cetyate jāḍyaṃ svapne svamaraṇopamam /
sarvātmatvātsarvaśaktīḥ kurvatī naiti sāmyatām

3.91.47

manaḥ padārthāditayā sarvarūpaṃ vijṛmbhate /
nānātmācittadeho'yamākāśaviśadākṛtiḥ

3.91.48

dehādidehapratibhārūpātmyaṃ tyajatā satā /
vicāryaṃ pratibhāsātma cittaṃ cittena vai svayam

3.91.49

cittatāmre śodhite hi paramārthasuvarṇatām /
gate'kṛtrima ānandaḥ kiṃ dehopalakhaṇḍakaiḥ

3.91.50

yadvidyate śodhyate tadbodhaḥ ke ca khapādapāḥ /
dehādyavidyā satyā cedyukta etāṃ prati grahaḥ

3.91.51

asatyaviniviṣṭānāṃ dehavācitayā tviha /
ye nāmopadiśantyajñāḥ kiṃcitte puruṣaiḍakāḥ

3.91.52

yathaitadbhāvayetsvāntaṃ tathaiva bhavati kṣaṇāt /
dṛṣṭānto'traindavāhalyākṛtrimendrādiniścayāḥ

3.91.53

yadyadyathā sphurati supratibhātmacittaṃ
tattattathā bhavati dehatayoditātma /
deho'yamasti na na cāhamiti svarūpaṃ
vijñānamekamavagamya niricchamāssva

3.91.54

deho'yameṣa ca kilāyamiti svabhāvā-
ddeho'yametadakhilaṃ tata eti nāśam /
yakṣādikalpanavaśādbhayameti bālo
niryakṣadehagata eva kayāpi yuktyā

3.91.91

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe jīvāvataraṇakramopadeśo nāmaikanavatitamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc