Yoga Vasistha · Chapter 3.79
ekonāśītitamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
ityuktvā rākṣasī praśnānsā vaktumupacakrame / /
ucyatāmiti rājñokte tānimānśṛṇu rāghava
rākṣasyuvāca /
ekasyānekasaṃkhyasya kasyāṇorambudheriva /
antarbrahmāṇḍalakṣāṇi līyante budbudā iva
kimākāśamanākāśaṃ na kiṃcitkiṃcideva kim /
ko'hamevāsi saṃpannaḥ ko bhavānapyahaṃ sthitaḥ
gacchanna gacchati ca kaḥ ko'tiṣṭhannapi tiṣṭhati /
kaścetano'pi pāṣāṇaḥ kaścidvyomni vicitrakṛt
vahnitāmajahaccaiva kaśca vahniradāhakaḥ /
avahnerjāyate vahniḥ kasmādrājannirantaram
acandrārkāgnitāro'pi ko'vināśaḥ prakāśakaḥ /
anetralabhyātkasmācca prakāśaḥ saṃpravartate
latāgulmāṅkurādīnāṃ jātyandhānāṃ tathaiva ca /
anyeṣāmapyanakṣāṇāmālokaḥ ka ivottamaḥ
janakaḥ ko'mbarādīnāṃ sattāyāḥ kaḥ svabhāvadaḥ /
ko jagadratnakośaḥ syātkasya kośo maṇerjagat
ko'ṇustamaḥprakāśaḥ syātko'ṇurasti ca nāsti ca /
ko'ṇurdūre'pyadūre ca ko'ṇureva mahāgiriḥ
nimeṣa eva kaḥ kalpaḥ kaḥ kalpo'pi nimeṣakaḥ /
kiṃ pratyakṣamasadrūpaṃ kiṃ cetanamacetanam
kaśca vāyuravāyuśca kaḥ śabdo'śabda eva kaḥ /
kaḥ sarvaṃ na ca kiṃcicca ko'haṃ nāhaṃ ca kiṃ bhavet
kiṃ prayatnaśataprāpyaṃ labdhvāpi bahujanmani /
labdhaṃ na kiṃcidbhavati kiṃtu sarvaṃ na labhyate
svasthena jīvitenoccaiḥ kenātmaivāpahāritaḥ /
kenāṇunāntaḥ kriyate merustribhuvanaṃ tṛṇam
kenāpyaṇukamātreṇa pūritā śatayojanī /
ko'ṇureva bhavanmāti na yojanaśateṣvapi
kenālokanamātreṇa jagadvālaḥ pranāṭyate /
kasyāṇorudare santi kilāvanibhṛtāṃ ghaṭāḥ
aṇutvamajahatko'ṇurmeroḥ sthūlatarākṛtiḥ /
vālāgraśatabhāgātmā ko'ṇuruccaiḥ śiloccayaḥ
ko'ṇuḥ prakāśatamasāṃ dīpaḥ prakaṭanapradaḥ /
kasyāṇorudare santi samagrānubhavāṇavaḥ
ko'ṇuratyantaniḥsvādurapi saṃsvadate'niśam /
kena saṃtyajatā sarvamaṇunā sarvamāśritam
kenātmācchādanāśaktenāṇunācchāditaṃ jagat /
jagallaye na kasyāṇoḥ sadbhūtamapi jīvati
ajātāvayavaḥ ko'ṇuḥ sahasrakaralocanaḥ /
ko nimeṣo mahākalpaḥ kalpakoṭiśatāni ca
aṇau jaganti tiṣṭhanti kasminbīja iva drumaḥ /
bījāni niṣkalāntāni sphuṭānyanuditānyapi
kalpaḥ kasya nimeṣasya bījasyevāntarasthitaḥ /
kaḥ prayojanakartṛtvamapyanāśritya kārakaḥ
dṛśyasaṃpattaye draṣṭā svātmānaṃ dṛśyatāṃ nayan /
dṛśyaṃ paśyansvamātmānaṃ ko hi paśyatyanetravān
antargalitadṛśyaṃ ca ka ātmānamakhaṇḍitam /
dṛśyāsaṃpattaye paśyanpuro dṛśyaṃ na paśyati
ātmānaṃ darśanaṃ dṛśyaṃ ko bhāsayati dṛśyavat /
kaṭakādīni hemneva vikīrṇaṃ kena ca trayam
kasmānna kiṃcicca pṛthagūrmyādīva mahāmbhasaḥ /
kasyecchayā pṛthakcāsti vīciteva mahāmbhasaḥ
dikkālādyanavacchinnādekasmādasataḥ sataḥ /
dvaitamapyapṛthakkasmāddravateva mahāmbhasaḥ
ātmānaṃ darśanaṃ dṛśyaṃ sadasacca jagattrayam /
ko'ntarbījamivāntasthaṃ sthitaḥ kṛtvā trikālagaḥ
bhūtaṃ bhavadbhaviṣyacca jagadvṛndaṃ bṛhadbhramam /
nityaṃ samasya kasyāntarbījasyāntariva drumaḥ
bījaṃ drumatayevāśu drumo bījatayeva ca /
svamekamajahadūpamudetyanudito'pi kaḥ
bisatanturmahāmerurbho rājanyadapekṣayā /
tasya kasyodare santi merumandarakoṭayaḥ
kenedamātatamanekacideva viśvaṃ
kiṃsāra evamativalgasi haṃsi pāsi /
kiṃdarśanena na bhavasyathavā sadaiva
nūnaṃ bhavasyamaladṛgvadanaḥ svaśāntyai
eṣo'sau pragalatu saṃśayo mamoccai-
ścittaśrīmukhamihikāmalānulepaḥ /
yasyāgre na galati saṃśayaḥ samūlo
naivāsau kvacidapi paṇḍitoktimeti
evaṃ me yadi na vineṣyathaḥ kramoktaṃ
saṃśāntaṃ laghutarasaṃśayaṃ subuddhī /
tadrakṣojaraṭhahutāśanendhanatvaṃ
nirvighnaṃ jhaṭiti gamiṣyathaḥ kṣaṇena
paścāttāṃ janapadamaṇḍalīṃ samantā-
dbhāvatkīmurujaṭharā kṣaṇādgrase'ham /
evaṃ te bhavatu surājateti manye
mūrkhāṇāmatirasa eva saṃkṣayāya
ityuktvā vipulagabhīrameghanāda-
prollāsaprakaṭagirā niśācarī sā /
tūṣṇīmapyativikaṭākṛtistadāsī-
cchuddhāntaḥ śaradamalābhramaṇḍalīva
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe utpattiprakaraṇe ka० rākṣasīpraśro nāmaikonāśītitamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0