Yoga Vasistha · Chapter 3.66
ṣaṭṣaṣṭitamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
evamekaṃ paraṃ vastu rāma nānātvametyalam /
nānātvamiva saṃjātaṃ dīpāddīpaśataṃ yathā
yathābhūtamasadrūpamātmānaṃ yadi paśyati /
vicāryate'ntastadanubhāvahīnaṃ na śocati
cittamātraṃ narastasmingate śāntamidaṃ jagat /
upānadgūḍhapādasya nanu carmāstṛtaiva bhūḥ
patramātrādṛte nānyatkadalyā vidyate yathā /
bhramamātrādṛte nānyajjagato vidyate tathā
jāyate bālatāmeti yauvanaṃ vārdhakaṃ tataḥ /
mṛtiṃ svargaṃ ca narakaṃ bhramācceto hi nṛtyati
vicitrabudbudollāse svātmano vyatirekiṇi /
yathā surāyāḥ sāmarthyaṃ tathā cittasya saṃsṛtau
yathā dvitvaṃ śaśāṅkādau paśyatyakṣimalāvilam /
ciccetanakalākrāntā tathaiva paramātmani
yathā madavaśādbhrāntānkṣībaḥ paśyati pādapān /
tathā cetanavikṣubdhānsaṃsārāṃścitprapaśyati
yathā līlābhramādbālāḥ kumbhakṛccakravajjagat /
bhrāntaṃ paśyanti cittāttu viddhi dṛśyaṃ tathaiva hi
yadā ciccetati dvitvaṃ tadā dvaitaikyavibhramaḥ /
yadā na cetati dvaitaṃ tadā dvaitaikyayoḥ kṣayaḥ
yaccetyate taditaradvyatiriktaṃ cito'sti na /
kiṃcinnāstītisaṃśāntyā citaḥ śāmyati cetanaṃ
ciddhanenaikatāmetya yadā tiṣṭhati niścalaḥ /
śāmyanvyavaharanvāpi tadā saṃśānta ucyate
tanvī cetayate cetyaṃ ghanā cinnāṅga cetati /
alpakṣībaḥ kṣobhameti ghanakṣībo hi śāmyati
ciddhanaikaprapātasya rūḍhasya parame pade /
nairātmyaśūnyavedyādyaiḥ paryāyaiḥ kathanaṃ bhavet
ciccetanena cetyatvametyevaṃ paśyati bhramam /
jāto jīvāmi paśyāmi saṃsarāmītyasanmayam
svabhāvādvyatiriktaṃ tu na cittasyāsti cetanam /
spandādṛte yathā vāyorantaḥ kiṃ nāma cetyate
cetyatvaṃ saṃbhavatyevaṃ kiṃcidyaccetyate citā /
rajjusarpabhramābhāsaṃ tamavidyābhramaṃ viduḥ
saṃvinmātracikitsye'sminvyādhau saṃsāranāmani /
cittamātraparispande saṃrambho na ca kiṃcana
yadi sarvaṃ parityajya tiṣṭhasyutkrāntavāsanaḥ /
amunaiva nimeṣeṇa tanmukto'si na saṃśayaḥ
yathā rajjvāṃ bhujaṅgābhā vinaśyatyeva vīkṣaṇāt /
saṃvinmātravivartena naśyatyeva hi saṃsṛtiḥ
yatrābhilāṣastannūnaṃ saṃtyajya sthīyate yadi /
prāpta evāṅga tanmokṣaḥ kimetāvati duṣkaram
api prāṇāṃstṛṇamiva jayantīha mahāśayāḥ /
yatrābhilāṣastanmātratyāge kṛpaṇatā katham
yatrābhilāṣastattyaktvā cetasā niravagraham /
prāptaṃ karmendriyairgṛhṇastyajannaṣṭaṃ ca tiṣṭha bhoḥ
yathā karatale bilvaṃ yathā vā parvataḥ puraḥ /
pratyakṣameva tasyālamajatvaṃ paramātmanaḥ
ātmaiva bhāti jagadityuditastaraṅgaiḥ
kalpānta eka iva vāridhiraprameyaḥ /
jñātaḥ sa eva hi dadāti vimokṣasiddhiṃ
tvajñāta eva manase cirabandhanāya
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe līlopākhyāne saṃsṛtiparamayogo nāma ṣaṭaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0