Yoga Vasistha · Chapter 3.73

trisaptatitamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
karkaṭīkaṭuvṛttāntaṃ sarvamākarṇya vāsavaḥ /
nāradaṃ paripapraccha punarjātakutūhalaḥ

śakra uvāca /
sūcīvṛttapiśācatvaṃ tapasopārjya tattayā /
karkaṭyā himamarkaṭyā ke bhuktā vibhavā mune

śrīnārada uvāca /
jīvasūcyāḥ piśācatvaṃ gatāyāḥ śakra pelavam /
āsītkārṣṇāyasī sūcī tasyāḥ samavalambanam

tatsamālambanaṃ tyaktvā vyomavātarathasthayā /
prāṇamārutamārgeṇa tayā dehapraviṣṭayā

sarveṣāmāntratantrīṇāṃ snāyumedovasāsṛjām /
randhreṇa pakṣiṇevāntarnilīnaṃ malinātmanām

yasyāṃ nāḍyāṃ nabhovāyurmāti tattāmupetayā /
tatra śūlaṃ kṛtaṃ sthūlanyagrodhāgra ivotkaṭam

taccharīrendriyaistāni tathānyāni bahūni ca /
bhuktāni naramāṃsāni bhojanānyucitāni ca

suptaṃ vivalitānalpamālayā mugdhabālayā /
kāntavakṣaḥsthalasyūtasṛṣṭapatrakapolayā

vidrutaṃ vītaśokāsu vihaṅgā vanavīthiṣu /
kalpadrumaughapuṣpāgradviguṇāmbhojapaṅktiṣu

pīta āmodamandāramakarandakaṇāsavaḥ /
vaneṣvamaraśailānāmalinyāmalilīlayā

carvitāni śavāṅgāni gṛdhryā''gartāni vṛddhayā /
khaḍgapṛṣṭhyeva saṃgrāme vīrāṅgāni javeddhayā

sarvāṅgakośanāḍīṣu dikṣvivānilalekhayā /
uḍḍīnamavaḍīnaṃ ca kācaughavyomavīthiṣu

virāḍātmahṛdi prāṇavātaspandāḥ sphuranti tu /
yathā tathā prasphuritaṃ pratidehagṛhaṃ tayā

sarvaprāṇiśarīreṣu bhānti cicchaktayastathā /
dīpaprabhābhāsitayā gṛhiṇyeva svasadmasu

vihṛtaṃ rudhireṣvantardravaśaktyeva vāriṣu /
abdhiṣvāvartavṛttyeva jaṭhareṣu vivalgitam

suptaṃ medaḥsu śubhreṣu śeṣāṅgeṣviva śauriṇā /
svāditaścāṅgagandho'ntaḥ pītaśaktyāmṛtaṃ yathā

tarugulmauṣadhādīnāṃ hṛdaujānyanilaśriyā /
paribhuktānyaśuklāni hiṃsayodhīkṛtāni ca

atho jīvamayī sūcī syāmiti sthāvareṇa sā /
saṃpannā tāpasī sūcī cetanā pāvanī sitā

adṛśyayā tayā ceha mārutograturaṃgayā /
ayaḥsūcyā'nilatayā vahantyā dikṣvaruddhayā

patiṃ bhuktaṃ vilasitaṃ dattaṃ dāpitamāhṛtam /
nartitaṃ gītamuṣitamanantaiḥ prāṇidehakaiḥ

adṛśyayā'śarīriṇyā manaḥpavanadehayā /
kṛtamākāśarūpiṇyā na tadasti na yattayā

mattayā śaktayāsvādarasāccalitametayā /
kālamālānamāśritya kariṇyeva vivalgitam

kallolabahulādhūtadehadṛṣṭanadīṣvalam /
vegairvedhuryakāriṇyā mattayā makarāyitam

aśaktayā nigirituṃ medomāṃsaṃ tathā hṛdi /
nūnaṃ ruditamarthāḍhyavṛddhāturadhiyā yathā

ajoṣṭramṛgahastyaśvasiṃhavyāghrādinartitam /
nartakyeva ciraṃ raṅge valayāṅgadamaṅgake

bahirantaśca vāyūnāmekatvamanujātayā /
gandhalekhikayevāntaḥ sthitaṃ durbalayā tathā

mantrauṣadhitapodānadevapūjādibhirhatā /
bahirgirinadītuṅgataraṅgavadupadrutā

dīpaprabhevāvijñātagatirgatyāśu līyate /
ayaḥsūcyāṃ mātarīva tatra nirvṛtimeti sā

svavāsanānusāreṇa sarva āspadamīhate /
sūcitvameva rākṣasyā sūcītvenāspadīkṛtam

sarvā vihṛtyāpi diśaḥ svamevāspadamāpadi /
jīvasūcī lohasūcīmivāyāti jaḍo janaḥ

evaṃ prayatamānā sā viharantī diśo daśa /
mānasīṃ tṛptimāyātā na śārīrīṃ kadācana

sati dharmiṇi dharmā hi saṃbhavantīha nāsati /
śarīraṃ vidyate yasya tasya tatkila tṛpyati

atha tṛptasya dehasya smaraṇātprāktanasya sā /
babhūva duḥkhitasvāntā pūrṇodarasukhārthinī

tataḥ prāktanadehārthaṃ kariṣye vipulaṃ tapaḥ /
iti saṃcintya tapase deśaṃ nirṇīya sātmanā

viveśākāśagṛdhrasya hṛdayaṃ taruṇasya sā /
prāṇamārutamārgeṇa khaṃ khagīva bileśayā

gṛdhraḥ svāmayasūcitvaṃ kaścidetatsamāśritaḥ /
nitāntapreritaḥ sūcyā kartuṃ mana upādade

sūcīmādāya gṛdhro'sau yayau taccintitaṃ girim /
antaḥsūcipiśācyante nunno'bda iva vāyunā

tatrājane mahāraṇye sthāpayāmāsa tāmasau /
sarvasaṃkalparahite pade yogīva cetanām

ekenaivāśu sā tena pādaprāntena susthitā /
saṃpratiṣṭhāpitevādrimūrdhni gṛdhreṇa devatā

rajaḥkaṇagṛhasthāṇuśirasyekena sānunā /
pādenātiṣṭhadudgrīvaṃ śikhīva girimūrdhani

utthitāṃ sthāpitāṃ sūcīṃ gṛdhreṇa jīvasūcikā /
dṛṣṭvā bahirvinirgantuṃ khagadehātpracakrame

khagadehānnirjagāma sūcī pronmukhacetanā /
pavanādgandhalekheva ghrāṇavātalavonmukhī

jagāma gṛdhraḥ svaṃ deśaṃ bhāraṃ tyaktveva bhārikaḥ /
nivṛttavyādhiriva sa babhūvāntaranākulaḥ

ataḥ sūcistayādhārastapase parikalpitā /
dṛḍhaḥ susadṛśo'rthānāṃ viniyogo hi rājate

na hyamūrtasya sidhyanti vinādhāraṃ kila kriyāḥ /
ityādhāraikaniṣṭhatvamāśrityāsau tapaḥsthitā

jīvasūcī lohasūcīṃ piśācī śiṃśapāmiva /
sarvato valayāmāsa vātyevāmodalekhikām

tatastataḥ prabhṛtyeṣā sūcī dīrghatapasvinī /
araṇyānyāṃ sthitā śakra tatra varṣagaṇānbahūn

tasyā varārthaṃ yatnaṃ tvaṃ kuru kartavyakovida /
cireṇa saṃbhṛtaṃ lokamalaṃ dagdhuṃ hi tattapaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
iti nāradataḥ śrutvā śakraḥ sūcīnirīkṣaṇe /
mārutaṃ preṣayāmāsa daśadiṅmaṇḍalānyatha

jagāmātha marutsaṃvidātmanā tāmavekṣitum /
athāmucya nabhomārgaṃ vicacāra tvarānvitaḥ

sā tasya saṃvitkṣiprārdhenaiva sarvagatā satī /
paramārcirivāvighnaṃ sahasaiva dadarśa ha

bhūmeḥ saptasamudrānte nibaddhāṃ vipulasthalīm /
lokālokādrirasanāṃ tato maṇimayopamam

svādūdakābdhivalayaṃ sakoṭarakakubgaṇam /
puṣkaradvīpavalayaṃ tadantargirimaṇḍale

madirāmbhodhivalayaṃ tajjalecarasaṃsthitam /
gomedadvīpakaṭakaṃ tanmadhyaviṣayavrajam

ikṣūdakābdhiparikhaṃ śāntaṃ girigaṇāntaram /
krauñcadvīporvarāpīṭhaṃ śāntaṃ gatagirikramam

kṣīrābdhimuktāvalayaṃ samadhyagatanāyakam /
śvetākhyadvīpavalayaṃ sabhūtapravibhāgakam

tato ghṛtodavalayasvāntasthapuramandiram /
kuśadvīpavṛtivyāptaṃ samahāśailakoṭaram

dadhyambhorāśiraśanāsāntāmbarapurodaram /
śākadvīporvarākāraṃ sāntasthaviṣayāntaram

kṣārāmbhorāśiparidhiṃ sāntasthaviṣayāntaram /
jambūdvīpe mahāmeruṃ kulaparvatasaṃkulam

vātaskandhebhya evādau patitānilavedanā /
krameṇānena paryante tenaiva prasṛto'ñjasā

vāyurālokayannaddhā jambūdvīpaṃ nirīkṣya ca /
tatprāpa himavacchṛṅgaṃ yatra sūcī tapasvinī

śṛṅgamūrdhni mahatyugre sāraṇyānīmavāpa tām /
dvitīyākāśavitatāṃ varjitāṃ prāṇikarmabhiḥ

asaṃjātatṛṇavyūhāṃ nikaṭatvādvivasvataḥ /
rajomayīmeva tatāṃ saṃsāraracanāmiva

mṛgatṛṣṇānadīsārthapūraṇīyābdhitāṃ gatām /
śakrakodaṇḍasaṃkāśamṛgatṛṣṇāsaricchatām

amitānantaparyantāṃ lokapālekṣitairapi /
kevalaṃ pavanaspandapravahaddhūlikuṇḍalām

sūryāṃśukuṅkumāliptāṃ lagnacandrāṃśucandanām /
vilāsinīmiva vyomno vātasūtkārapāyinīm

saptadvīpasamudramudraṇasamucchannaikadeśāśrayaṃ
bhūpīṭhaṃ parito vihṛtya pavano dīrghādhvanā jarjaraḥ /
tāṃ prāpyogragiristhalīmalivapurvyomāṅgalagnāmiva
vyāptānantadigantapūrakabṛhaddeho viśaśrāma saḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe sūcītapovarṇanaṃ nāma trisaptatitamaḥ sargaḥ