Yoga Vasistha · Chapter 3.53

tripañcāśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
atha labdhavarā dehenānenaiva mahīpatim /
patimāptuṃ prayātyeṣā nabhomārgeṇa viṣṭapam

iti saṃcintya sānandamuddāmamakaradhvajā /
pupluve pelavākārā pakṣiṇīva nabhastale

kumārīṃ tatra sā prāpa jñaptyaiva prahitāṃ hitām /
svasaṃkalpamahādarśātpurato nirgatāmiva

kumāryuvāca /
duhitāsmi sakhi jñapteḥ svāgataṃ te'stu sundari /
pratīkṣamāṇā tvāmeva sthitāsmīha nabhaḥpathi

līlovāca /
devi bhartuḥ samīpaṃ māṃ naya nīrajalocane /
mahatāṃ darśanaṃ yasmānna kadācana niṣphalam

śrīvasiṣṭha uvāca /
ehi tatraiva gacchāva ityuktvā sā kumārikā /
purastasyāḥ sthitā vyomni mārgadarśanatatparā

tatastadanuyātā sā prāpa koṭaramambaram /
nirmalaṃ karamālāgraṃ yathā lakṣaṇalekhikā

meghamārgamathollaṅghya vātaskandhāntare gatā /
sūryamārgādabhigatā tārāmārgamatītya ca

vāyvindrasurasiddhānāṃ lokānullaṅghya lāghavāt /
brahmaviṣṇumaheśānāṃ prāpa brahmāṇḍakharparam

himaśaityaṃ yathāntasthaṃ kumbhe'bhinne bahirbhavet /
tathā saṃkalpasiddhā sā brahmāṇḍānnirgatā bahiḥ

svacittamātradehaiṣā svasaṃkalpasvabhāvajam /
antarevānubhavati kilaivaṃ nāma vibhramam

brahmādisthānamākramya prāpya brahmāṇḍakharparam /
tato brahmāṇḍapārasthā jalādyāvaraṇāni ca

samullaṅghya puraḥ prāpa mahācidgaganāntaram /
adṛṣṭapāraparyantamativegena dhāvatā /
sarvato garuḍenāpi kalpakoṭiśatairapi

tatra brahmāṇḍalakṣāṇi santyasaṃkhyāni bhūriśaḥ /
tānyanyonyamadṛṣṭāni phalānīva mahāvane

tatraikasminpuraḥsaṃsthe vitatāvaraṇānvite /
vedhayitvā viveśāntarbadaraṃ kṛmiko yathā

punarbrahmendraviṣṇvādilokānullaṅghya bhāsvarān /
tanmahīmaṇḍalaṃ śrīmatprāpa tārāpathādadhaḥ

tatra tanmaṇḍalaṃ prāpya tatpuraṃ tacca maṇḍapam /
praviśya puṣpaguptasya śavasya nikaṭe sthitā

etasminnantare sā ca na dadarśa kumārikām /
māyāmiva parijñātā kvāpi yātāṃ varānanā

mukhamālokya sā tasya svabhartuḥ śavarūpiṇaḥ /
idaṃ buddhavatī satyaṃ pratibhāvaśataḥ svataḥ

ayaṃ sa bhartā saṃgrāme nihato mama sindhunā /
vīralokānimānprāpya kṣaṇaṃ śete yathāsukham

ahaṃ devyāḥ prasādena saśarīraivamīdṛśam /
iha prāptavatī dhanyā matsamā nāsti kācana

iti saṃcintya sā haste gṛhītvā cāru cāmaram /
vījayāmāsa candreṇa dyīrivāvanimaṇḍalam

prabuddhalīlovāca /
te bhṛtyāstāśca vai dāsyaḥ sa rājā ca prabuddhavān /
vakṣyanti vadatāṃ devi kiṃ kayaiva kathaṃ dhiyā

śrīdevyuvāca /
sa rājā sā ca te bhṛtyāḥ sarva eva parasparam /
cidākāśaikatāveśādāvayośca prabhāvataḥ

mahācitpratibhāsatvānmahāniyatiniścayāt /
anyonyamevapaśyanti mithaḥ saṃpratibimbitāt

iyaṃ me sahajā bhāryā mameyaṃ sahajā sakhī /
mameyaṃ sahajā rājñī bhṛtyo'yaṃ sahajo mama

kevalaṃ tvamahaṃ sā ca yathāvṛttamakhaṇḍitam /
jñāsyāma idamāścaryaṃ natu kaścidapītaraḥ

prabuddhalīlovāca /
amunaiva śarīreṇa kimarthaṃ na gatā patim /
eṣā vareṇa saṃprāptā līlā lalitavādinī

śrīdevyuvāca /
aprabuddhadhiyaḥ siddhalokānpuṇyavaśoditān /
na samarthāḥ svadehena prāptuṃ chāyā ivātapān

ādisarge ca niyatiḥ sthāpiteti prabodhibhiḥ /
yathā satyamalīkena na milatyeva kiṃcana

yāvadvetālasaṃkalpo bālasya kila vidyate /
nirvetāladhiyastāvadudayastasya kaḥ katham

avivekajvaroṣṇatvaṃ vidyate yāvadātmani /
tāvadvivekaśītāṃśuśaityaṃ kuta udetyalam

ahaṃ pṛthvyādidehaḥ khe gatirnāsti mamottamā /
itiniścayavānyo'ntaḥ kathaṃ syātso'nyaniścayaḥ

ato jñānavivekena puṇyenātha vareṇa ca /
puṇyadehena gacchanti paraṃ lokamanena tu

śuṣkaparṇaṃ kilāṅgāre etadevāśu dahyate /
ayaṃ dehamahaṃdehaḥ prāpta eva viśīryate

etāvadeva bhavati varaśāpavijṛmbhitaiḥ /
yathā saṃcintya evāhaṃ tathā smṛta iti smṛtiḥ

yaḥ sarpapratyayo rajjvāṃ sa kathaṃ sarpakāryakṛt /
ātmanyeva hi yo nāsti tasya kā kāryakāritā

yastvetanmṛta ityeva mithyā samanubhūyate /
prāgabhyāsasya puṣṭasya nāmaitatpravijṛmbhate

svānubhūte jagajjāle sugamā saṃsmṛtibhramāḥ /
nānyasaṃkalpito nāma sargādyabhyāsa īdṛśaḥ

antaranubhūyamānāḥ
saṃsṛtayo bāhyabhūtajālānām /
aviditavedyadṛśāmapi
dūre puṃsāmivaindavaṃ bimbam

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe mokṣopāye utpattiprakaraṇe līlo० saṃsṛtividitavedyaṃ nāma tripañcāśaḥ sargaḥ