Yoga Vasistha · Chapter 3.42

śrīvasiṣṭha uvāca /
yastvabuddhamatirmūḍho rūḍho na vitate pade /
vajrasāramidaṃ tasya jagadastyasadeva sat

yathā bālasya vetālo mṛtiparyantaduḥkhadaḥ /
asadeva sadākāraṃ tathā mūḍhamate jagat

tāpa eva yathā vāri mṛgāṇāṃ bhramakāraṇam /
asatyameva satyābhaṃ tathā mūḍhamaterjagat

yathā svapnamṛtirjantorasatyā satyarūpiṇī /
arthakriyākarī bhāti tathā mūḍhadhiyāṃ jagat

avyutpannasya kanake kānake kaṭake yathā /
kaṭakajñaptirevāsti na manāgapi hemadhīḥ

tathā'jñasya puṇurājaganāgeśvamekhasur /
iyaṃ dṛśyadṛgevāsti na tvanyā paramāthadṛk

yathā nabhasi muktālīpicchakeśoṇḍrakādayaḥ /
asatyāḥ satyatāṃ yātā bhātyevaṃ durdaśāṃ jagat

dīrmasvapnamidaṃ viśvaṃ viddhyahantādisaṃyutam /
atrānye svapnapuruṣā yathā satyāstathā śṛṇu

asti sarvagataṃ śāntaṃ paramārthaghanaṃ śuci /
acetyacinmātravapuḥ paramākāśamātatam

tatsarvagaṃ sarvaśakti sarvaṃ sarvātmakaṃ svayam /
yatra yatra yathodeti tathāste tatra tatra vai

tena svapnapure draṣṭā yānvetti puravāsinaḥ /
narāniti narā eva kṣaṇāttasya bhavanti te

yaddraṣṭuścitsvarūpaṃ tatsvapnākāśāntarasthitam /
svapnākāśacittābhaṃ hi narānāmeti bhāvitam

veditṛtvaikyavaśato naratevāvabudhyate /
ātmanyataścidbalena dvayorapyeti satyatā

śrīrāma uvāca /
svapne'pi svapnapuruṣā na satyāḥ syurmune yadi /
vada tatko bhaveddoṣo māyāmātraśarīriṇi

śrīvasiṣṭha uvāca /
svapne na puravāstavyā vastutaḥ satyarūpiṇaḥ /
pramāṇamatra śṛṇu me pratyakṣaṃ nāma netarat

sargādāvātmabhūrbhāti svapnābhānubhavātmakaḥ /
tatsaṃkalpakalaṃ viśvameva svapnābhameva tat

evaṃ viśvamidaṃ svapnastatra satyaṃ bhavānmama /
yathaiva tvaṃ tathaivānye svapne svapnavarā nṛṇām

svapne nagaravāstavyāḥ satyā na syurime yadi /
tadihāpi tadākāre na satyaṃ me manāgapi

yathāhaṃ tava satyātmā satyaṃ sarva bhavenmama /
svapnopalambhe saṃsāre mithaḥ siddhyai pramedṛśī

saṃsāre vipule svapne yathā satyamahaṃ tava /
yathā tvamapi me satyaṃ sarvaṃ svapneṣviti kramaḥ

śrīrāma uvāca /
svapnadraṣṭari nirnidre taddraṣṭuḥ svapnapattanam /
sadrūpatvāttathaivāste mameti bhagavanmatiḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
evametattathaivāste satyatvātsvaprapattanam /
svapnadraṣṭari nirnidre'pyākāśaviśadākṛti

etadāstāmidaṃ tāvadyajjāgradiva manyase /
viddhi tatsvapnamevāntardeśakālādyapūrakam

evaṃ sarvamidaṃ bhāti na satyaṃ satyavatsthitam /
rañjayatyapi mithyaiva svapnastrīsuratopamam

sarvatra vidyate sarvaṃ dehasyāntarbahistathā /
yattu vetti yathā saṃvittattathā svaiva paśyati

yatkośe vidyate dravyaṃ taddraṣṭrā labhyate yathā /
tathāsti sarvaṃ cidvyomni cetyate tattvanena vai

anantaramuvācedaṃ devī jñaptirvidūratham / /
kṛtvā bodhāmṛtāsekairvivekāṅkurasundaram

etadeva mayā rājam̐llīlārthamupavarṇitam /
svasti te'stu gamiṣyāvo dṛṣṭā dṛṣṭāntadṛṣṭayaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
iti prokte sarasvatyā girā madhuravarṇayā /
uvāca vacanaṃ dhīmānbhūmipālo vidūrathaḥ

vidūratha uvāca /
mamāpi darśanaṃ devi moghaṃ bhavati nārthini /
mahāphalapradāyāstu kathaṃ tava bhaviṣyati

ahaṃ dehaṃ samutsṛjya lokāntaramito'param /
nijamāyāmi he devi svapnātsvapnāntaraṃ yathā

paśyādiśāśu māṃ mātaḥ prapannaṃ śaraṇāgatam /
bhakte'vahelā varade mahatāṃ na virājate

yaṃ pradeśamahaṃ yāmi tamevāyātvayaṃ mama /
mantrī kumārī caiveyaṃ bāleti kuru me dayām

śrīsarasvatyuvāca /
āgaccha rājyamucitārthavilāsacāru
prāgjanmamaṇḍalapate kuru nirviśaṅkam /
asmābhirarthijanakāmanirākṛtirhi
dṛṣṭā na kācana kadācidapīti viddhi

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe līlo० svapnapuruṣasatyatvanirūpaṇaṃ nāma dvicatvāriṃśaḥ sargaḥ