Yoga Vasistha · Chapter 3.61

ekaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
ahaṃ jagaditi bhrāntiḥ parasmātkāraṇaṃ vinā /
yathodeti tathā brahmanbhūyaḥ kathaya sādhu me

śrīvasiṣṭha uvāca /
samastāḥ samataivāntāḥ saṃvido budhyate yataḥ /
sarvathā sarvadā sarvaṃ sarvātmakamajastataḥ

sarvā hi śabdārthadṛśo brahmaivaitāḥ pṛthaṅga tat /
sarvārthaśabdārthakalārūpamāsāṃ na vidyate

kaṭakatvaṃ pṛthaghemnastaraṅgatvaṃ pṛthagjalāt /
yathā na saṃbhavatyevaṃ na jagatpṛthagīśvarāt

eṣa eva jagadrūpaṃ jagadrūpaṃ tu neśvare /
hemaiva kaṭakāditvaṃ kaṭakatvaṃ na hemani

yathāvayavino rūpamanekāvayavātmakam /
tathā'navayavāyāstu citaḥ sarvātmakaṃ ca yat

yattulyakālamakhilaṃ tanmātrāvedanaṃ pare /
antasthaṃ tadidaṃ bhāti jagadityahamityapi

lekhaughānāṃ yathā bhedasaṃniveśaḥ śilodare /
tathānanyajjagadahaṃ cetyantaściddhane ghanam

sthitāstaraṅgāḥ salile yathāntarataraṅgite /
sṛṣṭiśabdārtharahitāstathāntaḥ sṛṣṭayaḥ pare

na sarge tiṣṭhati paraṃ sargastiṣṭhati no pare /
avayavāvayavivatsattānavayavaistayoḥ

cidrūpeṇa svasaṃvittyā svacinmātraṃ vibhāvyate /
svameva rūpahṛdayaṃ vātena spandanaṃ yathā

tatkālameṣa śabdāṇuściccamatkārarūpadhṛk /
cetate khamivaivāntaḥ saṃkalpa iva cetasā

tadevānilatāṃ vetti nijasattātmikāṃ svayam /
antargatasparśarasāṃ pavanaspandatāmiva

tadevābhāsatāmeti nijasattātmikāṃ svayam /
kośasthitālokalavāṃ tejaḥ pragaṭatāmiva

tadevaṃ jalatāṃ yāti nijasattātmikāṃ svayam /
antaḥsthitāsvādalavāṃ salilaṃ dravatāmiva

tadedāvanitāṃ vetti svacittaikātmatāmayīm /
antaḥsthagandhatanmātrāmurvī sthairyakalāmiva

tulyakālanimeṣāṃśalakṣabhāgapratīti yat /
nijaṃ vidaḥ prakacanaṃ tatsargaughaparamparā

śuddhaṃ sakṛtprabhātāntardṛśyamadhyamanāmayam /
udayāstamayonmuktaṃ brahma tiṣṭhatyaniṣṭhitam

buddhaṃ sadapavargaṃ tatsasargamapi satsamam /
abuddhaṃ sargarūpātma visargamapi tatsadā

cidrahma yadyathā yena budhyate svātmanātmani /
tattattathā nu bhavati sarvaṃ sarvāṅgaśaktimat

tatsatyaṃ cidvilāsatvānnityānubhavarūpataḥ /
tadasatyaṃ manaḥ ṣaṣṭhātsarvākhyā nigataṃ yataḥ

yathaitatsaraṇaṃ vāyau tathā sargaḥ sthitaḥ pare /
asatkalpe'pi saṃkalpaḥ satye'satya ivāpi ca

anyarūpā yathānanyā tejasyālokatodare /
tathā brahmaṇi viśvaśrīḥ satyāsatyātmikā citi

anutkīrṇā yathā paṅke putrikā cātha dāruṇi /
yathā varṇā maṣīkalke tathā sargāḥ sthitāḥ pare

ananyānyeva kacati brahmatattvamarusthale /
asatyātmani satyeva trijaganmṛgatṛṣṇikā

brahmaṇā cinmayenātmā sargātmaiva vibhāvyate /
na bhāvyate cānanyatvādbījenāntariva drumaḥ

yathā kṣīrasya mādhuryaṃ tīkṣṇatvaṃ maricasya ca /
dravatvaṃ payasaścaiva spandanaṃ pavanasya ca

sthito'nanyo yathānyaḥ sannāsti tatra tathātmani /
sargo nirgalacidrūpaḥ paramātmātmarūpabhṛt

kacanaṃ brahmaratnasya jagadityeva yatsthitam /
tadakāraṇakaṃ yasmāttena na vyatiricyate

vāsanā cittajīvādivedanaṃ vedanoditam /
nodetyavedanādeva yatanādeva pauruṣāt

nāstameti na codeti kvacitkiṃcitkadācana /
sarvaṃ śāntamajaṃ brahma ciddhanaṃ suśilāghanam

parāṇuṃ prati sargaughāścitādbhāntisahasraśaḥ /
teṣvapyaṇāvaṇāvantaḥ kaivātrāvāsanā katham

yathā jalānta ūrmyādyā guptāgusāśca śaktayaḥ /
jāgratsvapnasuṣuptādyāstathā jīve'ntarāsthitāḥ

jātā cedaratirjantorbhogānprati manāgapi /
tadasau tāvataivoccaiḥ padaṃ prāpta iti śrutiḥ

yato yato virajyate tatastato vimucyate /
ato'hamityasaṃvidanka eti janmasaṃvidam

citiṃ parāparāmajāmarūpikāmanāmikām /
carācarā'dharāmayīṃ vidanti ye jayanti te

pare citiḥ svaprakaṭādvitīyā-
svāvartalekheva jale dravāntaḥ /
sāhaṃ tayemāni jaganti dhatte
na santi nāsanti parātmakāni

ahaṃmayī padmajabhāvanā cit
saṃkalpabhedādvitanoti viśvam /
antarmukhaivānubhavatyananta-
nimeṣakoṭyaṃśavidhau yugāntam

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe utpattiprakaraṇe līlo० jagatsvarūpavarṇanaṃ nāmaikaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ