Yoga Vasistha · Chapter 3.62
dviṣaṣṭitamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
paramāṇunimeṣāṇāṃ lakṣāṃśakalanāsvapi /
jagatkalpasahasrāṇi satyānīva vibhāntyalam
teṣvapyantastathaivāntaḥ paramāṇukaṇaṃ prati /
bhrāntirevamanantāho iyamityavabhāsate
vahantīmāḥ parāḥ sattāḥ śāntāḥ sargaparamparāḥ /
saliladravatevāntaḥsphuṭāvartavivartikā
mithyātmikaiva sargaśrīrbhavatīha mahāmarau /
tīradrumalatonmuktapuṣpālīva taraṅgiṇī
svapnendrajālapuravatsaṃkathehāpurādrivat /
saṃkalpavadasatyaiva bhāti sargānubhūtibhūḥ
śrīrāma uvāca /
ekātmaikatayaivaṃ hi jāte samyagvicāraṇāt /
nirvikalpātmavijñāne pare jñānavatāṃ vara
kimarthamiha tiṣṭhanti dehāstattvavidāmapi /
daivenaiva samākrāntā daivamatra ca kiṃ bhavet
śrīvasiṣṭha uvāca /
astīha niyatirbrāhmī cicchaktiḥ spandarūpiṇī /
avaśyabhavitavyaikasattā sakalakalpagā
ādisarge hi niyatirbhāvavaicitryamakṣayam /
anenetthaṃ sadā bhāvyamiti saṃpadyate param
mahāsatteti kathitā mahācitiriti smṛtā /
mahāśaktiriti khyātā mahādṛṣṭiriti sthitā
mahākriyeti gaditā mahodbhava iti smṛtā /
mahāspanda iti prauḍhā mahātmaikatayoditā
tṛṇānīva jagantyevamiti daityāḥ surā iti /
iti nāgā iti nagā ityākalpaṃ kṛtāsthitiḥ
kadācidbrahmasattāyā vyabhicāro'numīyate /
citramākāśakośe ca nānyathā niyateḥ sthitiḥ
viriñcayādyātmabhirbuddhairbodhāyāviditātmanām /
brahmātmaiva sā niyatiḥ sargo'yamiti kathyate
acalaṃ calavaddṛṣṭaṃ brahmāpūrya vyavasthitaḥ /
anādimadhyaparyantaṃ sargo vṛkṣa ivāmbare
pāṣāṇodaralekhaughanyāyenātmani tiṣṭhatā /
brahmaṇā niyatiḥ sargo buddho'bodhavateva kham
dehe yathāṅgino'ṅgādi dṛśyate citsvabhāvataḥ /
brahmaṇā padmajatvena niyatyādyaṅgakaṃ tathā
eṣā daivamiti proktā sarvaṃ sakalakālagam /
padārthamalamākramya śuddhā ciditi saṃsthitā
spanditavyaṃ padārthena bhāvyaṃ vā bhoktṛtāpadam /
anenetthamanenetthamavaśyamiti daivadhīḥ
eṣaiva puruṣaspandastṛṇagulmādi cākhilam /
eṣaiva sarvabhūtādi jagatkālakriyādi vā
anayā pauruṣī sattā sattāsyāḥ pauruṣeṇa ca /
lakṣyate bhuvanaṃ yāvaddve ekātmatayaiva hi
nareṇa pauruṣeṇaiva kārye sattātmake ubhe /
īdṛśyetena niyatirevaṃ niyatipauruṣe
praṣṭavyo'haṃ tvayā rāma daivapauruṣanirṇayaḥ /
maduktaṃ pauruṣaṃ pālyaṃ tvayeti niyatiḥ sthitā
bhojayiṣyati māṃ daivamiti daivaparāyaṇaḥ /
yattiṣṭhatyakriyo maunaṃ niyatereṣa niścayaḥ
na syādbuddhirna karmāṇi na vikārādi nākṛtiḥ /
kevalaṃ tvitthamākalpaṃ sthityā bhāvyamiti sthitāḥ
avaśyaṃbhavitavyaiṣā tvidamitthamiti sthitiḥ /
na śakyate laṅghayitumapi rudrādibuddhibhiḥ
pauruṣaṃ na parityājyametāmāśritya dhīmatā /
pauruṣeṇaiva rūpeṇa niyatirhi niyāmikā
apauruṣaṃ hi niyatiḥ pauruṣaṃ saiva sargagā /
niṣphalā'pauruṣākārā saphalā pauruṣātmikā
niyatyā mūkatāmetya niṣpauruṣatayā'kriyam /
yastiṣṭhati prāṇamarutspandastasya kva gacchati
atha prāṇakriyārodhamapi kṛtvā virāmadam /
yadi tiṣṭhati tatsādhurmukta eva kimucyate
pauruṣaikātmatā śreyo mokṣo'tyantamakartṛtā /
ābhyāṃ tu sabalaḥ pakṣo nirduḥkhaiva mahātmanām
niyatirbrahmasattābhā tasyāṃ cetpariṇamyate /
nūnaṃ paramaśuddhākhyaṃ tatprāptaiva parāgatiḥ
etairniyatyādimahāvilāsai-
brahmaiva visphūrjati sarvagātmā /
tṛṇādivallītarugulmajālaiḥ
satteva toyasya dharāntarasthā
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe līlo० daivaśabdārthanirūpaṇaṃ nāma dviṣaṣṭitamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0