Yoga Vasistha · Chapter 3.37

saptatriṃśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
raṇe rabhasanirlūnanaravāraṇadāruṇe /
ahaṃpūrvamahaṃpūrvamiti vṛndānupātini

ete cānye ca bahavastatra bhasmatvamāgatāḥ /
praviśantaḥ prayatnena śalabhā iva pāvake

atrānye madhyadeśīyā janā nodāhṛtā mayā /
tānimāñchṛṇu vakṣyāmi pakṣām̐llīlāmahībhṛtaḥ

taddehikāḥ śūrasenā guḍā aśvaghanāyakāḥ /
uttamajyotibhadrāṇi madamadhyamikādayaḥ

sālūkākodyamālāsyā daujñeyāḥ pippalāyanāḥ /
māṇḍavyāḥ pāṇḍunagarāḥ saugrīvādyā gurugrahāḥ

pāriyātrāḥ kurāṣṭrāśca yāmunodumbarā api /
rājyāhvā ujjihānāśca kālakoṭikamāthurāḥ

pāñcālā dharmāraṇyāśca tathaivottaradakṣiṇāḥ /
pāñcālakāḥ kurukṣetrāstathā sārasvatā janāḥ

avantīsyandanaśreṇīkuntipāñcanaderitaiḥ /
spandamānā vidravantī nipapāta mahābhṛgau

kośabrahmāvasānāśca cchinnā vastravatījanaiḥ /
bhūmau nipatitāḥ santo militā mattavāraṇaiḥ

śūrā dāśapurāḥ śastranikṛttodarakandharāḥ /
bāṇakṣitibhirākramya yojitā yojane hrade

dīrṇodaraviniryātasvāntratantrīniyantritāḥ /
śāntikāḥśāntasaṃcārāḥ piśāccaiścarvitā niśi

udravairbhadragiribhiḥ saṃgrāmādhvaradīkṣitaiḥ /
kṣoṇigarteṣu nikṣiptā maragāḥ kamaṭhā iva

pradrutā vidravadraktā vidrāvitamahārayaḥ /
daṇḍikāsthāniloddhūtā haihayairhariṇā iva

dantidantavinirbhinnā daradā dalitārayaḥ /
nītā raktamahānadyā drumāṇāṃ pallavā iva

nārācaiścarvitāścīnā jīrṇā jarjarajīvitāḥ /
jahurjalanidhau dehānbhārabhūtāniva sthitān

karṇāṭasubhaṭoḍḍīnakuntākalitakandharāḥ /
bhagnā naladaśūrāśca tārakānikarā iva

karīndramakaravyūharaṃhaḥsaṃhatahetayaḥ /
keśākeśikṛtārambhā vinedurdāśakāḥ śakāḥ

daśārṇāḥ pāśanirmuktaśrṛṅkhalā jālabhīravaḥ /
nilīnā raktajambāle vaitasāstimayo yathā

gurjarānīkanāśena gurjarīkeśaluñcanam /
vihitaṃ taṅgaṇottuṅganāsiśaṅkuśatai raṇe

siṣicuḥ śastrakarṇaughādvindubhyo nigaḍā guhān /
śaradhārāvanānīva vīrahetiprabhāmbudāḥ

bhuśuṇḍīmaṇḍaloddyotaśyāmārkotpātabhīruṣu /
ābhīreṣvarayaḥ peturgogaṇā hariteṣviva

kāntakāñcanakāntāsīttāmrasaṃgrāmavāhinī /
bhuktā gauḍabhaṭenāṅga nakhakeśanikarṣaṇaiḥ

raṇe naganayāsaṃkhyakavaccakranikṛntanaiḥ /
taṅgaṇāḥ kaṇaśaḥ kīrṇāḥ kaṅkagṛdhreṣubhāsakaiḥ

laguḍāloḍanoḍḍīnaṃ gauḍaṃ guḍuguḍāravam /
śrutvā gāndhāragāvo'gre dudruvurdraviḍā iva

ākāśagārṇavaprakhyo vahacchakakadambakaḥ /
akarotpārasīkānāṃ ghananaiśatamobhramam

mandarāhananoḍḍīnasvacchakṣīrārṇavodare /
vanānīvāyudhānyāsañchatruprāleyasānuni

yadambudairivoḍḍīnaṃ śastravṛndairnabhoṅgaṇe /
taddṛṣṭaṃ vīcivalanairlolaiḥ plutamivārṇave

śatacandraṃ sitacchatraiḥ śaraiḥ śalabhanirbharam /
śaktibhiḥ kila nīrandhraṃ dṛṣṭamākāśakānanam

vīrāsavasamākrandakāriṇaḥ kekayaiḥ kṛtāḥ /
kaṅkaiḥ kaṅkakulākrāntavyomoddhūlitamastakāḥ

kirātasainyakanyānāṃ kāmaṃ kalakalāravaiḥ /
aṅgairanaṅgatāṃ nītvā bhairavairiva garjitam

kāśaistaddehakāḥ krāṃtā adṛśyairmāyayā khagaiḥ /
nirdhūtapakṣaiḥ kṣubhitaiḥ pavanairiva pāṃsavaḥ

unmattāḥ suvinirdhūtāstyaktahetiraṇāmbarāḥ /
nārmadā narmanirmātṛ nanṛturjahasurjaguḥ

prakvaṇatkiṃkiṇījālaṃ śaktivarṣamupāgatam /
sālvabāṇānilodbhūtamagamatpṛṣadākṛti

śaivyāstu khaṇḍitāḥ kauntairbhramatkuntairvighaṭṭitāḥ /
śavībhūtā divaṃ nītā dṛṣṭā vidyādharā iva

dharādharaṇadharmiṇyā dhīrayā hīnasenayā /
luṇṭhitāḥ pāṇḍunagarāścalanollāsamātrataḥ

ta dehakāḥ pāñcanadairdalitā mattakāśibhiḥ /
kuntadantadrumoddāmā nagā iva mataṅgajaiḥ

brahmāvatsanakā nīpaiścakraiḥ kṛttā gatā mahīm /
sahayāḥ krakaconkṛttā vṛkṣāḥ kusumitā iva

śvetakākānanaṃ lūnaṃ kuṭhārairjaṭhareritaiḥ /
etaddadāha pārśvastho bhadreśaḥ śaravahninā

kāṣṭhayodhe nirālānaṃ magnā jīrṇā mataṅgajāḥ /
layamājagmurāyuddhamiddhegnāvindhanaṃ yathā

mitragartāstrigartāttā bhramitvordhvaṃ tṛṇopamam /
viviśurvyastamūrdhānaḥ pātālāntaṃ palāyitum

mandānilacalāmbhodhibhāsure māgadhe bale /
nirmagnā vanilā mandāḥ paṅke jīrṇagajā iva

cedayaścetanāṃ jahrustaṅgaṇānāṃ raṇāṅgaṇe /
puṣpāṇāṃ pathi śīrṇānāṃ saukumāryamivātapāḥ

kausalāḥ pauravārāvamasahanto'ntakā iva /
tairunmuktagadāprāsaśaraśaktyativṛṣṭayaḥ

babhūvurbhallakṛttāṅgā'vismayā vidrumadrumāḥ /
ivādrau vidravantyārdrasāndrāsṛksūryamūrtayaḥ

nārācaughamahāhetimārutādhūtamūrtayaḥ /
babhramurbhramarānīkabhāsurā jaladā iva

śaradhārādharā meghāḥ śarorṇāpūrṇameṣakāḥ /
śarapatrāvṛtā vṛkṣā bhramustadgarjanāgajāḥ

vanarājyajarājīrṇāḥ kandākasthalajantavaḥ /
atruṭanparamākṛṣṭāḥ pelavā iva tantavaḥ

ratheṣu dhvastacakreṣu nikhāte'mutra mūrdhasu /
nipeturjanasaṃghātā meghā iva vanādriṣu

śālatālavanaṃ prāpya janatāvalanaṃ vanam /
bhujāvakartanaṃ cāsīduttālaṃ sthāṇukānanam

nanardurnandanodyānasundaryo mattayauvanāḥ /
vanopavanadeśeṣu merorvīravarāśritāḥ

tāvattārāravaṃ reje sainyakānanamuttamam /
yāvanna parapakṣeṇa prāptaṃ kalpānalārciṣā

chinnāḥ piśācasaṃyuktā bhūtāpahṛtahetayaḥ /
pātayitvā yayuḥ karṇāndaśārṇāstarṇakā iva

jahurbhagneśvarāḥ kānti tāṃ jigīṣavanaujasā /
kāsayaḥ kamalānīva śuṣkasrotasvinaujasā

tuṣākā mesalaiḥ kīrṇāḥ śaraśaktyasimudgaraiḥ /
vidrutā narakaiḥ kṣiptāḥ kaṭakacchalanā api

kauntakṣetrāḥ prasthavāsaiḥ sthitvā yodhibhirāvṛtāḥ /
guṇā iva khalākrāntā gatā vyaktamaśaktatām

dvipayo bāhudhānānāṃ kṣaṇenādāya mastakam/
bhallaiḥ palāyyāśu gatā vilūnakamalā iva

mithaḥ sārasvatā nītvā ādināntaṃ kṛtājayaḥ /
paṇḍitā iva vādeṣu nodvignā na parājitāḥ

kharvagāḥ khaditāḥ kṣudrā yātudhānaiḥ parāvṛtāḥ /
tejaḥ paramamājagmuḥ śāntāgnaya ivendhanaiḥ

kiyadākhyāyata eta-
jjihvānicayaiḥ kilālamākulitaḥ /
vāsukirapi varṇayituṃ
na samartho raṇavaraṃ rāma

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe mo

līlo० janapadavarṇanaṃ nāma saptatriṃśaḥ sargaḥ